Қазақша рефераттар

Алтын қақпа тәжірибе қақпасы

Сыныптан тыс жұмыс (7а–7б)

«Сыр сандық құпиясы» — зияткерлік-тәжірибелік ойын

География және жаратылыстану тақырыптарын қамтитын ойын форматы оқушылардың білімін жинақтауға, ой-өрісін кеңейтуге, танымдық қабілетін дамытуға және жылдам, жан-жақты ойлау деңгейін бағалауға бағытталған.

Мақсаты

  • География пәнінен алған білімді жүйелеу, бекіту.
  • Ой-өріс пен танымдық қабілетті дамыту.
  • Жан-жақты ойлау, жылдам шешім қабылдау дағдысын бағалау.
  • Сыныптан тыс жұмыс арқылы білімге қызығушылықты арттыру.

Қажетті жабдықтар

  • Компьютер
  • Интербелсенді тақта
  • Нақыл сөздер жазылған плакаттар

Ойынның өзегі

Қатысушылар үш «қақпадан» өтеді: Тас, Күміс, Алтын. Әр кезең алдыңғысынан күрделірек. Соңында — «Сыр сандықтың» сұрағы.

Ұстаным:

Әділқазы «нанымпаз» емес — көп білген жеңеді.

Жүргізушінің кіріспе сөзі (өңделген нұсқа)

Сыр сандықтың құпиясын ашпаққа, құпияның сырын көпке шашпаққа — алғырлар мен тапқырлар жиналды. Бар өнерін ортаға салатын сәт туды!

Ал, кәне, ортаға кім шығады? Біліміне сенімділер тайсалмасын. Ойынды бөгелмей бастайық: сайыскерлер орындарына жайғассын.

Құрметті қауым, қатысушыларға сәттілік тілей отырып, «Сыр сандықтың құпиясын» бірге ашайық. Ең алдымен, алдарыңыздағы қақпаларды ашу керек: әр қақпаның өз сыры бар.

Ойын құрылымы: үш қақпа

I қақпа — Тас қақпа

Викторина
  • 1 минут ішінде 20 сұрақ қойылады.
  • 10 сұрақтан жоғары дұрыс жауап берген оқушы келесі кезеңге өтеді.
  • 10 ұпай жинай алмаған оқушы ойыннан шығады.

II қақпа — Күміс қақпа

Тапсырмалар
  • Мониторда 3 сан көрсетіледі — әр нөмірдің артында сұрақ, тәжірибе немесе жұмбақ бар.
  • Дұрыс жауап берсе, Күміс қақпа ашылып, оқушы келесі кезеңге өтеді.
  • Қате жауап — ойыннан шығу.

III қақпа — Алтын қақпа

Тәжірибе және есеп
  • Үш кубик арқылы жасалатын тәжірибенің қандай физикалық құбылысқа негізделгенін түсіндіру.
  • Есептерді шығару және қорытынды сұраққа жауап беру.
  • Жауабы дұрыс болса — Алтын қақпа ашылады, ар жағында «Сыр сандық» бар.

I кезең: Тас қақпа сұрақтары

Төменде викторина сұрақтарының үлгісі берілген. Әр қатысушыға 20 сұрақтан қойылады. Жауаптар редакцияланып, біріздендірілді.

1-оқушыға арналған 20 сұрақ

  1. Атмосфералық қысымды өлшейтін құрал — барометр.
  2. Жердің тас қабаты — литосфера.
  3. Фонтан сияқты атқылайтын ыстық бұлақ — гейзер.
  4. Жер ядросындағы температура шамамен — 3500°C.
  5. Судың күйі — үш (қатты, сұйық, газ).
  6. Тығыздықтың бірлігі — кг/м³.
  7. Жердің шар тәріздес екенін дәлелдеген саяхатшы — Ф. Магеллан.
  8. Дүниежүзіндегі ең үлкен көл — Каспий.
  9. Өзен суы молайғанда суға толатын аңғар бөлігі — жайылма.
  10. Мұхиттағы жүзіп жүретін мұзтау — айсберг.
  11. Мұхит тереңдігін өлшейтін құрал — эхолот.
  12. Халқы ең көп мемлекет — Қытай.
  13. Белгілі орынның белгілі уақыттағы тропосфера күйі — ауа райы.
  14. Азия мен Еуропаны бөліп тұрған тау — Орал.
  15. Ең үлкен арал — Гренландия.
  16. Әл-Фараби дүниеге келген қала — Отырар.
  17. Атмосфераның төменгі қабаты — тропосфера.
  18. Ең үлкен материк — Еуразия.
  19. Астанасы Дели болатын ел — Үндістан.
  20. Адамзат 3 нәсілге бөлінеді.

