Бейіндік бағытта оқытылатын мектептегі психологиялық қызметтің мақсаты болып

Қазіргі білім беру кеңістігінде оқушының жеке мүмкіндіктерін ашу, өмірлік бағытын саналы таңдауға жағдай жасау және оны ғылыми негізде қолдау — өзекті міндет. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында білім берудің мақсаты ретінде жылдам өзгеретін әлем жағдайында терең білім мен кәсіби дағдыларға сүйеніп бағдарлай алатын, өзін-өзі іске асыратын, өзін-өзі дамытатын және дербес әрі адамгершілік тұрғысынан жауапты шешім қабылдайтын тұлғаны қалыптастыру атап көрсетіледі.

Осы қағидаларды басшылыққа ала отырып, Қазақстанда білім мазмұнын жаңғырту ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды, тарихи тәжірибені, сан ғасырлық мәдени-ұлттық дәстүрлерді ескере отырып жүзеге асуы тиіс. Болашақ ұрпаққа ұлттық рухта бейіндік оқыту мен тәрбие беру және оны психологиялық тұрғыдан алдын ала анықтау маңызды.

Қазақстанның тәуелсіз ел ретінде саяси, әлеуметтік және экономикалық жүйесінің әлемдік өркениет үлгісінде жаңғыруы білім беру ұйымдарында бейіндік оқытуды ұйымдастыруды және оқушылардың бейіндік қабілетін анықтауда психологиялық қызметті жүйелі түрде құруды күн тәртібіне шығарды. Мектеп — тұлғаның өз өмір жолын құра алатын, өзіндік даму арнасын белгілейтін, бәсекеге икемді ұрпақ тұғыры қаланатын орта. Оның алғышарты — оқушы бойында өмірлік бейімділіктерді қалыптастыру.

Қазіргі әлеуметтік-экономикалық күрделену, ақпарат ағынының күшеюі және бәсекелестіктің артуы түлектерге қойылатын талаптарды арттырады. Бұл жағдайда жалпы білім берудің мақсаты — көпқырлы құзыреттермен, шығармашылық іс-әрекет тәжірибесімен қаруланған, өзгермелі ортада бағдар табуға дайын тұлғаны дамыту.

Бейіндік оқытудың мәні мен ерекшелігі

Анықтамасы

Бейіндік оқыту — оқушылардың танымдық қызығушылықтарына, қабілеттеріне, оқу жетістіктеріне және кәсіби ниеттеріне сүйене отырып, оқу бағытын еркін таңдауға мүмкіндік беретін оқытуды ұйымдастыру тәсілі. Ол белгілі бір топ оқушыларына даралық тұрғыдан қарауды іске асыруға бағытталады.

Оқыту процесіндегі айырмашылықтар

Әр бейіндік топта оқыту процесі мазмұны, басым әдістері мен формалары, мұғалім мен оқушының өзара қарым-қатынас стилі тұрғысынан ерекшеленеді. Бұл саралау мен даралау арқылы оқушының қызығушылығы, бейімі мен қабілетін барынша ескеруге мүмкіндік береді.

Неліктен бұл маңызды?

Оқушылар есейген сайын олардың қызығушылығы мен кәсіби ниеті бір-біріне сәйкес келе бастайды. Белгілі бір пәнге қабілет танытқан оқушы мамандықты нық таңдауға бейім болады. Ал пәндік қызығушылығы айқын емес оқушылар мамандық таңдауда жиі қиналып, бағытын өзгертіп отырады.

Психологиялық-педагогикалық зерттеулер 13–14 жасқа дейін кәсіби ниет пен пәнге қызығу арасында айқын байланыс байқалмайтынын, ал 14 жастан бастап бейіндік таңдау нақты оқу пәніне қызығумен тығыз байланыса бастайтынын көрсетеді. Бұл байланыс тікелей (мысалы, физикаға қызыққан оқушының физик болуды қалауы) немесе жалпы сипатта (техника саласына ұмтылуы) болуы мүмкін.

Психологиялық қызмет: бейіндік қабілетті диагностикалаудағы рөлі

Бейіндік сыныптарға арналған оқу бағдарламалары мен оқулықтарды әзірлеуде меңгерілетін білім мен біліктіліктің оқушылардың психикалық дамуымен байланысын түсіну аса маңызды. Осы себепті мектепте психологиялық қызметті жүйелі ұйымдастыру бейіндік оқыту сапасын арттырудың тиімді тетігі болып табылады.

