Қазақша рефераттар

Сұлтанмахмұт Торайғыровтың Алаш ұраны өлеңін тыңдату

Қазақ әдебиеті 9-сынып Жаңа тақырып Ізденіс сабағы

Сұлтанмахмұт Торайғыровтың «Алаш ұраны» өлеңі бойынша сабақ жоспары

Бұл сабақта ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі Сұлтанмахмұт Торайғыровтың «Алаш ұраны» өлеңі негізінде ұлттық рух, азаматтық үн және тарихи сана мәселелері талданады. Сабақ құрылымы оқушының ой қорытуына, мәтінмен дәлелді жұмыс жасауына және пікірін ашық айтуына бағытталған.

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Оқушыларға Сұлтанмахмұт Торайғыров шығармашылығының мазмұны мен маңызын ашу, өлеңнің идеялық мәнін түсіндіру.

Тәрбиелілік

Өлеңдегі ұлттық рух пен патриотизмді ұғындыру арқылы туған елін, туған тілін және әдебиетін құрметтеуге ынталандыру.

Дамытушылық

Оқушының өзіндік ой-қиялын еркін дамытып, дербес тұжырым жасауға, ізденуге және шығармашылықпен жұмыс істеуге бағыттау.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру

Сыныптың оқу үдерісіне дайындығын тексеру, назарды сабақ тақырыбына шоғырландыру.

II. Үй тапсырмасын тексеру (2 минут)

Интерактивті тақтада Алаш қайраткерлерінің суреттері көрсетіледі. Оқушыларға алдыңғы сабақта қарастырылған «Таныстыру» поэмасына сүйене отырып сұрақ қойылады:

Сұлтанмахмұт Торайғыров поэмасында замандастарын не үшін мақтап, жырға қосты?

«Көркейер қайткенде алаш деген ойдан,
Басқа ойды өмірінде малданбаған.
Заманда басқан аяқ кейін кеткен,
Жасымай алашына қызмет еткен…»

Талқылау барысында ақынның ел үшін тәуекелге бел байлаған, халыққа қызмет еткен азаматтық тұлғаларды үлгі еткені айқындалады. Ақын Алашорда қозғалысының құрылуын да қолдағаны атап өтіледі.

Осы байланыс арқылы бүгінгі сабақтың өзегі — ақынның «Алаш ұраны» өлеңі екені хабарланады.

III. Жаңа сабақ (2 минут)

Тақтадан «Алаш ұраны» өлеңі тыңдатылады. Оқушылар мәтіннің үнін, көтеретін мәселесін, пафосын аңғара отырып алғашқы әсерімен бөліседі.

Мәтінмен жұмыс: «Алаш ұраны»

Өлеңді 2–3 оқушы мәнерлеп оқиды. Төменде мәтін сабақтағы оқу форматына лайықталып берілді.

1-бөлім

1-оқушы

Алаш туы астында,
Біз алаштың баласы.
Күніміз туып көгерді,
Сарыарқаның даласы.

Құрт аурудай жайлаған,
Құртпаққа бізді ойлаған,
Қанымызға тоймаған,
Қолымызды байлаған,
Ерімізді айдаған,
Елімізді лайлаған.

Жерімізді шимайлаған,
Өшті залым қарасы.
Жасасын, Алаш, жасасын!

Алаш туы астында,
Қолдайтын алаш бабамыз.
«Туысқандық», «теңдік» деп,
Туды қолға алып шабамыз.

Берілгенде тілектер,
Жарылмай ма жүректер?!

2-бөлім

2-оқушы

Заң жасайтын орынға,
Жұртпен бірге барамыз!
Қатардан орын аламыз!
Жасасын, Алаш, жасасын!

Алаш туы астында,
Куә болсын арымыз.
Көркейтуге Алашты,
Құрбандық біздің жанымыз!

Былай тұрсын малымыз,
Алаш деген ел үшін,
Сарыарқаның жері үшін,
Бостандық берген ер үшін,
Төгілсін біздің қанымыз!
Аялмасын жанымыз!
Жасасын, Алаш, жасасын!

Алаш туы астында,
Өлсек бірге өлдік біз.

