Қазақша рефераттар

Қазақ тіліне тән дыбыстарды ата

Сабақтың мақсаты мен құрылымы

Мақсаты

  • Білімділік: дауысты дыбыстар туралы білімді кеңейту, тіл дыбыстары мен олардың жіктелуін еске түсіру.
  • Тәрбиелілік: тіл дыбыстарын дұрыс қолдануға, ұлттық салт-дәстүрді бағалауға тәрбиелеу.
  • Дамытушылық: тіл байлығын дамыту, қазақ тілінде жүйелі әрі сауатты сөйлеуге дағдыландыру.

Сабақтың түрі

Жаңа сабақ.

Әдіс-тәсілдер

  • Сұрақ-жауап
  • Жаттығу
  • Талдау жұмыстары

Сабақ барысы

  1. I. Ұйымдастыру кезеңі (амандасу, түгендеу, зейінді сабаққа аудару).
  2. II. Үй жұмысын сұрау.
  3. III. Жаңа сабақ.
  4. IV. Жаттығу жұмыстары.
  5. V. Үй тапсырмасы.
  6. VI. Қорытынды.
  7. VII. Бағалау.

Үй жұмысын тексеру: сұрақ-жауап

Оқушылардың өткен тақырып бойынша білімін нақтылау үшін төмендегі сұрақтар қойылады.

  • Балалар, үйге қандай тапсырма берілді?
  • Фонетика дегеніміз не?
  • Әліпби туралы не білесіңдер?
  • Қазақ тілінде әріптердің жазылуы туралы не айта аласыңдар?
  • Қазіргі қазақ әліпбиінде неше әріп бар?
  • У дыбысының қандай ерекшелігі бар?
  • Қазақ тіліне тән дыбыстарды ата.

Жаңа сабақ: дауысты дыбыстар

Анықтамасы

Ауа өкпеден кедергісіз шығып, үннен ғана тұратын дыбыстар дауысты дыбыстар деп аталады.

Негізгі дауыстылар

а, ә, о, ұ, ү, ы, і, е

Кірме дыбыстар және мысалдар

И, у, э дыбыстары орыс тілінен енген және халықаралық терминдерде жиі кездеседі. (Мысалы: кино, ұран, элеватор.)

Ескерту: и, у дыбыстары төл сөздерде жазылғанымен, көбіне дербес дауысты ретінде саналмайды.

Мысал

Жи → ж-ы-й

Мысал

Су → с-ұ-у

Жуан дауыстылар

а, о, ұ, ы (кей жағдайларда — у)

Жіңішке дауыстылар

ә, ө, ү, і, е, э, и (кей жағдайларда — у)

У дыбысы туралы

У дыбысы айтылуына қарай бірде жуан, бірде жіңішке болып естілуі мүмкін.

Жаттығу жұмыстары (интерактивті тақтада)

Тапсырмалар оқушылардың дауысты дыбыстарды ажырату, талдау жасау, сөз құрылымын тану дағдыларын бекітуге бағытталған.

1) Жұмбақтар

Жұмбақтарды шешіп, жуан дауыстылардың астын бір рет, жіңішке дауыстылардың астын екі рет сызыңдар.

Ішіне тамақ салынған, есігі тастай жабылған.

Жауабы: Тоңазытқыш

Әкесі — тышқан, шешесі — құстан. Мінсең — қанат.

Жауабы: Жарқанат

Сүті — дәрі, еті — тамақ.

Жауабы: Жылқы

Жақсы, балалар! Жұмбақтарды дұрыс шештіңдер. Енді айтыңдаршы: жылқы жүрісінің қандай түрлерін білесіңдер?

Сергіту сәті: «Қаражорға» биін билеп, бой жазып алайық.

2) Сөзжасам және тұлғалық талдау

Мысал 1

Салынған — түбірі: сал; жұрнақтары: -ын, -ған.

Мысал 2

Құстан — түбірі: құс; жалғауы: -тан (шығыс септік).

3) Фонетикалық талдау (үлгі)

Сөз: «Әке»

3 әріп 3 дыбыс 2 буын

Ә

жіңішке, ашық, езулік (дауысты)

К

қатаң (дауыссыз)

Е

жіңішке, ашық, езулік (дауысты)

Сөз табы: зат есім. Сұрағы: кім? Сөйлемдегі қызметі: бастауыш (контекстке қарай).

4) Мағынасы өзгермейтін сөздер

Қай жағынан оқысаң да мағынасы өзгермейтін сөздер (палиндромдар) жаз.

ана нан қазақ ала ара

5) Тапқырлық тапсырмасы (ребус)

Тапқыр болсаң, тауып көр: ребусты дұрыс шешсең, оқу туралы қанатты сөз шығады.

Кім көп біледі?

Ойлан, талқыла, дәлелде: ребустың шешу жолын сынып алдында түсіндір.

Қорытынды және бағалау

Қорытынды

Бүгін дауысты дыбыстардың анықтамасын, негізгі түрлерін және жуан-жіңішке болып жіктелуін қайталадық.

Бағалау

Жауап беру белсенділігі, тапсырмаларды орындау дәлдігі және талдау сапасы бойынша бағаланады.

Үй тапсырмасы

Дауысты дыбыстарды қамтитын сөздерден жуан және жіңішке дауыстыларды ажыратып, қысқаша талдау жаса.