Сабақтың жоспарланған кезеңдері
Оқу мақсаттары мен күтілетін нәтижелер
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары
- М. Әуезовтің шығармашылығымен және «Абай жолы» роман-эпопеясының маңызымен танысады.
- Ойын ауызша және жазбаша жеткізуді, сөйлемді сауатты құруды үйренеді.
- Ойды жинақтап, дәлелдеп, қорытынды жасай білу дағдысын қалыптастырады.
- Табиғат көркемдігін бағалауға және қорғауға бағытталған танымдық-эстетикалық көзқарасы дамиды.
Сабақ мақсаттары
- Мәтінді түсініп оқуға және негізгі ойды анықтауға дағдыланады.
- Тілдік қорын байытып, сөйлесім мәдениетін жетілдіреді.
- Кейіпкер бейнесін мәтін арқылы тануға және мәтіннен дәлел келтіруге машықтанады.
Тілдік мақсаттар (тірек ұғымдар)
Тәуір болу, елдің шабысы, қажымай, қан базардай, сүле науқас, құлан таза болып арылу, ырым байлау, портрет.
Әдеби контекст: Мұхтар Әуезов және «Абай жолы»
Бұл сабақта қазақ халқының заңғар жазушысы Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің «Ақын қонақтар» атты көркем шығармасымен танысамыз. «Ақын қонақтар» — жазушының «Абай жолы» деп аталатын ұлы туындысынан алынған үзінді.
Әуезов Абайдың өмірі мен заманы туралы аса құнды көркем-тарихи еңбек жазып, ұлттық әдебиетімізді әлемдік деңгейге көтерді. Бала кезінен Абай өлеңдерін жаттап өскен Мұхтар кейінгі бүкіл шығармашылық жолын Абай тақырыбына арнады. «Абай жолы» романында ақынның бала кезінен өмірден өткеніне дейінгі ғұмыры кең тыныспен суреттеледі. Осы туынды арқылы қазақ елінің рухани әлемі дүние жүзіне танылды.
«Мұхтар Әуезов — ақын. Ол өзінің елінің далалары мен тауларын, адамдарын үлкен эпик ақынша асқан суреткерлікпен бейнеледі. Әуезовтей кісі жырлаған халық шынымен бақытты ғой».
«Өз басым өзге елге сапарға шығып, өзге жұрттың табалдырығын аттай қалсам, әрқашан қасиет тұтып, өзіммен бірге ала жүретін екі түрлі ұлттық асылым бар. Бірі — “Манас”, бірі — Мұхтар Әуезовтің “Абай жолы”».
Өзге ұлт өкілдері Мұхтар Әуезов шығармашылығын осылайша жоғары бағалағаны — біз үшін үлкен мәртебе. Әңгіменің толық мазмұнымен танысу үшін оқушыларға мәтінді үйден оқып келу тапсырылды.
Сабақтың жоспарланған кезеңдері
Сабақтың басы (10 минут)
- Ұйымдастыру кезеңі.
- Топқа бөлу: оқушылар М. Әуезов шығармаларының атаулары арқылы топтарға бөлінеді.
- Үй тапсырмасын тексеру: «Мина алаңы» әдісі арқылы Мұхтар Әуезовтің өмірі мен шығармашылығы бойынша сұрақтар қойылады.
Сабақтың соңы
- Кері байланыс: «Бес саусақ» әдісі.
- Бағалау және қорытындылау.
- Үй тапсырмасын түсіндіру.
Әдістер мен тапсырмалар
1) Семантикалық карта: «Иесін тап»
Мақсаты: кейіпкерлердің сөзін тану, мәтіннен дәлел табу, оқу сауаттылығын арттыру.
| Үзінді | Зере | Ұлжан | Абай | Барлас | Байкөкше |
|---|---|---|---|---|---|
| 1) «Е-е, бұлдыр-бұлдыр күн өткен…» | |||||
| 2) «Ал, балам, әңгіме-жырдың дүкені жаңа келді…» | |||||
| 3) «Шешенің судай төгілген, тыңдаушың бордай егілген…» | |||||
| 4) «Жақсы қып тұрып сый беріп аттандыршы…» | |||||
| 5) «Шырағым, ер жетерсің…» | |||||
| 6) «Келген сапарларыңа азырақ ырым байлаттым…» |
Ескерту: кестедегі бос ұяшықтар сабақ барысында оқушылардың жауаптарымен толтырылады.
