Қарашаш ана кесенесі - ХІХ ғасыр сәулетінің тарихы ескерткіші
Қарашаш ана (Айша бибі): аналықтың биік үлгісі
Қарашаш ананың шын есімі — Айша бибі. Ол шейх Мұсаның қызы, ұлы сопы-уағызшы Қожа Ахмет Иассауидің анасы болған. Түркі халықтары арасында Қарашаш анаға ерекше құрмет көрсетіліп, ол аналық қасиеттің нышаны ретінде қадірленеді.
ХІ ғасырда бұл өңірде ғылым, мәдениет және өнер қарқынды дамыған. Қарашаш өз дәуірінің ең білімді, сауатты әрі көреген әйелдерінің бірі саналады. Байлыққа ие бола тұра, оны ешқашан мақтан тұтпай, менмендікке бой алдырмаған. Керісінше, науқас пен мұқтажға қол ұшын беруді өмірлік ұстанымына айналдырған.
Аңыздардағы Қарашаш ана
Аңыздарда Қарашаш ананың сырқатты емдей алатыны және түс жоритыны айтылады. Осы қасиеттері арқылы ол өңір тұрғындары арасында кең танымал болған.
Қарашаш ана бала тәрбиесіне айрықша мән берген. Ел жадында ол аналықтың асқақ мұратына айналып, мейірім мен парасаттың символы ретінде сақталған.
Қарашаш ана кесенесі: уақытпен сыналған сәулет
Айша бибіге қатысты деректер көп кездесе бермейді. Дегенмен Қарашаш ана кесенесі — ХІХ ғасыр сәулет өнерінің құнды ескерткіші. Ол Қожа Ахмет Иассауидің анасының мазарында тұрғызылған.
Кесене порталды-күмбезді құрылыс үлгісіне жатады. Мұндай тип кейінгі ортағасыр кезеңінде Оңтүстік Қазақстан аумағында кең таралған. Алғашқы нұсқасы ХІІІ ғасырда салынғанымен, уақыт пен табиғи әсерлер салдарынан бірнеше рет қирап, қайта тұрғызылған. Қазіргі кесене ХІХ ғасырдың ортасында бой көтерген.
Құрылыс материалдары
- 27×27×5 см өлшемді төртбұрышты күйдірілген кірпіш.
- Ағаш пен саз қосымша пайдаланылған.
- Сапалы материал және ұқыпты орындалуымен ерекшеленеді.
Өлшемі мен шешімі
- Кесененің өлшемі: 6,3 × 6,3 м.
- Күмбез барабанға отырғызылып, жапырақты ақ қаңылтырмен қапталған.
- Оңтүстік және оңтүстік-батыс қасбеттері порталдармен безендірілген.
Ескерткіштің беріктігі де назар аударарлық: екі ғасырға жуық уақыт бойы құрылыс бүлінбей сақталған. Құрылыста қолданылған ағаш бөлшектер мен ағаштан ойылған ою-өрнектердің шірімеуі шеберлік пен материал сапасын айқын көрсетеді.
Кіреберіс және ішкі кеңістік
Кесененің оңтүстік және батыс жақтарында кіреберіс есіктері бар. Алдыңғы жазықтықтары сүйірленген әрі тікбұрышты ойықтармен әсемделген.
Орталық бөлігінде мрамор тақтайшаларымен қапталған Қарашаш ананың бейіті орналасқан.
Қарашаш ана мазарының жанында оның жақындары — Ибраһим қожа, Сүлеймен қожа, Сәлім қожа және Дәуіт қожа — жерленген.
Тұлға
Айша бибі (Қарашаш ана)
Мәртебесі
Аналық мейірім мен парасаттың символы
Мұра
ХІХ ғасырдағы порталды-күмбезді кесене