Сыйқым ауылының баласы едік
Шаттық шеңбері
Барлық оқушы ортаға шығып, шеңберге тұрады. Үнтаспа арқылы М. Мақатаевтың «Анам маған...» өлеңі тыңдалады.
Көңілді әуенді тыңдай отырып, үлкендерге жақсы тілектер арнайық.
Оқушылар қол ұстасып, бір-біріне жылы лебіздерін айтады. Осыдан кейін сабақтың тақырыбы таныстырылады.
Мәтінмен жұмыс: құрмет туралы әңгіме
Бүгін біз «құрмет», «құрметтеу», «құрметке бөлену» ұғымдары туралы ой бөлісеміз. Ойымызды нақтылау үшін «Үш пайғамбар» кітабынан алынған Төле би туралы аңыз оқылады.
Төле би туралы аңыз
«Үш пайғамбар» кітабынан
Бірде Төле биге Түркімен елінен елші келіп: «Бір жылдан бері бітпей жатқан дауды шешіп беріңіз», — деп шақырады. Жол алыста болса да, Төле би барып, дауласқан екі жақты татуластырып қайтады.
Қайтар жолда аттары болдырып, шөлдеп келе жатқан жолаушыларға қарсы бір топ атты қыз-келіншек кездеседі. Сол топтың ішінде Данагүл деген кедейдің қызы да болады. Ол жалғыз көкшолақ атына мініп, байдың қыздарымен тойдан қайтып келе жатады.
Данагүлдің ұстанымы
«Үлкендердің алдынан кесіп өту дұрыс емес. Олар ел мен жер қорғайтын ерлер. Араларында ақылман қария да, арынды батыр да болуы мүмкін. Батасын алып, алғысына бөленейік. Тосып тұрайық», — дейді ол.
Қыздар жол кеспей, іркіліп тұрып қалады. Топтың алдында келе жатқан Төле би мұны алыстан байқайды да, қасындағы жолдасына: «Алдымызды кеспей кейіндеп қалған балаларды шақырып кел», — дейді.
Қыздар жақындағанда, Данагүл: «Апалар, бәріміз аттан түсейік. Үлкен кісілерге ат үстінде тасыраңдап барып сәлем беру ұят. Жаяу барып амандасайық», — дейді. Қыздардың бәрі аттан түсіп, жаяулап келіп, бас иіп сәлем береді.
Төле би риза болып: «Өркендерің өссін, бақытты болыңдар!» — деп батасын береді.
«Қай ауылдың баласысыңдар?» — деген сұраққа олар «Сыйқым ауылының баласымыз» деп жауап береді. Төле би: «Алыстан көріп тұрып, неге тосып қалдыңдар?» — дейді. Қыздар жауапты Данагүлге береді.
Данагүл: «Сіздерді алыстан көріп, аталарымыз бен ағаларымыз шығар деп ойладық. Араларыңызда батыр да, ақсақал да, қызырлы үлкен адам да болуы мүмкін. Алдарыңыздан өтпей, баталарыңызды алғымыз келді. Аты-жөніңізді білгіміз келді», — дейді.
Төле би тағы да батасын беріп, «Енді аттарыңа мініңдер» деп, жолын жалғастырады.
Талқылау сұрақтары
- Данагүл адамдарға қандай құрмет көрсетті?
- Өздерің құрметтейтін адамдардың қандай қасиеттерін үлгі тұтасыңдар?
Әңгімелесу: ата-анаға құрмет
Оқушыларға құрмет пен сыйдың мәнін ажырата білуге көмектесу үшін «Алдымен сүй, ардақта ата-анаңды!» тақырыбындағы шағын үзінді тыңдалып, ой қорытылады.
Негізгі ой
Ата-ананы сыйлау — олардың сәби кезіңде көрсеткен мейірімі мен еңбегін қадірлеу, қартайғанда сол құрметті өздеріне қайтару.
Есте сақтайық
- Ата-ананың көңілін қалдырма, жүрегіне қайғы түсірме.
- Ата-анасын ұмытқан бала — опасыздықтың ең ауырына барады.
- Ата-ананың қадірін білмеген — халық қадірін де білмейді.
- Ана мейірімін бағаламау — үлкен қателік.
- Дөрекілік пен қарсы сөйлеуден аулақ бол.
Отбасындағы тірек
Әке — тірегің, қамқоршың, асқар тауың.
Ана — жарық дүниеге әкелуші, мейірімнің шуағы.
Сахналау
«Туыстар арасындағы сыйластық» тақырыбында шағын сахналық көрініс ұйымдастырылады. Мақсат — өзгені тыңдау, ізет көрсету, сыпайы сөйлесу дағдыларын дамыту.
Дәйексөз
«Үлкен алдында — жас қарызы, ата алдында — бала қарызы: әдеп пен сый».
Жаңа ақпарат
Адамның адамгершілігі үлкенді сыйлауынан, өзгені ардақтауынан, елі мен жерін және ана тілін құрметтей білуінен танылады. Бұл ой оқушылардың білімін бекітіп, құрметтің ауқымы кең ұғым екенін ұғындырады.
Дәптермен жұмыс
«Кімді, нені құрметтеуге тиіспіз?»
Оқушылар өз алақанының суретін салып, әр саусаққа құрметтеуге тиіс адамдарды немесе құндылықтарды жазады (мысалы: ата-ана, ұстаз, үлкендер, туған жер, ана тілі).
Жүректен жүрекке
Мұғалім оқушыларға мектеп маңынан өткен ақ сақалды қарияларды мысалға алып, құрметтің шынайы көрінісін оймен байланыстырады. Содан кейін әр оқушы қалам-қағаз алып, «Құрмет дегеніміз не?» сұрағына жауап болатын бір сөз жазады.
Тапсырма
Жазған сөздеріңді дауыстап оқып, неге дәл сол сөзді таңдағаныңды қысқаша түсіндір. Содан соң сөздерді аталардың «қоржынына» салу үшін жинақтаймыз.
Қонақжайлық белгісі
«Шешендік сөздер» кітабынан
Сырттан келген мейманға,
Сәлем беріп, қол алсаң —
Бірінші еткен құрметің.
Түсіңіз деп түс беріп,
Шылбырына оралсаң —
Екінші еткен қызметің.
Есік ашып енгізіп,
Көрпе төсеп, құп алсаң —
Үшінші еткен құрметің.
Мейман риза болмағы —
Құрметпен үйге қонғаны.
Қонақжайлық — сол дағы.
Қорытынды
Мұғалім сабақтың мазмұны терең болғанын атап өтіп, оқушыларға алғыс айтады. Оқушылар өз кезегінде ризашылықтарын білдіреді:
Ризамын, ризамын, ризамын бүгінге!
Ризамын, ризамын, ризамын қазірге!