2) Сергіту сәті: «Адамның суреті» ойсергегі
Қысқа сергіту жаттығуы оқушылардың назарын жаңартып, келесі тапсырмаларға белсенді кірісуіне көмектеседі.
3) «Уақыт тізбегі» әдісі
Оқушылар оқиға желісін ретімен тізбектеп жазады: басталуы, дамуы, шиеленісуі, шешімі.
4) Оқулықпен жұмыс: портретті табу
Оқушылар мәтіннен Абай мен Барлас бейнесінің сипаттамасын тауып, мәнерлеп оқиды және сипаттаудың қандай детальдар арқылы берілгенін талдайды.
Әдеби-теориялық ұғым
Көркем әдебиетте адамның сырт бітімін, кескін-кейпін, жүріс-тұрысын суреттеуді портрет дейді.
Сөздік жұмысы: түсініксіз сөздер мен тіркестер
«Ақын қонақтар» мәтінінде мағынасы көмескілеу сөздер кездеседі. Оларды нақтылап алу мәтінді терең түсінуге көмектеседі.
Тәуір болу
жазыла бастау
Елдің шабысы
ел ішіндегі дау-дамай, қақтығыс
Қажымай
шаршамай
Қош алу
келісу
Қан базардай
өте көп адам, ығы-жығы
Термелеу
белгілі бір мақамға салып орындау
Ұғымтал
түсінгіш, тез аңғаратын
Сүле науқас
созылмалы дерт, ауру
Құлан таза болып арылу
толық жазылу
Ырым байлау
құрмет көрсету, кәде жасау
Жетекке алу
жылқыны жетектеп алып жүру
Дән риза
өте разы болу
Бағалау, саралау және қауіпсіздік
Саралау (қолдау көрсету)
- Іріктелген тапсырмалар арқылы әр оқушының деңгейіне сай жұмыс ұйымдастыру.
- Нақты оқушыдан күтілетін нәтижелерді айқындап, дербес қолдау көрсету.
- Оқу материалдары мен ресурстарды оқушылардың жеке қабілеттерін ескере отырып таңдау (Гарднердің көпқырлы зият теориясы).
- Саралауды уақытты ұтымды пайдалану арқылы сабақтың кез келген кезеңінде қолдану.
Бағалау (меңгеруді тексеру)
- «Мина алаңы» сұрақтары арқылы алдыңғы білімді бағалау.
- Семантикалық карта мен «Уақыт тізбегі» тапсырмалары арқылы түсіну деңгейін тексеру.
- Мәтіннен дәлел келтіру және портретті табу арқылы талдау дағдысын бағалау.
- Кері байланыс нәтижесі бойынша қорытынды баға қою.
Денсаулық және қауіпсіздік
- Сергіту сәттері мен белсенді әрекет түрлерін уақтылы қолдану.
- Сыныптағы қауіпсіздік техникасы ережелерін сақтауды еске салу.
- Жұптық/топтық жұмыста өзара сыйластық пен қауіпсіз қозғалысты бақылау.
Рефлексия және үй тапсырмасы
Кері байланыс: «Бес саусақ»
- Сабақта не ұнады?
- Не қиын болды?
- Қандай жаңа сөздер мен ұғымдарды үйрендің?
- Қай тапсырма ең пайдалы болды?
- Келесі сабақта нені жақсартқың келеді?
Үйге тапсырма
- «Ақын қонақтар» әңгімесіне сценарий құру.
- Мәтін бойынша түсінік айту (ауызша немесе жазбаша қысқа талдау).
- «Портрет» ұғымының анықтамасын жаттау.
Сабақ бойынша өзіндік талдау (мұғалімге арналған)
Тексеру сұрақтары
- Оқу мақсаттары дұрыс қойылды ма?
- Оқушылардың барлығы оқу мақсатына қол жеткізді ме? Жеткізбесе, неліктен?
- Саралау тиімді жүргізілді ме?
- Уақыт кезеңдері сақталды ма? Ауытқу болса, себебі қандай?
Жалпы бағаға арналған жазбалар
- Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту және оқу тұрғысынан): 1) ____ 2) ____
- Сабақты жақсартуға ықпал ететін екі фактор: 1) ____ 2) ____
- Оқушылардың жетістігі/қиындығы бойынша байқағаным және келесі сабақта назар аударатын тұстар: ____