Ақылсыз бастан мақұл сөз шықпас
Ақыл мен ақымақтық туралы нақыл сөздер
Төмендегі нақылдар ақылдың қадірін, парасаттың салмағын және ақымақтықтың кесірін қысқа да нұсқа тілмен жеткізеді. Ойды ширатып, мінезді түзейтін бұл сөздер өмірлік таңдауларда сақ болуға үндейді.
Түйін
Ақыл — байып, байқап қадам басу; ақымақтық — асығыстық, орынсыздық және салдары ауыр қателік.
Ескерту
Ақылсыз дос пен ақылсыз басшылықтан сақтану — өзіңді де, айналаңды да қорғаудың бір жолы.
Классикалық ойлар
«Ақымақ жауынды күні суға түсер. Ақылсыз достан ақылды дұшпан артық».
«Ақылсыздың белгісі — орынсыз жерде күледі».
Ақылды мен ақылсыздың айырмасы
Ақылсыз адам айқайлап келеді, жан-жағын жайпай келеді. Ақылды адам жайлап келеді, жан-жағын байқай келеді.
Ақылсыз адам менмен келер, ақылды адам кеңінен келер.
Ақылсыз айтпасаң білмес, ашпасаң көрмес. Ақылсыз ақылсызды табар.
Ақылсыз бастан мақұл сөз шықпас: ақыл шықса да, мақұл шықпас.
Сақтық пен жауапкершілік
Ақылсыз достан мың сақтан, ақылсыз дұшпаннан жүз сақтан.
Ақылсыз сұрақ қойып, ақылды жауап күтпе.
Ақылы аздың азабы көп.
Ақымақ әкіммен жақын болсаң, басың кетеді.
Ақымақтықтың кесірі
Ақымақ адасқанын білмес.
Ақымақ алдындағы астан үркіп, аштан өледі.
Ақымақ бұзуға бар, түзеуге жоқ.
Ақымақ елші екі елді бұзар.
Ақымақ жылынса — тон киместей, тойса — нан жеместей.
Ақымақ күлкіге тоймайды, жалқау ұйқыға тоймайды.
Сөздің салмағы
Ақымаққа айла жоқ, айтқанмен пайда жоқ.
Ақымаққа айтқан сөз — ағып жатқан сумен тең. Ақылдыға айтқан сөз — қолға ұстаған тумен тең.
Ақымаққа айтқан сөз — далаға атқан оқпен тең.
Ақымаққа арнап заң жазылмас.
Мінез бен ар
Ақылсыз — ашушаң, ашушаң — ақылсыз.
Ақымақта ар болмас.
Ақымақтан арқан бойы алыс жүр, тұрлаусыздан тұсау бойы алыс жүр.
Ақымақпен астаспа, ақылдымен қастаспа.
Ақымақпен ас ішкенше, ақылдымен тас көтер.
Бейнелі теңеулер
Ақылсыз жігіт — ауыздықсыз ат.
Ақылсыз атқа мінсе, атасын басып кете жаздайды.
Ақымақтың ақылы білегінде, ақылдының ақылы жүрегінде.
Ақымақтың ақылы түстен кейін кіреді.
Тағылымды байламдар
Ақымақ тойынса, туысын танымайды; ақылды тойынса, тобасынан жаңылмайды.
Ақымақтық аңқаулықпен дос, жаңғалақтық жалқаулықпен дос.
Ақымақтың айтқаны келмейді, сандырағы келеді.
Ырысы қайтқанның иті ұры кеткен соң үреді.
Ақымақтың атқан оғы жауға тимейді, тауға тиеді.
Ақымақтың жетпіс қатесін кешіруге болса да, ақылдының бір қатесін кешіруге болмайды.
Ақымақтың сөзі ақау татыр.