Қазақша рефераттар

Бейнелеуіш сөздерді меңгерту

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Сабақтың тақырыбы

Бейнелеуіш еліктеу сөздер

Сабақтың мақсаты

Бейнелеуіш сөздерді меңгерту.

Күтілетін нәтиже

  1. Бейнелеуіш сөздерді меңгереді.
  2. Еліктеуіш сөз бен бейнелеуіш сөзді ажырата алады.

Әдіс-тәсілдер

  • Түсіндіру
  • Сұрақ-жауап
  • Талдау-жинақтау

Көрнекіліктер

  • Интерактивті тақта
  • Презентация
  • Постерлер

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі (1–2 минут)

  • Амандасу.
  • Кезекшінің мәліметін тыңдау.
  • Сабақтың мақсатымен таныстырып, тақырып төңірегінде ой қозғау.

II. Үй тапсырмасын тексеру (3–5 минут)

Қайталау – оқу анасы. Морфология бөлімін қайталау мақсатында оқушыларға етістік, үстеу, еліктеу сөз жазылған қағаздар таратылады. Оқушылар сөз таптары бойынша бірігіп, топтарға бөлінеді.

333-жаттығу

Мақсаты: еліктеуіш сөздерді қолданып, «Айналадағы әлем – дыбыстар әлемі» тақырыбында шағын шығарма жазу.

Тақтаға ілінген плакатқа оқушылар бір еліктеуіш сөзге байланысты сурет жапсырып, аудиодықбыс арқылы дәлелдейді.

III. Жаңа сабақ: «Жаңа сабақ құпиясы» (5–7 минут)

Бейнелеуіш сөздерді таныту үшін шағын тәжірибе көрсетіледі. Оқушылар әрекеттің қозғалысын және күйін дәл сипаттайтын сөздерді байқап, қорытынды жасайды.

1-тәжірибе

Оқушының атын атап, назарын өзіме аудару.

Сұрақ: Диас қалай қарады?

Жауап: Диас жалт қарады.

2-тәжірибе

Шамды жағып, қайта сөндіру.

Сұрақ: Шам не істеді?

Жауап: Шам жарқ ете қалды.

3-тәжірибе

Мұғалім жүріп келе жатып кенет тоқтайды.

Сұрақ: Мұғалім қалай тоқтады?

Жауап: Мұғалім кілт тоқтады.

Қорытынды және анықтама

Оқушылар көргендері бойынша ереже шығарып, оны оқулықтағы анықтамамен салыстырады. Әр топ кітаптағы мысалға сүйеніп, күнделікті өмірге қатысты бір сөйлем құрастырады.

Ереже:

Табиғаттағы заттардың қозғалысын мен күйін көру арқылы сипаттайтын, бейнелейтін сөздер бейнелеуіш сөздер деп аталады.

Мысалдар: Шам жалп етіп сөнді. Ол жаулығын желп еткізіп, артына жалт қарады.

I топ

Ережені тұжырымдайды.

II топ

Бейнелеуіш және еліктеуіш сөздердің айырмашылығын айтады.

III топ

Неліктен екеуі де «еліктеу сөздер» деп аталатынын түсіндіреді.

IV. «Артық білім – кітапта» бөлімі (10–15 минут)

336-жаттығу

Мақсаты: төмендегі еліктеу сөздердің сыңарларын және өзге нұсқаларын тауып жазу, мағына өзгерісін түсіндіру.

сықыр-сықыр (есік) тақ-тұқ шыж-быж сақ-сақ мыж-тыж еңк-еңк күңк-күңк қарқ-қарқ жалт-жұлт лып-лып кірш-кірш бұрқ-сарқ гүрс-гүрс тарс-тұрс бүлк-бүлк ыңқ-ыңқ гу-гу жарқ-жұрқ сарт-сұрт ду-ду

338-жаттығу

Мақсаты: әр сөйлемдегі сөздерді теріп жазу, түрлерін анықтау және арнайы белгі қою арқылы кестені толтыру.

Сөйлем:

Досы көпті жау алмайды.

341-жаттығу

Мақсаты: мәтінді көшіріп жазып, қарамен жазылған сөздерге морфологиялық талдау жасау.

Сөз Талдау
Шолп-шолп Еліктеу сөз, бейнелеуіш; күрделі.
Алабұғаның Зат есім; деректі; күрделі. -ның — ілік септік жалғауы.
Бұрқ Еліктеу сөз; бейнелеуіш; дара.
Бұлқынды Етістік; салт; болымды; дара. -ды — жедел өткен шақ жұрнағы.
Іліп әкетті Етістік; сабақты; болымды; күрделі. -іп — көсемше жұрнағы, -ті — жедел өткен шақ жұрнағы.

V. «Білімді мыңды жығар» бөлімі (8–10 минут)

I топ: мәтінмен жұмыс

Интерактивті тақтада берілген мәтіндегі еліктеу сөздерге фонетикалық талдау жасалады. Сонымен бірге авторы мен шығарманың атауы сұралады.

Торы дөнен қос аяқтап шаба жөнелген. Шақұр-шұқыр еткен тұяғы шанаға қарай қар кесектерін бұрқырата атқылап берді. Кенет торы дөнен ішін тартып, жалт бұрылып, тұра қалды. Қос құлағы найзаша шаншылып, қалш-қалш етеді. Қамшыны үстемелете үйірген Сатай кенет: «Әне, қасқырды қара!» — деп айғайлап жіберді. Даусы сондай қуанышты, даурыға шықты. Рабиға да жалт қарады.

Шақұр-шұқыр

ша-қыр-шұ-қыр (A–Б–A–Б)

  • ш — дауыссыз, қатаң
  • а — дауысты, жуан, ашық, езулік
  • қ — дауыссыз, қатаң
  • ы — дауысты, жуан, ашық, езулік
  • р — дауыссыз, үнді
  • ш — дауыссыз, қатаң
  • ұ — дауысты, жуан, қысаң, еріндік
  • қ — дауыссыз, қатаң
  • ы — дауысты, жуан, ашық, езулік
  • р — дауыссыз, үнді

10 әріп, 10 дыбыс.

Жалт

  • ж — дауыссыз, ұяң
  • а — дауысты, жуан, ашық, езулік
  • л — дауыссыз, үнді
  • т — дауыссыз, қатаң

4 әріп, 4 дыбыс.

Қалш-қалш

  • қ — дауыссыз, қатаң
  • а — дауысты, жуан, ашық, езулік
  • л — дауыссыз, үнді
  • ш — дауыссыз, қатаң

II топ: жазылым

Наурыз тақырыбындағы видеоролик бойынша эссе жазу.

Тақырып:

«Жыл басы – Наурыз»

III топ: ойталқы

«Әдептілік әліппесін жасайық!» тақырыбында ойталқы өткізу. Постерге әдепсіз адамның қылықтарын жазып шығу.

Қорытынды

Бұл сабақта оқушылар бейнелеуіш сөздердің табиғаттағы құбылыстарды, қимыл-қозғалысты және заттың күйін көзбен көріп сипаттайтынын тәжірибе арқылы түсініп, еліктеуіш пен бейнелеуіш сөздердің айырмашылығын нақты мысалдармен айқындайды. Тапсырмалар арқылы білім бекітіліп, мәтінмен жұмыс барысында тілдік талдау дағдылары дамытылады.