Өмірге құштарлық - іштарлықтан тұрмайды, ағайын
Өзімшілдік отын өшіре біл
«Қызғаншақтық — ай, күлмен көмілген шоқсың-ау...» — Ілияс Есенберлин
Күншіл ойдың түбі — тұйықтық
Үнді даналығында мынадай сөз бар:
«Ол мені масқаралады, ол мені сабады, ол менен басым болды, ол мені тонап кетті». Кімнің ішінде осындай ой сақталса, ол күншілдіктен арыла алмайды.
Күншілдік, міншілдік, өзгенің бойындағы жақсы қасиетті сезінбеу — адамды өсірмейді. Әрбір жан қанағатын шектемесе, батыл әрі дұрыс бағыт ала алмаса, адамдық рухы төмендейді. Өзгені күндей беру, «тек мен» деу — адамдық жолды тарылта түседі.
Ұстамдылық пен парасат — асыл қазына
Шындығында, адамның асыл қазынасы — ұстамдылық пен парасаттылық.
Будда жинақтарының пали тілінде жазылған нақылдарында: «Төбесі жұқа үйден жаңбыр өтіп кететіні сияқты, нашар дамыған ақылға да құштарлық тұрақтап тұра алмайды», — делінеді.
Өмірге құштарлық бір ғана іштарлықтан тұрмайды. Ұстаз шәкіртіне бар ілімін арнаса, зергер оюдан өрнек өрсе, көкірегі кең, жан дүниесі бай адам да өзін-өзі демеп, толықтырып, қайрай білуі керек.
Ғұламалардың бір сөзі бар: пенделік есеп-қисаптан құтылудың жалғыз жолы — өз кеудеңдегі өзімшілдікті өшіру.
Мейірімсіздік — құрғақшылық секілді
Айналадағы ағашқа су бармаса, күннің көзін сезінбесе, қурап қалмай ма? Адам да сондай: өзгелермен араласпаса, мейірім шапағатын сезінбесе, тек өзімшіл болса — солған гүлдей керексіз болып қалады.
Тек ішіп-жеуді ғана ойлау — адамды жабайылыққа жақындатады.
Қызғаныш — дер кезінде тоқтатпасаң асқынады
Қызғаншақтық пен күншілдік — ағзаға жұғатын микроб секілді: дер кезінде тойтарыс беріп, өзіңе кішіпейілділіктің дәнін еге алмасаң — кешіккенің.
Асқындырып алсаң, өршіген аурудай құлатпай қоймайды: жазықсыз жанды босқа күйдіреді, ізгілікті істі сүйкімсіз етеді.
-
Тұлпарды сүріндіретін де — күншіл әрекет.
-
Сұңқарды төмендететін де — іштарлық.
-
Дарынды табалайтын да, шаланы бағалайтын да — қызғаныштың көзі.
Бірлік — бақыттың өзегі
Мұқағали Мақатаев «Күндестік құрысын» өлеңінде:
«... Қарасаңдаршы, қаншама достан айырылдық...
Біріміз нағыз, біріміз жалған қайғырдық...
Тазалайықшы ынтымақ деген айдынды,
Қалыпқа түспей тұрғанымызда маймылдық...»
Күндей беру, іштарлық жасау — адамның соры. Нағыз бақыт — өзгелермен бірлікте, тілеулес әрі ниеттес болуда емес пе?
Дереккөз
Әкім Ысқақ, «Жүректегі жазулар» күнделік-эссесінен (ықшамдалып, тілдік өңдеуден өткізілді).