Бес жол өлең
Сабақтың құрылымы және идеясы
Бұл сабақ жоспары Абай Құнанбаевтың «Сабырсыз, арсыз, еріншек» өлеңі арқылы мінез-құлық мәдениетін талдауға бағытталған. Оқушы өлеңдегі ойды түсініп қана қоймай, өз көзқарасын дәлелдеуге, жағымсыз әдеттердің салдарын пайымдауға және жақсы қасиеттерді саналы түрде таңдауға жаттығады.
Ұйымдастыру кезеңі
Мейірімді жүрекпен,
Ақ пейілді тілекпен,
Амандасып алайық,
Бір жадырап қалайық!
Өткенді пысықтау
Алдыңғы тақырып ретінде Мұхтар Әуезовтің «Жолда» мәтіні еске түсіріліп, сұрақ-жауап арқылы мазмұн бекітіледі.
Сұрақ-жауап
- Мәтіннің авторы кім?
- Мәтін кім туралы?
- Мәтіндегі кейіпкерлерді ата.
- Құнанбай деген кім?
- Мәтін қай романнан алынған?
- Анасы Ұлжан Абайға не айтты?
- Абайдың қандай қасиеттерін байқадық?
Ой қозғау
Талап, еңбек, терең ой,
Қанағат, рақым, ойлап қой.
Бес асыл іс — көнсеңіз.
Талқылау сұрағы
Бұл үзінді Абайдың қай өлеңінен алынған?
Талқылау бағыты
Абай туралы не білеміз? Ортаға салайық.
Сабақты «Абай ауылына саяхат» түрінде бастау ұсынылады:
- I топ: Абай өлеңдері
- II топ: Абайдың қара сөздері
- III топ: Абайдың әндері
Жаңа сабақ: Абай тұлғасы
Абай Құнанбаев — қазақ халқының ұлы ақыны, асыл сөздің зергері. Азан шақырып қойған аты — Ибраһим. Әжесі Зере сүйікті немересін «Абай» деп еркелеткеннен кейін, ел ішінде осы есім кең тараған.
Абайдың өлеңдерінен бөлек 3 поэмасы және 45 қара сөзі бар. Алғашқы өлеңдерінің бірқатары Көкбай Жанатайұлының атымен жарияланған.
Алматыда Абай ескерткіші, Абай көшесі, Абай атындағы университет бар. Іле Алатауы жоталарында «Абай шыңы» атанған орындар кездеседі. Анасы — Ұлжан, әжесі — Зере. Абай бала күнінен Зеренің қызықты әңгімелері мен ертегілерін тыңдап өскен.
Ақынның мұрасы мол: өмірінің соңына қарай қарқынды шығармашылыққа беріліп, әдеби қызметі барысында мыңдаған өлең жолын және «Абайдың қара сөздері» атанған даналық сөздерін қалдырды.
Оқулықпен жұмыс: өлең мәтіні
«Сабырсыз, арсыз, еріншек» (үзінді)
Сабырсыз, арсыз, еріншек,
Көрсеқызар, жалмауыз,
Сорлы қазақ сол үшін
Алты бақан, алауыз.Өзін-өзі күндейді,
Жақынын жалған міндейді,
Ол — арсыздық белгісі.Ұятсынбай, ойланбай,
«Қой» дегенге тіл алмай,
Іс қылмай ма ол кісі?Бір-ақ секіріп шығам деп,
Бір-ақ қарғып түсем деп,
Мертігеді, жатады.Ұрлықпен мал табам деп,
Егессе ауыл шабам деп,
Сүйтіп құдай атады.
Оқу форматы
- Мұғалімнің мәнерлеп оқуы.
- I топ: мәнерлеп оқу.
- II топ: тізбектей оқу.
- III топ: жұппен оқу.
Сөздік жұмысы
Алауыз
Береке-бірлігі жоқ, ынтымақсыз.
Күндейді
Қызғанады.
Мертігеді
Бір жері сынады немесе шығады.
Міндейді
Мін тағады, жамандайды.
Дәптермен жұмыс
Күні: 5 желтоқсан
Автор: Абай Құнанбаев
Тақырып: «Сабырсыз, арсыз, еріншек» (үзінді)
Мағынаны ашу (топтық жұмыс)
I топ
«Сабырсыз» ұғымын талдау.
II топ
«Арсыз» ұғымын талдау.
III топ
«Еріншек» ұғымын талдау.
Сергіту сәті
Электронды оқулықтан Абайдың «Желсіз түнде жарық ай» әнін тыңдау.
Кестемен жұмыс: мінез-құлық қасиеттері
Жағымсыз қасиеттер
- сабырсыз
- арсыз
- еріншек
- жалмауыз
- көрсеқызар
- алауыз
- өсек
- өтірік
- мақтаншақ
- бекер мал шашпақ
Жағымды қасиеттер
- сабырлы
- арлы
- еңбекқор
- сыпайы
- білімді
- ақылды
- талап
- еңбек
- терең ой
- қанағат
- рақым
Шығармашылық тапсырмалар
I топ: «Бес жол өлең»
- Зат есім (1 сөз)
- Сын есім (2 сөз)
- Етістік (3 сөз)
- Сезімді білдіретін сөздер (4 сөз)
- Синоним
II топ: «Абай» топтастыру
Абай тұлғасына қатысты ұғымдарды топтап, байланысын түсіндіру.
III топ: БҮҮ кестесі
«Білемін — Үйрендім — Үйренгім келеді» кестесін толтыру.
Қорытынды
Қазақ «Жақсы сөз — жан азығы» дейді. Оқушылар жүрекше белгісін бір-біріне ұсыну арқылы қандай адам болу керектігі туралы тілектерін айтады. Жүрекше соңында мұғалімге қайтып келеді.
Абай рухы — туған тілдің тірегі.
Абай рухы — қазағымның жүрегі.
Жыр маржаны жүрегіңді толқытып,
Намысыңды қамшыласын үнемі.
Сабақ соңында бағалау жүргізіліп, оқушылардың жұмысы қорытындыланады.
Үй тапсырмасы
- Өлеңді жатқа айту.
- 3-сыныпқа арналған «Әдебиеттік оқу» оқулығынан Абай өлеңдерінің атауларын теріп жазу.