2-оқушыға арналған 20 сұрақ

  1. Бүкіл құрлықты алып жатқан мемлекет — Аустралия.
  2. Қазақтар жататын нәсіл — моңғолоид.
  3. Дүниежүзілік мұхит Жер бетінің шамамен 61%-ын алып жатыр.
  4. Іле өзеніндегі СЭС — Қапшағай.
  5. Өзен суының кенет көтерілуі — тасқын.
  6. Дүниежүзіндегі ең көп халық — қытайлар.
  7. Жел бағытын өлшейтін құрал — флюгер.
  8. Ауа қабаты — атмосфера.
  9. Тәулік ішіндегі қысым айырмасынан туатын жел — бриз.
  10. Орташа таулар биіктігі — 1000–2000 м.
  11. Алғашқы градус торлы картаны жасаған ғалым — Эратосфен.
  12. Жер көлемі ең үлкен мемлекет — Ресей.
  13. Ең құнарлы топырақ — қара топырақ.
  14. Ең биік ағаш — секвойя.
  15. Жылына екі рет бағытын өзгертетін жел — муссон.
  16. Изотермалар — бірдей температура нүктелерін қосатын сызықтар.
  17. 1 м³ ауадағы 1 г су буы мөлшері — абсолют ылғалдылық.
  18. Заттың үш күйі — қатты, сұйық, газ.
  19. Ең биік таулар жүйесі — Гималай.
  20. Еуразиядағы ең биік жанартау — Ключевской шоқысы.

3-оқушыға арналған 20 сұрақ

  1. Тіршілік таралған қабық — биосфера.
  2. Қазақ жері мен Орта Азияда зерттеу жүргізген ғалым — Ш. Уәлиханов.
  3. Ең соңғы ашылған материк — Антарктида.
  4. Тұздылық өлшем бірлігі — промилле.
  5. Солтүстік бағыт пен нысан арасындағы бұрыш — азимут.
  6. Будың сұйыққа айналуы — конденсация.
  7. Экваторға параллель жүргізілетін сызық — параллель.
  8. Жер бетінің жазықтықта кішірейтілген бейнесі — карта.
  9. Мантия қалыңдығы — 2900 км.
  10. Жер қыртысы қозғалысын бақылайтын аспап — сейсмограф.
  11. Шөгінді, жанғыш тау жынысы — тас көмір.
  12. Атмосферадағы ең көп газ — азот.
  13. Тұрғылықты халқы жоқ материк — Антарктида.
  14. Ең кішкентай құс — колибри.
  15. Беринг бұғазы қосатын мұхиттар — Солтүстік Мұзды және Тынық.
  16. Ең ыстық материк — Африка.
  17. Климаттық белдеулер саны — 13.
  18. Қар жиналып, мұздыққа айналатын жоғарғы шекара — қар шегі.
  19. Ең суы мол өзен — Амазонка.
  20. «Географияның атасы» атанған — Эратосфен.

4-оқушыға арналған 20 сұрақ

  1. Каспийдің ең терең жері — 1025 м.
  2. Саға — өзеннің құяр жері.
  3. Дүниежүзіндегі ең енді бұғаз — Мозамбик.
  4. Конденсация — будың сұйыққа айналуы.
  5. Х. Колумб саяхатқа шыққан жыл — 1492.
  6. Күнге ең жақын планета — Меркурий.
  7. Жер мен Күн арақашықтығы — 150 млн км.
  8. Атлант мұхитының ең терең жері — Пуэрто-Рико шұңғымасы.
  9. Ультракүлгін сәулені ұстайтын қабат — озон қабаты.
  10. Желдің бағыты мен күшін көрсететін құрал — желбағар.
  11. Ең алып планета — Юпитер.
  12. Қазақстандағы қорық саны — 10.
  13. Абсолют биіктігі 200–500 м болатын жазық — қырат.
  14. Пішіні етікке ұқсайтын ел — Италия.
  15. Ең ұзын тау жотасы — Анд.
  16. Ең биік сарқырама — Анхель.
  17. Демографиялық саясатты ұстанған ел — Қытай.
  18. Пішініне қарай бұлттар 3 түрге бөлінеді.
  19. Жердің су қабаты — гидросфера.
  20. Ең ұзын үңгір — Флинт–Мамонт.

II кезең: Күміс қақпа тапсырмалары

Оқушы интербелсенді тақтадан кез келген санды таңдайды. Әр санның астында екі тапсырма: бейнесұрақ және координаталар бойынша нысан табу.

1 саны

2 тапсырма

1-сұрақ (бейнесұрақ)

Еуразия мен Солтүстік Американың солтүстігінде орналасқан. Қысы өте суық, жазда мұз бен қардан босаған жерлерде батпақты, тастақты аумақтарда сирек мүк пен қына өседі. Жануарлардан қойөгіз, ақ аю, ақ түлкі кездеседі. Бұл қандай табиғат зонасы?

