Қазақша рефераттар

Өлең шумақтарын жалғастыр

Жұмбақ жайлап, аңыз өрген – Маңғыстау

Бұл тәрбие сағатының өзегі — оқушылардың туған жерге, өз өлкесіне деген сүйіспеншілігін арттыру, елге деген мақтаныш сезімін ояту және туған өлкенің табиғатын қорғауға баулу.

Мақсаты

  • Туған жерге сүйіспеншілікті күшейту
  • Елге деген мақтаныш сезімін ояту
  • Өлке табиғатын қорғауға тәрбиелеу

Көрнекіліктер

  • Маңғыстау тарихына арналған папкалар, буклеттер
  • Электронды тақта, слайдтар
  • «Маңғыстау – маңғаз мекенім» кітап көрмесі

Қатысушылар

Әлем. Ғылым. Табиғат жаратылыстану пәндерінің апталығы аясында 7–9 сынып оқушылары (факультатив сабаққа қатысушылар).

Топтар:

«Отпан тау» және «Желтау»

Сабақтың ашылуы

Мұғалімнің кіріспе сөзі

«Армысыздар, ұстаздар қауымы! 21–30 қаңтар аралығындағы пән апталығына орай 7, 8, 9 сыныптар арасындағы факультатив сабақ оқушылары қатысатын “Жұмбақ жайлап, аңыз өрген – Маңғыстау” атты тәрбие сағатын ашық деп жариялаймын.»

Мәнерлеп оқу

  • Әлқуат Кама — «Жер кіндігі атанған өлке» шығармасынан үзінді
  • 7-сынып оқушысы Бөлекбай Жеңісгүл — Маңғыстау ақын-жазушыларынан өлең оқу
  • Шегебай Нұрай — «Маңғыстау, маңғаз далам» өлеңі

Сабақ барысы (кезеңдер)

I. Таныстыру

Екі топ өз атауын таныстырып, жұмыс тәртібімен танысады: «Отпан тау» және «Желтау».

II. Бәйге (сұрақ–жауап)

Қатысушылар Маңғыстау тарихы, географиясы, экологиясы және мәдениетіне қатысты сұрақтарға жауап береді.

III. «Кім шапшаң!»

Қорап ішінен әріп суырып, сол әріптен басталатын Маңғыстаудың жер-су атауларын мүмкіндігінше көп айту.

IV. Өлең шумақтарын жалғастыр

Оқушылар өз қабілетіне қарай берілген жолдарды жалғастырып, ұйқас пен мағынаны сақтайды.

V. «Ұйқасын тап»

Маңғыстауға арналған өлең жолдары араластырылып беріледі. Оқушылар сөздердің орнын реттеп, өлеңді қалпына келтіреді.

VI. «Сурет сыры»

Екі сурет ұсынылады. Әр топ сурет мазмұнына сүйеніп, шағын шығарма жазады.

VII. Маңғыстау экологиясы: бүгінгі ой

«Қазіргі таңда Маңғыстаудың экологиясы ойландыра ма? Сен не істей алар едің?» — екі топқа ортақ талқылау сұрағы. Әр қатысушы нақты ұсынысын, өз үлесін айтады.

II бөлім: «Бәйге» сұрақтары

Төмендегі сұрақтар өлке туралы базалық білімді бекітуге, тарихи-мәдени танымды кеңейтуге бағытталған.

