Қазақша рефераттар

Азот қышқылының тұзы

Сабақ тақырыбы және мақсат

Сабақтың тақырыбы

Қышқылдар тақырыбын қайталау.

Сабақтың түрі

Қайталау сабағы.

Мақсаты

Оқушылардың қышқылдар туралы білімін жүйелеу және қайталау; қышқылдардың биологиялық маңызы, емдік қасиеті және тұрмыста қолданылуы туралы түсініктерін қорытындылау.

Көрнекіліктер

  • Интерактив тақта
  • Қышқылдар мен металдар (тәжірибеге арналған)
  • Қышқылдар мен тұздардың құрамы және аталуы (кесте)

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылар 3 топқа бөлінеді:

І топ

Тұз қышқылы

ІІ топ

Күкірт қышқылы

ІІІ топ

Азот қышқылы

2) Негізгі сұрақтар

  1. 1 Қышқылдар дегеніміз не?
  2. 2 Олардың химиялық формулаларын жазыңдар.
  3. 3 Қышқыл қалдығының валенттілігін көрсет.
  4. 4 Қышқылдардың металл оксидтерімен әрекеттесу реакция теңдеулерін жазып, оқып беріңдер.

Қышқылдар формулалары (мысалдар)

H2SO4, H2CO3, HCl, H3PO3, HNO3, HBr, HF, H2SiO3, H2S

3) Қышқылдардың металл оксидтерімен әрекеттесуі

Реакция нәтижесінде тұз және су түзіледі.

CuO + H2SO4 → CuSO4 + H2O

FeO + 2HCl → FeCl2 + H2O

4) Қышқылдардың металдармен әрекеттесуі (тәжірибе)

Кейбір металдар қышқылдармен әрекеттесіп, тұз және сутек газын түзеді.

Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2

Mg + 2HCl → MgCl2 + H2

2Al + 6HCl → 2AlCl3 + 3H2

Cu + HCl → реакция жүрмейді

Карточкамен жұмыс

Тапсырмалар дәптерге орындалады.

№1 карточка

Берілген формулалар ішінен қышқылдарды теріп жазыңдар:

KOH, HCl, Na2O, CaSO4, H2SiO3, H2SO4, MgCl2, HBr, H2CO3

№2 карточка

Келтірілген қышқылдарды атаңдар және қышқыл қалдықтарын көрсетіп жазыңдар:

HBr, HI, H2SiO3, H3PO4, HCl, H2SO3

№3 карточка

Келтірілген қышқылдарды атаңдар және жіктеу арқылы көрсетіңдер:

HNO3, H2SO4, HCl, H3PO4, H2CO3

Қышқылдардың пайдасы мен зияны

Тұз қышқылының сұйылтылған ерітіндісі асқазан сөлін арттыру үшін қолданылады. Бор қышқылы залалсыздандыруға пайдаланылады. Ал сүт немесе азот қышқылының концентрлі ерітінділері күйдіру мақсатында қолданылуы мүмкін. Асқазан сөліндегі қышқыл жараға түскен микробтарды жойып, жазылуды жеделдетеді.

Бал құрамындағы әртүрлі қышқылдар іш аурулары мен асқазан жарасының алдын алуға көмектесіп, ішектегі кейбір микробтарды жояды. Ара уы қан айналымын жақсартуға, тамырдың кеңеюіне, буын ауруларына және демікпеге қатысты халықтық емдеуде қолданылады.

Сиыр мен жылқы сүтінде сүт қышқылы болады. Қымыз асқазан-ішек ауруларына ем ретінде пайдаланылады, сондай-ақ туберкулезді емдеуде дәстүрлі түрде қолданылған. Дегенмен, қан қысымы, жүйке жүйесі немесе жүрек аурулары бар адамдарға қымызды мөлшерден тыс қолданбау ұсынылады.

Лимоннан алынатын лимон қышқылы сергіткіш әсер беріп, ағзаның шаршауын азайтуға көмектеседі.

5%-дық сірке қышқылы етті сақтауға, тағамды тез пісіруге және кондитер өнімдерін (мысалы, конфет) дайындауда қолданылады.

Құстар кейде паразиттерден зардап шегеді. Құмырсқа қышқылы паразиттерге қарсы әсер етіп, олардың азаюына ықпал етеді. Сондықтан кейбір құстар жаз айларында құмырсқа илеуінде «шомылып», қауырсындарын тазартады; бұл тәсілді тауықтарға да қолдануға болады.

Ойындар арқылы бекіту

«Қатесін тап» ойыны

Элементтер мен қышқыл қалдықтарының валенттіліктері беріледі. Оқушы қате берілгендерін белгілейді.

Ag (I)
CO3 (I)
C (I)
NO3 (I)
Al (II)
B (I)
O (II)
Cu (III)
H (I)
Na (II)
Ca (I)
NO3 (III)
SO4 (I)
H (II)
K (II)

«Үндемес» ойыны

Кестеде атына сәйкес берілмеген элемент пен қосылысты түзетіп, дұрыс жауабын жазыңдар.

Атауы Берілгені (қате болуы мүмкін)
Сутек Br
Темір Al
Тұз қышқылы H2PO4
Оттек H
Мыс Cr
Күкірт қышқылы HCl
Барий Al
Магний Br
Фосфор қышқылы H2SO4
Сынап O
Күміс Cu
Азот қышқылы H2CO3

«Кім жылдам?» ойыны

Ойынның мақсаты — оқушылардың танымдық қабілетін тексеру және материалды жылдам қайталау.

Білімді бағалау: тест тапсырмалары

Бағалау шкаласы

10 балл

5

9 балл

4

8 балл

3

I) Толықтыруды қажет ететін тест

  1. Қышқылдар ... атомдарынан және ... тұратын күрделі заттар.
  2. Қышқылдар құрамына қарай ... және ... болып бөлінеді.
  3. Оттекті қышқылдарды сәйкес ... алуға болады.
  4. Қышқылдар металдармен және олардың оксидтерімен әрекеттесіп, ... түзеді.
  5. Қышқыл ерітінділерінде түсін өзгертетін заттар ... деп аталады.

Дұрыс жауап үлгілері

  1. 1) сутек; қышқыл қалдығы
  2. 2) оттекті; оттексіз
  3. 3) оксидтерден
  4. 4) тұз
  5. 5) индикатор

II) Еске салушы тест

  1. Көмір қышқылының тұзы: __________________
  2. Тұз қышқылының тұзы: ____________________
  3. Күкірт қышқылының тұзы: __________________
  4. Азот қышқылының тұзы: ____________________
  5. Фосфор қышқылының тұзы: __________________

Жауаптар

  1. 1) карбонат
  2. 2) хлорид
  3. 3) сульфат
  4. 4) нитрат
  5. 5) фосфат

Жауаптар тексеріліп, баллдары қойылады және қорытынды баға шығарылады.

Үй тапсырмасы

Алма қышқылы және аскорбин қышқылы туралы эссе жазып келу.