Қазақша рефераттар

Нұх қиссасы

Сабақ тақырыбы

Рабғузи қиссалары

Сабақ мақсаты

  • Алтын Орда дәуірінде өмір сүрген Рабғузидің қиссаларының мазмұны мен идеялық мәнін ашу, меңгерту.
  • Білім, білік және дағдыларды қалыптастырып, шығармашылық қабілеттерін дамыту.
  • Әңгімелердің тағылымын аша отырып, оқушыларды адалдыққа, адамгершілікке, қайырымдылыққа тәрбиелеу.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру

  • Оқушылармен амандасу.
  • Түгендеу.
  • Сабаққа дайындықтарын тексеру.

II. Өткен сабақ: Махмұт Қашқари

Қайталау бағыттары

  • Өмірі мен деректері.
  • Мақал-мәтелдері.
  • Өлеңдерінен үзіндіні жатқа, мәнерлеп оқу.

Тест (руна)

  1. Ежелгі дәуір әдебиеті нешеге жіктеледі?

    л) 4    м) 3    р) 5

  2. «Алып Ер Тұңғаны жоқтау» шығармасын қай ғалым жазып алған?

    а) Махмұт Қашқари    ә) Жүсіп Баласағұни    б) Ахмет Иассауи

  3. Орхон ескерткіштері кімге арналып жазылған?

    а) Оғыз қаған, Ұлық Түрік    ә) Күнтуды, Айтолды    б) Білге қаған, Күлтегін, Тоныкөк

  4. Жүсіп Баласағұнидың «Құтты білік» дастанындағы әділет бейнесіндегі кейіпкерді ата.

    г) Айтолды    ғ) Күнтуды    д) Өгдүлміш

  5. Махмұт Қашқаридың еңбегін ата.

    у) «Түркі сөздерінің жинағы»    р) «Диуани хикмет»    с) «Өлең өнерінің қағидалары»

  6. Руна жазуы деген не?

    д) латын әліпбиі    ж) ежелгі дәуір әдебиетіндегі жазу    з) тастағы құпия жазу

  7. XI ғасырда түркілерден шыққан білімпаз, тілші, ғалым, әдебиет үлгілерін жинаушы кім?

    з) Әбу Насыр әл-Фараби    и) Махмұт Қашқари    й) Жүсіп Баласағұни

Дұрыс жауап:

Рабғузи

III. Жаңа сабақ: Рабғузи қиссалары

1) Алтын Орда дәуіріндегі әдебиетке шолу (XIII–XIV ғғ.)

Негізгі шығармалар мен авторлар

  • Хорезми — «Махаббатнама»
  • Сәйф Сараи — «Түрікше Гүлстан»
  • Әли — «Қисса Жүсіп»
  • Рабғузи — «Қисса-сүл әнбия»

Автор туралы қысқаша дерек

Дүниежүзілік аңыз-әңгімелерді жинақтап, құрастырып, көптеген қиссаларды хатқа түсірген автор — Рабғузи.

«Рабғузи» — бүркеншік ат. Ол «Рабат оғұзы» тіркесінің қысқарған нұсқасы ретінде түсіндіріледі. Автордың шын есімі — Насретдинұлы Бұрһанеддин.

Деректерге қарағанда, Рабғузи Оғыз Рабат қаласының қазысы болған. «Қисса-сүл әнбияны» сол қаланың әкімі Насретдин Тоқбоға бектің өтінішімен жазып, кітапты соған тарту еткен.

2) «Қисса-сүл әнбия»: жанры, таралуы, құрамы

«Қисса-сүл әнбия» — негізінен пайғамбарлар мен әулие-әнбилердің өмірін, олардың басынан өткен оқиғаларды баяндайтын прозалық шығарма. Орта ғасырлық туындыларға тән дәстүр бойынша бұл кітап ел арасына ұзақ уақыт қолжазба күйінде көшіріліп тараған.

Баспа тарихы

Тасқа басылып, көпшілікке жеткен алғашқы нұсқасы — 1914 жылы Қазан баспасынан жарық көрген жинақ. Кейін бұл кітап Ташкентте бірнеше мәрте қайта басылып, кең таралған.

Құрамы

79

Қазан басылымына енген қисса мен хикая саны (шамамен).

Жалпы мазмұн бағыттары

Жаратылыс туралы мифтік әңгімелер

Табиғат пен жаратылыстың пайда болуы жайлы деректі және дерексіз мифтік баяндаулар (мысалы, «Үш түрлі топырақ»).

Пайғамбарлар мен тарихи тұлғалар

Деректі және аңыздық сипаттағы хикаялар (мысалы, Нұх қиссасы).

Ауыз әдебиеті үлгілері

Өлеңдер мен фольклорлық элементтер, халықтық танымға жақын сарындар.

3) Ой қозғау: «Қарлығаштың адамға достығы»

Қазақ ертегілері мен аңыз-әңгімелерінде жиі кездесетін таныс тақырыптардың бірі — Рабғузи баяндаған «Қарлығаштың адамға достығы» әңгімесі. Оқиға желісін жоспар бойынша баяндату ұсынылады.

Жоспар

  1. 1 Нұхтың кемесін тышқан тесті.
  2. 2 Жыланның тілегі.
  3. 3 Масаның тілін жұлып алған қарлығаш.
  4. 4 Жылан құрбақаны жейтін болды.
  5. 5 Қарлығаш — адамға дос.

Сұрақ-жауап

  • Қазақ ертегілерінде осы әңгімемен сюжеті жағынан ұқсас ертегілер кездеседі ме?
  • Қарлығаштың құйрығы неге айыр?
  • Қарлығаш қандай құс?
  • Қай оқиғаны жақсы іске, қайсысын жаман іске жатқызар едің?

4) Асылдың бірі — адалдық: Лұқман Хакім хикаяттары

Адалдық пен парасат туралы тағылымы ұрпақтан ұрпаққа мирас болып жеткен, талай жанға жақсылық жасап, данышпан атанған Лұқман Хакім жайындағы мифтер мұсылман елдерінің әрқайсысында фольклорлық кейіпкер деңгейіне дейін кең тараған. Осы хикаяттардың түркі тіліндегі ең көне нұсқаларының бірі Рабғузи еңбегінде сақталған.

Оқу тапсырмасы

Лұқман Хакім туралы хикаяттарды мәнерлеп оқыту.

5) Топтық жұмыс

Ат қою

Әр хикаятқа мазмұнына сай атау ұсыну.

Жоспарлау

Оқиғаның негізгі түйіндерін іріктеп, қысқаша жоспар құру.

Үлестірмелі парақша

Берілген тапсырмаларды топ ішінде талқылап орындау.

IV. Сабақты бекіту

Топтастыру

Лұқман Хакім қандай адам?

дана адал ақылды тапқыр данышпан ойлы қамқор қайырымды

V. Үй тапсырмасы

  • Мәтінді мазмұндау.
  • «Адамгершілік — ардың ісі» тақырыбында ой толғау жазу.
  • Адамгершілік туралы мақал-мәтелдер жазып келу.

VI. Бағалау

Оқушылардың белсенділігі, жауаптарының мазмұндылығы, мәтінмен жұмыс дағдылары және топтық жұмыстағы үлесі негізінде бағалау жүргізіледі.