Қазақ хандарына презентация дайындау
Сабақ туралы жалпы мәлімет
Астана қаласы, Қазтұтынуодағы Сауда-экономикалық колледжінің тарих және әлеуметтік пәндер оқытушысы — Құндызбекова С. М.
Сабақ тақырыбы: Қазақ халқының қалыптасу тарихы. Қазақ хандығының қалыптасуы мен нығаюы.
Сабақтың мақсаттары
-
Білімдік:
Қазақ хандығының құрылуының алғышарттарын, XV–XVII ғасырлардағы даму кезеңдерін, хандардың саяси бағыттарын және сыртқы жаулардан ел мен жерді қорғап, тәуелсіздікті сақтаудағы рөлін талдау арқылы тарихи кезеңді зерделеу.
-
Дамытушылық:
Тарихи деректермен жұмыс жасау дағдыларын дамыту, меңгерген білімді шығармашылықпен қолдануға үйрету, оқиғалар мен құбылыстарды салыстырмалы талдау арқылы сыни ойлау мен өзіндік көзқарас білдіру қабілетін қалыптастыру.
-
Тәрбиелік:
Өз елінің тарихын тану арқылы белсенді азаматтық ұстанымды және тұлғалық қасиеттерді қалыптастыру; студенттердің туған жеріне, еліне деген сүйіспеншілігін арттыру.
Сабақтың түрі
Аралас сабақ.
Сабақтың әдістері
Сұрақ-жауап, өзара жұмыс.
Көрнекіліктер
Интерактивті тақта, презентациялар, бейнебаяндар, планшеттер, ноутбуктар.
Сабақ жоспары
- 1. Мұғалімнің кіріспе сөзі
- 2. Тірек сөздермен жұмыс
- 3. Сұрақтармен жұмыс
- 4. Мәтінмен жұмыс
- 5. Сөздік қор
- 6. Бағалау
- 7. Рефлексия
- 8. Үй тапсырмасы
Сабақтың барысы
1) Мұғалімнің кіріспе сөзі
Мұғалім сабақтың мақсаттары мен міндеттерін, сондай-ақ жұмыс тәртібін түсіндіреді.
Сабақ студенттердің алдын ала берілген үй тапсырмасы бойынша Керей мен Жәнібек хандар ескерткішінің жанында түсірілген бейнебаяннан басталады. Аят, Нұржан, Өнербек, Қуат және Жақсылық қазақ халқының қалыптасуы мен қазақ хандары туралы мәліметтерімен бөліседі.
2) Тірек сөздермен жұмыс
3) Сұрақтармен жұмыс
1. Халықтың халық болып қалыптасуы үшін қажетті шарттарды атаңыз.
Мәдениет, аумақ, елдік сана, тіл, атау, антропологиялық бет-бейне.
2. Қазақ тілінің қалыптасуының нәтижесі қандай?
Тілдің шығу тегі мен тарихи қалыптасу үдерісі арқылы айқындалады.
3. Дербес мемлекет болу деген не?
Этностық, аумақтық және саяси тұрғыдан біртұтас құрылымға айналу.
4. Қазақ халқының халық болып қалыптасуы қай кезеңде аяқталды?
XV ғасырдың екінші жартысы — XVI ғасырдың басы.
5. Этностық бірлестіктің қалыптасу түрлерін атаңыз.
Ру-тайпа, халық, ұлт.
6. «Мен қазақпын» өлеңінен үзінді оқып, этностық санамен байланыстырыңыз.
Этностық сана — адамның өзін белгілі бір этностық топтың мүшесі ретінде сезінуі.
7. «Қазақ» атауының шығуы туралы пікірлер.
Қаз, ақ, қас, сақ, қазақ, «қазақ ұғлым» сияқты нұсқалар айтылады.
8. Афрасиаб патша Иран шахын қалай қорқытады?
«Көк теңіздің терістігінде отырған қазақ жұртымды жіберіп, шапқызамын» деген мазмұнда.
9. Египет мемлекетін басқарған қыпшақтар қандай сөздік жасатқан?
Араб-қыпшақ сөздігі; онда «қазақ» сөзі «еркін», «кезбе» мағынасында түсіндіріледі.
10. Халықтың қалыптасу кезеңі нешеге бөлінеді?
