Адамды түсіне қарап таныма, істеген ісіне қарап таны
Адам туралы мақал-мәтелдер
Қазақтың мақал-мәтелдері адам болмысының ең нәзік те ең қатал қырларын қатар ұстайды: ар мен ақыл, еңбек пен қанағат, тіл мен мінез, достық пен заман. Төмендегі нақылдар — адамды танып-білудің қысқа да нұсқа өлшемдері.
Ар, ақыл, мінез
Адам аласы ішінде, мал аласы сыртында.
Адам арын ойлайды, надан дүниеге тоймайды.
Адам бар: адамдардың гүлі; адам бар: хайуаннан да жаман.
Адам гүлден нәзік, тастан қатты.
Адам қатесіз болмас, көл бақасыз болмас.
Адам көңілінен азады, тілінен тозады.
Адам құлақтан азады, қаңқудан тозады, көңілден семіреді.
Адамды түсіне қарап таныма, істеген ісіне қарап таны.
Сөз, тіл, қарым-қатынас
Адам баласы тілдескенше, жылқы кісінескенше.
Адамға адам жат емес.
Адамдықтың белгісі — иіліп сәлем бергені; шын достықтың белгісі — көп кешікпей келгені.
Адам жайын ауылдас білмейді, істес біледі.
Адам жүрген жермен адам жүреді: біреу білмегенді біреу біледі.
Адамды қабағынан таны, аспазды табағынан таны.
Еңбек, өнер, қанағат
Адамға ақыл көптік қылмайды, азаматқа өнер көптік қылмайды.
Адамды еңбек көркейтеді, ағашты жемісі көркейтеді.
Адамзатты жұмыс жұбатады.
Адамды қанағат аздырмайды, қайғы аздырады.
Адамға арақ ас болмас, ішкен адамда бас болмас.
Болашақ, тәрбие, ел басқару
Адам болар жігіттің етек-жеңі кең келер; қошқар болар қозының маңдай жағы дөң келер.
Адам болар жігіттің жары өзіне лайық, керуен бастар жігіттің нары өзіне лайық.
Адам болатын жігіт әуелі өз нәпсісін билейді, сонан соң ауылын билейді, сонан соң аймағын билейді.
Адамды өмір үйретеді: үйренбесе, күйретеді.
Адамды тарлық шынықтырады, адамгершілікті барлық ұмыттырады.
Адамды заманы билейді.
Өмір, арман, тағдыр
Адам болса, көңілінде болмай қалмас бір арман.
Адам болып туған соң, адам болып өлмек жөн.
Адам бір терінің ішінде толады да, солады да.
Адам қайғысы — заман қайғысы.
Адам қартайғанда — бір бала.
Адам кейінгіні көріп қартаяды, алдыңғыны көріп марқаяды.
Қадір-қасиет, өлшем
Адам деген — ардақты ат.
Адам — дүниенің ажары, дүние — өмірдің базары.
Адамды арман қосады, алшақты дәрмен қосады.
Адам елінде көгерер, қоға көлінде көгерер.
Адам көркі — шүберек, ағаш көркі — жапырақ.
Адамнан үлкен ат жоқ, наннан үлкен ас жоқ.
Түйін
- Адамды сыртқы кейіп емес, ісі мен сөзі танытады.
- Еңбек пен қанағат — тұлғаны көркейтетін басты қасиеттер.
- Өмір үйретеді; үйрену — адамдық сапаны сақтайтын жол.
Екі мұңлық бас қосса, іштегі шерін шығарар.
— Бұқар жырау
Адам болып жүргенің — амандықта; тоңды тастап қашарсың — жамандықта.