Жамбыл Жабаевтың айтыстары
Сабақ мақсаты
а) Танымдық мақсат
Ақын туралы түсінікті кеңейту; ойландыратын сұрақтар қою арқылы оқушы пікірін тыңдап, қорытынды жасай білуге бағыттау.
ә) Дамытушылық мақсат
Білім-танымын тереңдету, шығармашылық қабілетін дамыту, тілдік қорын молайту және ізденіс дағдысын қалыптастыру.
б) Тәрбиелік мақсат
Еңбексүйгіштікке, ұқыптылыққа және мамандық таңдауға саналы көзқарас қалыптастыруға тәрбиелеу.
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу, түгелдеу.
- Оқу құралдарын тексеру, сынып тазалығына көңіл бөлу.
- Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.
2) Үй тапсырмасын пысықтау
Үйге берілген Жамбыл Жабаевтың өмірбаяны бойынша сұрақтар қойылады, жауаптар талқыланады.
Талқылау сұрақтары
- Ж. Жабаев пен Жетісу ақындары туралы не айта аласыңдар?
- Бүгінгі көзқараспен қарағанда, Жамбылға берілетін баға қандай?
3) Жаңа сабақты түсіндіру
Жамбылдың ақындық даңқын шығарып, елге кеңінен танытқан негізгі арна — айтыстары. Оның айтыстарындағы басты ерекшелік — әрдайым айқын бір бағытты ұстанып, сол жолда өнерін барынша жарқырата көрсетуі.
Айтыстардағы жетекші тақырыптар
- әлеуметтік теңсіздік;
- ел ішіндегі қиянат пен әділетсіздік;
- халықтың мұң-мұқтажы, арман-тілегі.
Ақын елдің мұңын ел атынан жырлап, көп жағдайда жеңіске жетіп отырған. Жамбыл айтыстарының ішінде ең көрнектісі әрі кең тарағаны — 1881 жылғы Құлмамбетпен айтысы.
Құлмамбеттің ұстанымы
Албан мен Дулаттың бай-билерін дәріптеп, өз руын көтеріп, барын әспеттейді.
Жамбылдың жеңіс мәні
Нағыз байлық мал мен дәулет емес, батырлық, татулық, ынтымақ, әділдік екенін айқын жеткізеді; рулық мүддеден биік — халықтық, адамзаттық тілек екенін алға қояды.
Адамдықты айт, ерлікті айт, батырлықты айт,
Ел бірлігін сақтаған татулықты айт.
Қарынбайдай сараңдар толып жатыр,
Оны мақтап әуре болмай үйіңе қайт.
1902 жылы өткен Досмағамбетпен айтыста Жамбыл екіжүзділікті сынап, байды не ханды орынсыз мақтауға қарсы пікірін батыл білдіреді. Ақын ойы халық тілегімен ұштасып, ортақ арна табады.
Екі жүзді болмасаң,
Байды неге мақтайсың?
Қайыры көпке тимеген,
Әкімдікпен билеген,
Жарлы-жалшы сүймеген
Ханды неге мақтайсың?
Халыққа тиген пайдаң жоқ,
Қайтіп тұзыңды ақтайсың?
Ал Айкүміспен және Бөлектің қызымен (1880) айтыстарында жастықтың мөлдір сезімі, сыйластық пен жарасым айқын байқалады.
Қорытындылай айтқанда, Жамбыл Жабаев — халық поэзиясының ірі өкілі. Ол жазба әдебиетте де өзіндік қолтаңба қалдырып, көпшіліктің мұрат-мүддесін, арманын жырлаған ақын.
4) Кітаппен жұмыс
Оқушылар кітаптан Жамбылдың өлеңдерін мәнерлеп оқиды, негізгі ойы мен көркемдік ерекшеліктерін талқылайды.
5) Білімді бекіту
Оқушылардың түсінбеген сұрақтарына жауап беріледі, негізгі тұжырымдар қысқаша қайталанады.
6) Білімді бағалау
Оқушылардың жауаптары мен талқылауға қатысу белсенділігіне қарай білімдері бағаланады.
7) Үй тапсырмасы
- Ж. Жабаевтың айтыстарын оқып келу.
- Айтыстардың толық нұсқасын қарап шығу.