Жауабы: Арктикалық шөл.

2-сұрақ (карта бойынша)

Жарты шарлар картасынан берілген координаталар бойынша географиялық нысандарды табыңыз:

  • 54° о.е және 70° б.б
  • 65° о.е және 15° ш.б

2 саны

2 тапсырма

1-сұрақ (бейнесұрақ)

Еуразияның оңтүстігінде аралдарды қамтиды. Жауын-шашын жыл бойы мол түседі, температура тұрақты жоғары. Бұл жағдай тіршіліктің қарқынды дамуына ықпал етеді: өсімдіктердің 40 мыңнан астам түрі, пальманың 300-ге жуық түрі бар. Бұл қандай табиғат зонасы?

Жауабы: Экваторлық белдеудің ылғалды орманы.

2-сұрақ (карта бойынша)

Жарты шарлар картасынан берілген координаталар бойынша географиялық нысандарды табыңыз:

  • 75° с.е және 60° ш.б
  • 20° о.е және 46° ш.б

3 саны

2 тапсырма

1-сұрақ (бейнесұрақ)

Жер көлемі бойынша Ресей мен Канададан кейін 3-орында, ал халық саны бойынша 1-орында. Астанасы — Пекин. Бұл қай ел?

Жауабы: Қытай Халық Республикасы.

2-сұрақ (карта бойынша)

Жарты шарлар картасынан берілген координаталар бойынша географиялық нысандарды табыңыз:

  • 69° о.е және 91° ш.б
  • 80° о.е және 140° ш.б

Ереже

Күміс қақпа тапсырмаларына дұрыс жауап бермеген оқушы ойыннан шығады. Дұрыс жауап берген қатысушы келесі — Алтын қақпа кезеңіне өтеді.

III кезең: Алтын қақпа — тәжірибе, есеп және финал

Тәжірибе (кубиктер арқылы)

Үш кубик арқылы көрсетілген тәжірибенің қай физикалық құбылысқа негізделгенін түсіндіріңіз. Дәлелмен жауап беру маңызды.

Есептер

  1. 1-есеп

    3000 м биіктікте термометр 0°C-ты көрсетеді. Әр 100 м көтерілген сайын температура 0,6°C-қа төмендесе, 3500 м биіктіктегі температура қандай болады? Есептеп шығарыңыз.

  2. 2-есеп

    Ұшақ 5000 м биіктікте ұшып келеді. Осы дерек арқылы жер бетіндегі атмосфералық қысымды анықтауға бола ма? Неліктен?

Музыкалық үзіліс

Оқушы тапсырманы орындап болғанша, сынып оқушыларының бірі «Менің елім» әнін орындайды.

Көрермендермен ойын: жұмбақтар

Ойыншы есеп шығарған уақытта залдағы көрермендерге жұмбақтар қойылады. Жауапты дұрыс табуға тырысыңыз.

Бар ма, жоқ па — оны анық білмейсің. Ол жоқ жерде өмір сүріп жүрмейсің.

Жауабы: Ауа

Аспан менен жердегі тұтылған боз пердені ұстайын деп көріп ем — ұстауыма келмеді.

Жауабы: Тұман

Жолдың шаңын ұшырып, ағаштарды жұлқылап, бұтақтарды сындырып, көрінбей тұрып зырқырап.

Жауабы: Боран

Қанатсыз құс манып барады, көзінен жас тамып барады.

Жауабы: Бұлт

Әуеден күбі түсті, күбінің түбі түсті.

Жауабы: Күн күркіреуі

Қоймасын қыс ақтарып, жапты ақ мамық.

Жауабы: Қар

Шашылды көктен ақ моншақ, жоғалды бірден тапқанша-ақ.

Жауабы: Бұршақ

Сыр сандықтың финал сұрағы

Алтын қақпа шарттары орындалса, соңғы сұрақ қойылады:

Сұрақ

Мұхит аралдарының ішіндегі ең ірі, шаруашылығы жақсы дамыған ел. Халқы шамамен 3,5 млн. Астанасы — Веллингтон. Бұл қай ел?

Жауабы: Жаңа Зеландия

Қорытынды және марапаттау

Тартысты бәсеке шарықтау шегіне жетті. «Сыр сандықтың құпиясын» ашуға талпынған барлық қатысушыларға алғыс айтамыз.

Енді ортаға бүгінгі сайысымыздың жеңімпазын шақырамыз. Жеңімпаз оқушы мақтау қағазымен марапатталады.

Кездескенше, сау болыңыздар!