Сұр зат. Оқушылардың басым бөлігі
Нейрондардың құрылысы мен қызметі
Бұл сабақ жүйке жүйесінің қызметін, жүйке ұлпаларының құрылымы мен қызметін, сондай-ақ нейронның негізгі бөліктерін түсіндіруге бағытталған. Материал оқушылардың терминдерді дұрыс қолдануына және нейрон құрылысы мен қызметі арасындағы байланысты талдай алуына көмектеседі.
Сабақтың оқу мақсаттары
- Жүйке жүйесінің қызметін білу.
- Жүйке ұлпаларының құрылысын және қызметін түсіндіру.
- Нейронның құрылысымен танысу және оның қызметін сипаттау.
Барлық оқушылар
Жүйке жүйесінің негізгі қызметтерін атайды.
Оқушылардың басым бөлігі
Жүйке ұлпаларының құрылысын және қызметін түсіндіреді.
Кейбір оқушылар
Нейрон құрылысына талдау жасап, оның қызметіне баға береді.
Бағалау критерийлері
Біледі
- Жүйке жүйесінің қызметін.
- Жүйке ұлпаларының құрылысын және қызметін.
Талдайды және дәлелдейді
- Нейрон құрылымын талдап, оның қызметімен байланыстырады.
- Нейрон мен нейроглияның маңызын салыстырады.
Тілдік мақсат
Сабақ барысында пәндік ұғымдарды дұрыс қолдануға бағытталған айтылым мен жазылым дағдылары қалыптастырылады. Бұл топтық жұмыс, нақты сұрақ қоя білу, жағдайды талдау және пікірталас жүргізу арқылы жүзеге асады.
Негізгі сөздер мен тіркестер
Диалог пен жазылымға арналған тіркестер
- «Сіз неліктен … екенін түсіндіре аласыз ба?»
- «Нейронның құрылысы оның қызметіне қалай әсер етеді?»
- «Нейрондардың маңызы неде?»
Сабақ барысы
Басталуы
- Ұйымдастыру кезеңі және психологиялық ахуал қалыптастыру.
- Сыныпты «Нейрон», «Аксон», «Дендрит» топтарына бөлу; әр топ атауына байланысты қысқаша ой бөліседі.
Ортасы
- 1 Оқулықпен жұмыс.
- 2 Сурет бойынша нейронның құрылысын талдау.
- 3 Нейрон мен нейроглияның қызметі мен маңызына сипаттама беру.
Аяқталуы
Оқушылардың түсіну деңгейін тексеру үшін қысқа тапсырмалар мен қорытындылау жүргізіледі.
Қорытынды тапсырмалар
Тапсырма 1 — Тест
Дұрыс жауапты таңдаңыз.
1) Жүйке жүйесінің құрылымдық бірлігі:
- A Аксон
- B Дендрит
- C Нейрон
- D Нейроглия
2) Жүйке жүйесінің қызметі:
- A Бөліп шығару
- B Жиырылу
- C Қозу
- D Қоректену
3) (а) Жүйке жасушасының құрылымдарын атаңыз.
Жауапта нейронның негізгі бөліктерін (жасуша денесі, ядро, дендрит, аксон) және қажет болса нейролемма, нейроплазма сияқты ұғымдарды қолдануға болады.
Дескриптор
- Жүйке жүйесінің құрылымдық компоненттерін анықтайды.
- Жүйке жүйесінің қызметін атайды.
- Жүйке жасушасының құрылысы мен оның атқаратын қызметі арасындағы байланысты сипаттайды.
Сөйлемді аяқтаңыз
Нейрон
… жүйке ұлпасының негізгі құрылымдық және қызметтік бірлігі.
Нейроглия
… нейрондарға тірек, қорғаныш және қоректік қолдау көрсетеді.
Аксон
… импульсті нейрон денесінен басқа жасушаларға өткізеді.
Дендрит
… сигналды қабылдап, оны нейрон денесіне жеткізеді.
Ақ зат
… негізінен миелинмен қапталған жүйке талшықтарынан тұрады.
Сұр зат
… көбіне нейрон денелері мен дендриттер шоғырланған аймақ.
Қосымша ақпарат: нейрон туралы қысқаша анықтама
Жүйке жасушалары (нейрондар, нейроциттер) — жүйке ұлпасының негізгі морфологиялық және қызметтік құрылымдық бөлігі. Нейрондар өсінділері бар жасушалар болып табылады.
Нейронның негізгі бөліктері
- Нейролемма (плазмолемма) — жасушаның сыртқы қабығы.
- Нейроплазма (цитоплазма) — жасуша ішіндегі орта; онда базофильді түйіршіктер (хроматофильді зат) және нейрофибриллалар кездеседі.
- Ядро және жасуша денесі (перикарион) — зат алмасу мен жасушалық реттелудің орталығы.
- Өсінділері — дендрит және аксон.
Дендрит пен аксонның қызметі
Дендрит
Қозуды сыртқы немесе ішкі орта әсерлерінен, сондай-ақ басқа нейрондардан қабылдап, импульсті нейрон денесіне жеткізеді.
Аксон (нейрит)
Импульсті нейрон денесінен басқа нейрондарға немесе орындаушы мүшелерге (бұлшықет, бездер) өткізеді.
Өсінді санына қарай нейрон түрлері
- Бір өсінділі (униполярлы)
- Жалған бір өсінділі (псевдоуниполярлы)
- Екі өсінділі (биполярлы)
- Көп өсінділі (мультиполярлы)