Екі кезеңге бөліп қарастыруға болады: XV ғасырдағы үдерістер (Өзбекия, Әбілхайыр ұлысы, «Алаш мыңы» одағы туралы түсініктер) және XVI ғасырдың екінші онжылдығындағы Қасым хан билігі тұсында үш жүз негізіндегі қазақ ұлтының нығаюы.
4) Мәтінмен жұмыс
Оқулық авторлары: Ә. Төлеубаев, Ж. Қасымбаев, М. Қойгелдиев, Е. Қалиева, Т. Далаева.
Сабақ материалын игеру үшін оқулық бетін оқуға 3 минут беріледі. Мәтінді мұқият оқып болған соң, студенттер 20 сұраққа жауап береді.
1. Сыр бойындағы қалалар қандай рөл атқарды?
Дәстүрлі экономикалық, саяси және рухани орталық болды.
2. Қазақ хандары қандай аумақты мекендеді?
Сығанақ, Сауран, Түркістанның солтүстік бөлігі, Қаратаудың Созақ өңірі, Сырдың төменгі ағысы, Арал жағалауы.
3. XV ғасырдың соңында шайбанилықтар мен қазақ хандары арасындағы күрес қай аймақтар үшін болды?
Түркістан мен Қаратау өңірлері үшін.
4. Қасым ханның мемлекетті нығайтудағы шаралары.
Ішкі тұрақтылықты күшейту, мал басын көбейту, егіншілікті дамыту, табиғи өнім алмасу мен саудаға жол ашу.
5. Мамаш хан қалай қайтыс болды?
Ауыр сауыттың салмағынан тұншығып қайтыс болғаны айтылады.
6. Есім хан қай жерде жерленген?
Түркістанда.
7. Жәңгір хан қазақ мемлекетін қалай сақтап қалды?
Саяси көрегендігі мен қолбасшылық қабілеті арқылы.
8. Жоңғар Алатауында қонтайшы әскеріне қарсы қандай айла қолданды?
Тар жылғаларға ор қаздыру, бекініске аз санды (шамамен үш жүз) жауынгер орналастыру сияқты қорғаныс тәсілдері.
9. Әз-Тәуке заманы қалай аталды?
«Қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заман» деп сипатталады.
10. Ұрыс ханның ұрпақтарын атап, олардың еңбегін қалай бағалар едіңіз?
Жалпыұлттық мүддені жеке бастың қамынан жоғары қойған деп тұжырымдауға болады.
11. XVII ғасырда қазақтар қай жерлерді иемденіп жатты?
Алтай таулары, Жайық өзені, Орал таулары аралығы; Еуразиялық кеңістікті атамекен ретінде таныды.
12. Хан қалай сайланды?
Сұлтандар, билер, дінбасылар және беделді адамдар қатысқан жалпыұлттық құрылтайда сайланды.
13. Сұлтандар билік жүргізді ме?
Иә, әдетте белгілі бір тайпа-елді басқарды.
14. Жергілікті ру-тайпаны кім басқарды?
Қызметі мен ақыл-парасатын ел мойындаған ақсақалдар басқарды.
15. Жоғары сот билігі кімнің қолында болды?
Ханның құзырында.
16. Төменгі сот билігі кімнің қолында болды?
Билердің қолында.
17. Орыс тарихшысы А. Левшин қазақ мемлекеттілігі туралы не жазды?
Ол ханның ақыл-парасаты мен әділдігі арқылы көпшілікті өзіне бағындырғанын атап өтеді.
18. Төлеңгіттер деген кімдер?
Халықтан алым-салық жинауға қатысты қызмет атқарған адамдар.
19. «Жеті жарғы» бойынша салық мөлшері қандай болды?
Сұлтандардан өзге қару асынатындар хан мен ел билеушілеріне жыл сайын мүлкінің жиырмадан бір бөлігін салық ретінде төлеген.
20. Жер иелену, жерге меншік түрлерін атаңыз.
Икта, сойырғал, вакуф, милк.
Сергіту сәті
Қысқа сергіту жаттығулары арқылы назарды жаңғырту.
5) Сөздік қор
Студенттердің сабақ барысында қанша терминді жазып, түсіндіре алатыны тексеріледі. Нәтижесі қорытындыланады.
6) Бағалау
Ең белсенді студенттер бағаланады.
7) Рефлексия
Сабақ соңында студенттер алған әсері мен түсінгенін қысқаша талдап, кері байланыс береді.
8) Үй тапсырмасы
№21 аудиторияда қазақ хандары тақырыбы бойынша презентация дайындау.