Қарға қарғаның көзін шұқымас
Сыныптан тыс іс-шара туралы
Бұл сыныптан тыс іс-шара 5–7-сынып оқушылары арасында өткізілді. Тақырыбы: «Құстар — біздің досымыз!»
Мақсаты
- Құстардың табиғаттағы және адам өміріндегі пайдасы туралы мағлұмат беру.
- Оқушыларды құстарға қамқор болуға, аялауға баулу.
- Әсем құстармен таныстыру, көктемде құстардың оралуы мен азаюы туралы ой салу.
- Құстар туралы түсінікті кеңейтіп, ой-өрісті дамыту.
- Отанға, жерге, орман мен көлге, табиғатқа сүйіспеншілікке тәрбиелеу.
Көрнекіліктер
- Интерактивті тақта, слайдтар, буклеттер.
- «Құстар — біздің досымыз!» тақырыбындағы нақыл сөздер, қанатты сөздер.
- Құстардың суреттері, үнтаспа.
- Шар, гүлдер, көктем көрінісі.
Кештің барысы
Ақбота
КіріспеСәлеметсіздер ме, құрметті ұстаздар мен қымбатты достар! Сіздерді көктем мерекесімен құттықтаймыз. Бұл мереке табиғаттың қысқы ұйқыдан оянуын білдіреді. Көктемнің тағы бір қуанышы — құстардың қайтып келуі. Сондықтан бүгінгі кешімізді «Құстар — біздің досымыз!» деп ашуға рұқсат етіңіздер.
Құстар, құстар келеді,
Жерді шуға бөледі.
Көктем келді — деп бізге,
Жақсы хабар береді.
Төрехан
Көктем туралыИә, мен жыл мезгілдерінің ішінде көктемді ерекше жақсы көремін. Өйткені көктемде айнала құлпырып, жер дүниенің бәрі жаңарып, гүлденіп, көркем күйге енеді. Сонымен қатар далаға шығып, ойнауға да мүмкіндік көбейеді.
Сәуір келді міне жайлап,
Көктемнің бұл айы.
Құс біткеннен төгілген ән —
Бейне көктем жырлары.
Сағынышпен жеткен,
Қуанта бер, көктем!
Ақбота
Сұрақ1 сәуірдің неге Құстар күні болып белгіленгені туралы біздің достарымыз не біледі екен?
Төрехан
Кезек беруЕндеше, құстарды құрметтейтін достарымызға кезек берейік.
Оқушылардың жауаптары
1-оқушы
1927 жылдың көктемінде жас натуралистердің Қ. А. Тимирязев атындағы орталық биостанциясында бүлдіршіндерге арналған алғашқы «Құстар күні» мерекесі өткізілді. Бұл мерекеге алдын ала дайындалып, құстарға ұя жасайды, плакаттар мен ұрандар жазып, қабырға газеттерін шығарады, құс бейнелі маскалар дайындайды. Табиғатта да, адам өмірінде де құстардың мәні өте зор: әсем әнімен, сымбатымен және алуан түрлі көрінісімен орман, саябақ, шалғынды көріктендіріп, адамдарға эстетикалық ләззат сыйлайды.
2-оқушы
Адам құстарды спортқа және түрлі мақсаттарға қолға үйретіп, баптайды. Құстардың барлығы пайдалы, сондықтан олардың қай-қайсысын да қорғау керек. Саябаққа, бау-бақшаға, егістік пен бақтарға құстардың үйірілуіне жағдай жасап, қыста жем шашып, жазда ұялайтын үйшіктер дайындау — табиғатты көркейтіп, құстарды аялай білудің негізгі шарты. Құстардың ұясын бұзып, жұмыртқасын жарудан аулақ болайық.
Негізгі ой
Құстарды қорғау — табиғатты қорғау. Қамқорлық нақты әрекеттен басталады: ұя жасау, жем шашу, ұяны бұзбау.
Ақбота
ДәстүрРахмет, достар. Расында, құстардың пайдасын ата-бабаларымыз ертеден-ақ білген. Құстардың адам өміріндегі маңызы туралы қазақ халқында мақал-мәтелдер өте көп.