3-бөлім

3-оқушы

Не жақсылық, не қайғы,
Көрсек бірге көрдік біз!
Ішкі жанжал таласты,
Күншілдікпен қарасты,
Мына жерге көмдік біз!
Жасасын, Алаш, жасасын!

Алаш туы астында,
Күн сөнгенше сөнбейміз.
Енді ешкімнің Алашты,
Қорлығына бермейміз!

Адамдықтың жолына,
Бастаған ерлер соңында,
Басқаға көңіл бөлмейміз.
Қандай шайтан келсе де,
Алдауына көнбейміз.

Өлер жерден кеттік біз,
Бұл заманға жеттік біз!
Жасайды Алаш, өлмейміз!
Жасасын, Алаш, жасасын!

Топтық жұмыс: «Айналмалы бекет» (9 минут)

Оқушылар үш топқа бөлініп, әр бекетте берілген тапсырманы орындайды. Әр топқа 3 минуттан уақыт беріледі.

1-топ

  • Өлеңнің негізгі тақырыбы қандай? Ақын қалың көпшілікті неге шақырады?
  • Мәтіннен тірек сөздерді теріп жазып, ақынның негізгі ойын түсіндіріңдер.
  • Өлеңдегі ойды бүгінгі күнмен қалай үндестіруге болады?

2-топ

  • «Алаш ұраны» өлеңінің жазылу тарихы мен идеясы қандай?
  • Өлең құрылысына талдау жаса: жанр түрі, шумақ, тармақ, бунақ, буын, ұйқас.
  • Өлең идеясы сендерге қандай ой салды?

3-топ

  • Өлеңдегі «Алаш», «Алаш балалары», «Алаш туы» ұғымдарын қалай түсінесіңдер?
  • Мәтінде кездесетін әдеби-теориялық ұғымдарды анықтаңдар (эпитет, қайталау, үндеу т.б.).
  • Ақынның ел келешегіне деген сенімі мен үмітінің өміршеңдігін дәлелдеңдер.

Қорытынды: «Түйінді сөз» стратегиясы

Топтар талқылау нәтижесін түйінді сөздер арқылы жинақтайды. Қорытынды ой Қазақстанның тәуелсіздігі мен бірлікті сақтау туралы пікірмен байланыстырылып беріледі.

Түйін ой (дәйексөз негізінде)

«Мен “Мәңгілік ел” ұғымын ұлтымыздың ұлы бағдары, “Қазақстан–2050” стратегиясының түпқазығы етіп алдым. Тәуелсіздікке қол жеткізгеннен гөрі, оны ұстап тұру әлдеқайда қиын. Өзара алауыздық пен берекесіздік талай елдің тағдырын құрдымға жіберген. Біз өткеннің тағылымынан сабақ алып, мәңгілік тәуелсіздігімізді көздің қарашығындай сақтай білуіміз керек. “Қазақстан–2050” — Мәңгілік елге бастайтын ең абыройлы жол. Осы жолдан айнымайық!»

Оқушылар қорытындысында өлеңдегі «бірлік», «теңдік», «азаттық» идеяларының бүгінгі қоғамдық құндылықтармен сабақтастығы айқындалады.

Қорытынды жолдар

Жарқын іспен күллі әлемді таң қылып,
Жасай берсін елдігіміз мәңгілік!

VII–VIII. Рефлексия, бағалау және үй тапсырмасы

Рефлексия

  • Бүгінгі сабақтан алған ең маңызды ойым:
  • Өлеңде мені толқытқан жолдар:
  • Келесі сабақта білгім келетіні:

Бағалау

  • Мәнерлеп оқу және мәтінді түсіну деңгейі
  • Дәлел мен мысал келтіру
  • Топтық жұмысқа қатысу белсенділігі

Үй тапсырмасы

  • «Алаш ұраны» өлеңін оқу, негізгі тірек сөздерді анықтау.
  • Өлең идеясы бойынша қысқа ойтолғау жазу (бірлік, тәуелсіздік, азаматтық ұстаным тақырыптары).
  • Өлең құрылысына талдау кестесін толықтыру (шумақ, тармақ, буын, ұйқас).