Мектеп психологиялық қызметінің міндеттері

Жас ерекшелігіне сай тұлғалық және интеллектуалдық дамуға ықпал ету, өзіндік даму мен өзін-өзі анықтау қабілетін қалыптастыру.
Кәсіби бейімділіктерді анықтау және оны жан-жақты дамытуға жағдай жасау.
Мектептегі әлеуметтік-психологиялық ахуалды жақсартуға ықпал ету.
Оқушылардың жеке мүмкіндіктеріне сәйкес білім бағдарламаларын меңгеруді психологиялық тұрғыдан сүйемелдеу.
Әлеуметтік жағдайды психологиялық талдау, тәуекелдерді алдын ала анықтау және шешуге қажетті құралдарды қолдану.
Тұлғалық дамудағы ауытқуларды анықтау, профилактикалық жұмыстар жүргізу.
Психологиялық-педагогикалық сабақтастық шарттарын қамтамасыз ету және оқушының жан-жақты дамуына жағдай жасау.
Мұғалімдерге, оқушыларға және ата-аналарға психологиялық ғылыми-әдістемелік қолдау көрсету.
Таным белсенділігі төмен оқушылармен қосымша түзету-дамыту жұмыстарын жүргізу.

Қызметтің негізгі мақсаттары

Тұтас педагогикалық процесті психологиялық тұрғыдан қамтамасыз ету.
Оқушылардың жеке тұлғалық, психологиялық және әлеуметтік дамуына жағдай жасау.
Таным белсенділігі мен психологиялық процестер дамуының оң динамикасына ықпал ету.
Оқушылардың бейіндік ерекшеліктерін анықтау және оның дамуына жағдай жасау.

Іс-әрекеттің негізгі бағыттары

Психодиагностика: Тұлға туралы жан-жақты психологиялық ақпарат жинау.
Психопрофилактика: Дезадаптацияның алдын алу, қолайлы психологиялық орта қалыптастыру, психологиялық жүктемені азайту.
Психокоррекция: Баланың психикасына мақсатты ықпал етіп, жас ерекшелігіне сай түзету-теңестіру жұмыстарын жүргізу.
Психологиялық кеңес беру: Ұстаздарға, ата-аналарға және оқушыларға қажетті ақпарат беріп, қиындықтар мен өтпелі кезеңдерді жеңуге көмектесу.
Психотерапия: Тұлғаның сапалық өзгерісіне бағытталған жұмыс (психикалық ауытқушылық болмаған жағдайда).

Қатысушылар және қолданылатын әдістер

Қатысушылар

Барлық сынып оқушылары, мектеп мұғалімдері мен әкімшілік, сондай-ақ ата-аналар қауымы.

Психодиагностикалық әдістер

Сауалнама, сұрақнама, тест, іс-әрекет нәтижесін талдау, сұхбат, бақылау және басқа зерттеу әдістері.

12 жылдық мектеп және бейіндік оқытудың күтілетін нәтижелері

Оқушы үшін мүмкіндіктер

Оқушы бұрынғыдай бір пәнді міндетті түрде тереңдетіп оқымай, блоктық жүйеден өз қалауына сай бағытты таңдай алады.
Қабілеті мен бейімі ескерілгендіктен, оқу процесі тиімді, үйлесімді және сапалы ұйымдастырылады.
Тек озаттар ғана емес, үлгерімі орташа оқушылар да өз мүмкіндігіне сай мамандыққа бейімделе оқытылады.

Мектеп үшін тиімділік

Қызығушылығы ортақ топпен жұмыс жасау мұғалім еңбегін оңтайландырады.
Оқушының қызығушылығы ескеріліп, бейімі күшейеді.
ЖОО-ға түсу мүмкіндігі шектеулі оқушылар үшін сұранысқа ие бастапқы кәсіптік даярлыққа бағдар күшейеді.

Қорытынды

12 жылдық мектепке көшу жағдайында оқушының оқу, шығармашылық, әлеуметтік және коммуникативтік қызмет салаларындағы құзыреттілігін нақтылап, жеке жетістіктеріне сүйене отырып өз бейінін айқындауы мен дамытуына мүмкіндік артады. Осы үдерісте оқытудың жаңа формаларын енгізу және мектептегі психологиялық қызметті жүйелі құру, оның жан-жақты жұмыс істеуі білім сапасына да, кәсіби бағдардың дәлдігіне де елеулі тиімділік береді.

Ақтөбе облысы, Ақтөбе қаласы, №53 орта мектеп

Педагог-психолог: Айнагүл Садықова