Кіші жүздің Ресей құрамына енуі
Қазақстан тарихы • 8-сынып
Сабақтың тақырыбы: Кіші жүздің Ресейге қосылуы
Бұл сабақ XVIII ғасырдағы қазақ қоғамының ахуалын, Ресей қоластына өту себептерін және оның тарихи салдарларын түсіндіруге бағытталған. Оқушылар бұрынғы білімдерін толықтырып, деректерді салыстырып, сараптап, ой қорытады және топтаса жұмыс істеп, ортақ шешімге келеді.
Жалпы мақсат
- XVIII ғасырдағы қазақ елінің жағдайын түсіндіру.
- Ресей қоластына ену себептері мен зардаптарын ашу.
- Отарлау саясатына қатысты білімді толықтыру, талдау жасау.
Күтілетін нәтиже
- Қазақстанның Ресей қоластына өту кезеңіндегі негізгі оқиғаларды біледі.
- Ел мен жер үшін күрескен ата-бабалардың ерлігін бағалайды.
- Тарихи деректер арқылы білімін нақтылайды және толықтырады.
Негізгі идея
Жоңғар шапқыншылығы жағдайында Қазақ хандығының сыртқы қауіп-қатерге жауап іздеуі және соның аясында Ресей ықпалының күшеюі.
Сабақ құрылымы: оқыту формалары
Топтық жұмыс
Мәтін бөліктері, пікір алмасу, қорғау.
Жұптық жұмыс
«Аралас. Қозғалма. Жұптас» әдісі, өзара тексеру.
Жеке жұмыс
«Байыпты баяндамашы», шығармашылық тапсырма.
РАФТ әдісі
Рөл, аудитория, форма, тақырып арқылы жазылым.
Сабақ барысы: мұғалім жазбалары
1) Ұйымдастыру және топқа бөлу
2–3 минут
Сыныпта жағымды ахуал қалыптастырып, оқушылардың назарын сабаққа аудару.
Сурет қиындылары арқылы оқушыларды 3 топқа бөлу:
- 1-топ: Жоңғар
- 2-топ: Ресей
- 3-топ: Қазақ ханы
2) Ой қозғау: тарихи контекст
қысқа кіріспе
Интерактивті тақта арқылы «Қазақстан Ресей қоластында» тақырыбына қысқа бейнематериал көрсетіледі. Жоңғар шапқыншылығы кезеңін сезіндіру үшін «Елім-ай» халық әні тыңдатылады.
Оқушылар көргені мен тыңдағанына сүйеніп, сабақтың тақырыбы мен негізгі сұрағын өздері тұжырымдайды.
Хронологиялық «саты»
Тақтаға 6 баспалдақтан тұратын саты ілінеді. Әр баспалдақта жылдар беріледі:
Оқушылар тапсырмалар арқылы жоңғар шапқыншылығынан бастап, Қазақстанның Ресей қоластына өтуіне дейінгі оқиғаларды байланыстырып баяндайды.
3) Терминмен жұмыс: «Жоңғар шапқыншылығы»
ауызша жұмыс
«Жоңғар шапқыншылығы» ұғымын топтастырып, мағынасын ашу.
«Шапқыншылық» деген ауыр сөзге балама ассоциациялар ұсыну:
4) «Мәтін бөліктері» ойыны
15 минут
Топтарға мәтінді оқуға 3 минут беріледі. Әр топ мәтіннің бір бөлігін талдайды:
- 1-топ: кіріспе
- 2-топ: негізгі ой
- 3-топ: қорытынды
Әр топ жұмысын плакатқа түсіріп, қорғайды. Ойыннан кейін мәтін қайта қаралып, берілген ақпаратпен салыстырылады. Ең нақты әрі жүйелі баяндаған топ анықталады.
Топтар жұмыстарын алмастырып, критерий арқылы бірін-бірі бағалайды.
5) Жұптық жұмыс: «Аралас. Қозғалма. Жұптас»
10 минут
Оқушылар көршісімен жұп құрып, жұмыс дәптеріндегі тапсырмаларды орындайды.
Тапсырма аяқталған соң жұптар жұмыстарын алмастырып, тақтадағы дұрыс жауап арқылы тексеріп, өзара бағалайды.
6) Жеке жұмыс: «Байыпты баяндамашы»
5 минут
1-оқушы
Қазақстанның Ресей қоластына өтуіне қатысты статистикалық деректерді дайындайды.
2-оқушы
Әбілқайыр хан және қазақ батырлары туралы қысқаша баяндама жасайды.
Бағалау: «2 жұлдыз, 1 ұсыныс» тәсілі.
7) Шығармашылық жұмыс: РАФТ әдісі
10 минут
Оқушылар алдын ала дайындап әкелген шығармашылық жұмыстарын таныстырады. РАФТ құрылымы: Р — рөл, А — аудитория, Ф — форма, Т — тақырып.
Барлық жұмыс тыңдалғаннан кейін тақырыптық тест орындалады. Мұғалім тест қорытындысын интерактивті тақтадан көрсетіп, нәтижені жинақтайды.
Қорытынды және үй тапсырмасы
Үйге тапсырма
Кіші жүздің Ресей құрамына енуі (тақырыпты оқу, мазмұндау, дерекпен жұмыс).
Кейінгі оқу (жазылым)
- «Аталар ерлігі — ұрпаққа мұра» тақырыбында эссе.
- «Егер Қазақстан Ресей қоластына енбегенде…» тақырыбында ойтолғау.
Сабақтың түйіні: тарихи оқиғаларды тек даталармен емес, олардың себеп-салдарлық байланысы арқылы түсіну — өткенді танудың ең сенімді жолы.