  1. Маңғыстау облысының қалалары: Ақтау, Жаңаөзен, Форт-Шевченко.
  2. Облыс құрамына кіретін аудандар: Қарақия, Маңғыстау, Бейнеу, Түпқараған, Мұнайлы.
  3. Ұлы Отан соғысына қатысқан Маңғыстаулық бес батыр: Жұмағали Қалдығараев, Мәди Бегенов, Біләл Қалиев, Кемер Оңғалбаев, Исатай Шахатұлы Сүйеубаев.
  4. «Жалындап өткен жас ғұмыр» кітабының авторы: Сейсен Демеубаев.
  5. «Ұйқыдағы арудың оянуы» еңбегінің авторы: Әбіш Кекілбаев.
  6. «Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары», «Маңғыстау географиясы», «Есен-қазақ» кітаптарының авторы: Серікбол Қондыбай.
  7. Маңғыстау облысы құрылған жыл: 1973 жыл, 20 наурыз.
  8. Қазақстанда Қызыл кітап шыққан жыл: 1978 жыл.
  9. Маңғыстау облысындағы қорық және құрылған жылы: Үстірт қорығы, 1984 жыл.
  10. Өңірде кездесетін емдік шөптер: адыраспан, бәйшешек, бозжиде, жантақ, изен, сүттіген.
  11. Су деңгейінің көтерілуі: тасқын.
  12. Қазақстан шектесетін елдер (5): Ресей, Өзбекстан, Қырғызстан, Қытай, Түрікменстан.
  13. Түпқараған ауданының орталығы: Форт-Шевченко.
  14. Үгітілу нәтижесінде бұзылып, үсті тегістелген (200–600 м) жер бедері: кэуст таулар.
  15. Тектоникалық ойыстардың шөгіндімен толып, тегістелуінен пайда болған жер бедері: ойпаттар.
  16. Дүниежүзіндегі ең үлкен ағынсыз көл: Каспий теңізі.
  17. Өңір жануарлары және Қызыл кітапқа енгендері: қарақұйрық, Үстірт қойы.
  18. Маңғыстаудағы таулар: Айрақты, Шерқала, Ақмыштау, Ақтаулар, Отпан, Бесшоқы, Қаратау, Оғыланды, Маната және т.б.
  19. Маңғыстаудағы құстар: қарлығаш, торғай, көгершін, қарға, аққу, үйрек, шағала, шіл, бүркіт және т.б.
  20. Маңғыстаудан шыққан батырлар: Иса, Шотан, Құлбарақ, Досан батыр.

Шығармашылық тапсырмалар

IV бөлім: Өлең жолдарын жалғастыру

№1

Туған өлке, бар үмітім күтер алдан,
— — — — — — — — — — — — — — — —
Мен қалай туған жерді ұмытайын,
— — — — — — — — — — — — — — — —

№2

Туған жер, мен өзіңмен өзектесіп,
— — — — — — — — — — — — — — — —
Табанымда туған жер табы қалып,
— — — — — — — — — — — — — — — —

№3

Туған өлке, бастауысың өнегенің,
— — — — — — — — — — — — — — — —
Қалайша ұмытамын мен анамның,
— — — — — — — — — — — — — — — —

V бөлім: «Ұйқасын тап»

Өлең жолдарының реті бұзылған. Оқушылар мәтінді мағынасы мен ұйқасына қарай түзетіп оқиды.

1-өлең

Маңғыстау — үш қиянның өрген жері,
Жерленбей жеті жұрттың кеткен жері.
Атамыз Адай мекен еткен жері,
Той қылып Адай туын тіккен жері.

2-өлең

Маңғыстау — ер Бекеттің туған жері,
Кетіріп кіндік қанын жуған жері.
Кіндігін Қожа молда қолымен кесіп,
Тамырын тарамыспен буған жері.

VI–VII бөлім: «Сурет сыры» және экологиялық ой-толғау

Сурет бойынша шағын шығарма

Әр топ берілген суреттердің идеясына сүйеніп, қысқа мәтін жазады: табиғат көрінісі, тарихи орын, туған өлке тынысы.

Экология туралы ұсыныс

Әр қатысушы «Мен не істей аламын?» сұрағына нақты әрекет ұсынады: тазалық мәдениеті, су мен энергияны үнемдеу, ағаш отырғызу, қалдықты сұрыптау, экобілімді насихаттау.

Қорытынды ой

Өлкеге арналған шумақ

Маңғыстау — қой тастарың жүрегімдей,
Мұнараң жолы жалын күреңімдей.
Аспаның — Адайлардың көкірегі,
Құс жолы — Көкмойнақтың шілдеріндей.

Түйін

Маңғыстау — терең тарих пен киелі мекен тоғысқан өлке. Жерінің асты — қазына, жерінің үсті — аңыз.

«Жер шарының геологиялық тарихын білгіңіз келсе, Маңғыстауды бір рет көріңіз».
Н. Андрусов
«Маңғыстауға барған сапарымды жұлдызды өлкеге жасаған саяхат деуге болар еді. Мен еш жерде мұндай жұлдыздар нөсерін, олардың көз шаршатар жарқылын көргенім жоқ. Жұлдыздар Маңғыстауға ұшып келіп жатқандай сезіледі».
К. Паустовский

Ортақ міндет

Егемен еліміздің экономикалық дамуы алдыңғы қатарда тұрған қазыналы Маңғыстаудың өркендеуіне үлес қосу — әрқайсымыздың азаматтық парызымыз. Туған өлкені тану, қадірлеу және қорғау — ұрпаққа қалатын ең ізгі аманат.