Қазтуған жырау (XV ғасыр)
Қазтуған жырау (XV ғасыр)
Қазтуған жырау өзін «Айдаса қойдың көсемі», «Сөйлесе қызыл тілдің шешені», «Буыршынның бұта шайнар азуы», «Бидайықтың көл жайқаған жалғызы» деп таныстырады. Ол — тайпалар көсемі, отты би, әскербасы, орақ тілді шешен, арқалы ақын.
Негізгі арқау
Қазтуған жырларының өзегі — туған елі, кіндік кескен, кір жуған жері. Ақын бұл мекенді тебірене жырға қосып, Еділге деген перзенттік, қалтықсыз сезімін айрықша іңкәрлікпен өрнектейді.
Еділге арналған толғаудан үзінді
Салп-салпыншақ анау үш өзен,
Салуалы менің ордам қонған жер.
Жабасы мен тайы тең,
Жары менен сайы тең.
Боташығы бұзаудай,
Боз сазаны тоқтыдай,
Балығы тайдай тулаған.
Шырмауығы шөккен түйе таптырмас,
Балығы көлге жылқы жаптырмас.
Сөйткен менің Еділім…
Көркемдік сипаты
Теңеу мен бейнелі детальдар арқылы өзен-су, қоныс, балық пен кеңістік молшылығы қатар суреттеліп, жердің құнар-қасиеті айқын танылады.
Сезім өзегі
Еділге деген сағыныш пен адалдық — жыраудың лирикалық қуатын арттырып, туған жерді ұлт жадындағы киелі ұғым деңгейіне көтереді.