Төрехан
Мақал-мәтелМақал-мәтелдер — халықтық педагогиканың үлкен бір арнасы. Құстар туралы да мақал-мәтелдер мол. Ендеше, соларға кезек берейік.
Құстар туралы мақал-мәтелдер
Ақбота мақалдың алғашқы бөлігін айтады, ал оқушылар жалғастырады.
- 1. Аққу құссыз — көл жетім, айтылмаған сөз — жетім.
- 2. Қарға баптанып, сұңқар болмас; есек мақтанып, тұлпар болмас.
- 3. Құс қанатымен ұшады, құйрығымен қонады.
- 4. Ит тамағы үшін жүгіреді, құс тамағы үшін ұшады.
- 5. Тоты құс бойына қарап зорланады, аяғына қарап қорланады.
- 6. Қыран құс шашып жейді, қара құс басып жейді.
- 7. Қыран құстың баласы ұшса, келмес ұяға.
- 8. Жапалақ мақтанса: «Жардан қоян алдым» дер. Жаман мақтанса: «Жақсының жағасынан алдым» дер.
- 9. Қаз келсе — жаз келер, қарға келсе — қатқақ келер.
- 10. Шағала келмей жаз болмас, шаңқан келмей боз болмас.
- 11. Қарға қарғаның көзін шұқымас.
- 12. Қыран құс қисық ұшып, түзу ілер.
- 13. Өлеңге енсе — сөз сұлу, аққу жүзсе — көл сұлу.
- 14. Аққу құсқа оқ тисе, қанатын суға тигізбес; ер жігітке оқ тисе, қиналғанын білдірмес.
- 15. Жылқыда өт жоқ, құста сүт жоқ.
Төрехан
Қорытынды ойҚұстар адам өміріне сән-салтанат беріп, әсем әуенімен жанды рақатқа бөлейді. Сондықтан халық шығармашылығында адам бойындағы көркем қасиеттер құстарға теңеледі: «аққу мойын», «қасы қарлығаштың қанатындай», «бүркіт тұмсық», «қаз дауысты» және т.б. Тіпті балаларға Қарлығаш, Сандуғаш, Бүркітбай секілді аттар берілген.
Ендеше, құстар туралы тағы қандай мәліметтер білеміз?
Құстар туралы мәліметтер
1-оқушы
Елімізде құстардың 500-ге жуық түрі бар. Олар зиянкестерді азайтып, табиғатты қорғайды, сондықтан «табиғат емшілері» деуге болады. Құстар — тіршілік иелері: ұрпақ өрбітіп, балапандарын бағып-қағып, жауларынан қорғайды.
2-оқушы
Құстар табиғатқа сән береді. Олардың әуені айналаны құлпыртып, адамдардың көңіл күйін көтереді. Құстардың түрлері өте көп. Соның ішінде жыл құстарына тоқталсақ болады.
3-оқушы
Жыл құстары — салқын түсе жылы жаққа ұшып кетіп, көктемде қайта оралатын құстар. Оларға көкек, қарлығаш, аққу, қараторғай, бұлбұл, тоқылдақ, үйрек, қаз, тырна жатады.
4-оқушы
Құстар туған жерге топ-тобымен ұшып келіп жатады. Олар жолда талай қиындықты бастан өткереді: биік асулардан асады, ұзақ қашықтыққа төзеді. Соған қарамастан өздерінің таныс жолынан адаспайды.
5-оқушы
Қарлығаш — адамға саулық пен жақсылық тілейтін, қауіп-қатерден сақтайтын құс деп есептеледі. Үй салуды да адамдар қарлығаштан үйренген деген түсінік бар.
Қарлығашпын мен —
Адамның тұрағымын.
Мекен етіп тұрамын,
Тазалаймын үй ішін.
Ел аузында мақтаулы —
Тазалықшымын төселген.
Оқушыға ой тастау
Көктемде құстарды қарсы алу — тек мереке емес, жауапкершілік. Бүгіннен бастап қандай нақты қамқорлық жасай аламыз: ұя ілу ме, су қою ма, жем салғыш дайындау ма, әлде табиғатта тазалық сақтау ма?