Мазмұндау жоспары
Алғы сөз
Мазмұндама — оқушының ана тілі мен әдебиеттен алған білімін тексерудің негізгі тәсілдерінің бірі. Мазмұндама арқылы баланың ойын жүйелі жеткізе білу қабілеті, тіл байлығы және сауаттылық деңгейі айқын көрінеді.
Мазмұндама жазуда назар аударатын жайттар
- Мәтінді мәнерлеп оқу.
- Мәтін мазмұнын қысқаша әңгімелеу, түсініксіз сөздерді түсіндіру.
- Ең түйінді, өзекті ойларға көңіл бөлу.
- Мәтіндегі кейбір сөздердің мағынасына және дұрыс жазылуына назар аудару.
- Мәтінді екінші рет оқу.
- Мазмұндама жоспар арқылы да, жоспарсыз да жазылатынын ескеру.
- Мәтін мазмұнын оқушы өз сөзімен жазуы тиіс.
Ескерту: Жоспар құру — оқушының өзіндік ізденісін және ойлау қабілетін танытатын маңызды жұмыс.
Мазмұндама көлемі (сынып бойынша)
| Сынып | Сөздер саны |
|---|---|
| 5-сынып | 100–150 сөз |
| 6-сынып | 150–200 сөз |
| 7-сынып | 200–250 сөз |
| 8-сынып | 250–300 сөз |
| 9-сынып | 300–350 сөз |
| 10-сынып | 350–400 сөз |
| 11-сынып | 400–450 сөз |
Бағалау нормалары
Төмендегі кесте бастапқы материалдағы үлгіге сүйеніп берілді. Қателер санының жіктелуі мектеп талаптарына қарай нақтылануы мүмкін.
| Баға | Қателер саны (берілген үлгі) |
|---|---|
| 5 | 1 / 0 / 1 / 0 / 0 / 1 |
| 4 | 3 / 3 / 2 / 4 / 1 / 5 |
| 3 | 6 / 5 / 5 / 6 / 3 / 8 |
| 2 | 9 / 5 / 8 / 9 |
Мазмұндама мәтіндері
Бәйгеторы
Мәтін (мазмұндамаға арналған)
Бәйгеторының бәйгеден озғанына қуанбаған адам жоқ. Кейбіреулер оның шабысын көрмесе де, сырт көрінісіне-ақ сүйсініп, ғұмырында жылқы көрмегендей бас шайқап, таңдай қақты.
Бәйгеторы талай жарыста қарақшыға алдына жан салмай келді. Бәйге алған сайын оның селдірлеу қарақошқыл жалына қол тигізіп, бір сипап өтуді қалайтындар көбейе берді. Адамдар неғұрлым сылап-сипаған сайын оның да көңілі өсіп, өзіне сенімі нығая түсті.
Бәйге төбеге жиналған жұрттың у-шуына да үйренді: бұрынғыдай миына инедей қадалмайтын болды. Қайта жұрт шуылдаған сайын тақымы қызып, делебесі қозатын. Жарыс жоқ кезде де ол жылқыдан гөрі адамға үйір еді. Маңына жылқы жақындаса, едіреңдеп аузын аша жүгіретін әдеті бар.
Бәйгеторы көп нәрсеге машықтанды. Бір-екі рет баржамен үлкен қалаға да барып, бәйгеге шауып қайтты. Онда ауылдағыдай емес: жан-жағын қоршаған кең аулаға қамап қояды екен, сол қоршаудың ішінде шабады. Самсаған халық екі бүйірде, кейбірі ағашқа мініп алып қарап тұрады.
Бәйгеторы үстіндегі шабандоздың тақымының әр қимылын, тізгіннің әр дірілін қалт жібермейді. Бәйге жолының да талай қыр-сырын аңдап, оның біраз құпиясын біліп те алды.
Мазмұндау жоспары
- Бәйгеден озған — Бәйгеторы
- У-шу
- Самсаған халық
- Бәйге жолының құпиясы
Ала сиыр
Мәтін (мазмұндамаға арналған)
Күнде кешқұрым, өрістен мал мол қайтатын кезде, біз — бала-шаға — табынның алдынан шығамыз. Жан сақтап отырған бірді-екілі сиырымызды тосып алып, үйге айдап әкелеміз.
Әдетте, ала сиырды қарсы алуға Рамазан екеуіміз шығатынбыз. Бір күні Рамазан сырқаттанып қалды ма — дәл есімде жоқ — қолыма жіңішке шыбық ұстай салып, жалғыз кеттім.
Табын сайдың ішін жайлайды. Қарындары шеңбірек атып тойынған мама сиырлар қара жолдың бойымен шұбап келеді. Бұзауын сағынған құнажындар жіңішке дауысымен өңешін соза мөңіреп, менің келе жатқанымды хабарлағандай белгі беріп қояды.
Ал біздің ала сиыр маңғаз: орынсыз мөңіремейді. Екеуіміз бір-бірімізді алыстан танимыз. «Маған келе жатырсың-ау» дегендей, ол алдыма түсіп, айдалуға өзі-ақ бейімделе береді.
Жалаңаяғыммен жолдың майда шаңын бұрқ-бұрқ кешіп, сиырдың соңында келе жатырмын. Қай жермен қалай жүру керегін ала сиырдың өзі біледі.
Жолда колхоздың атқорасы бар. Атқораға жақындай бергенде, жауын сатырлап құйып кетті. «Жауын жауа қоймас» деп жалаңаш шыққан едім. Мен қораға кіріп кеттім. Тақтайдың жарығынан сығалап қарасам, ала сиыр артына бір-екі рет қарап, бөгелгендей болды да, артынша көзден ғайып болды.
Әңгіме өткізуге арналған сұрақтар
- Балалар кешқұрым қайда барады?
- Келе жатқан сиыр мен құнажындар қандай белгі береді?
- Ала сиыр туралы не айтуға болады?
- Сиыр айдап келе жатқан бала қандай жағдайға тап болды?
- Ала сиыр не істеді?