Қазақша рефераттар

Құқық туралы жалпы түсінік

Тәрбие сағатының тақырыбы

Өз құқығыңды сақтап үйрен, бірақ басқалардың да құқығы бар екенін ұмытпа.

Мақсаты

Білімділік

Оқушылардың құқық пен заң туралы білімін тереңдету, құқықтық сауаттылығын жетілдіру.

Дамытушылық

  • Саяси сананы және танымдық белсенділікті арттыру.
  • Өз іс-әрекетіне жауапкершілікпен қарауға үйрету, ой-өрісін кеңейту.
  • Құқықтық тәрбие арқылы рухани беріктікке, саналы ойлауға, адамгершілікке баулу.
  • Ойлау, тыңдау және сөйлеу мәдениетін дамыту.

Тәрбиелік

Әр адам заңды білуге міндетті екенін ұғындыру; өз құқығын қорғай білуге тәрбиелеу; құқықтық сананы қалыптастыру.

Кіріспе сөз

Құрметті ұстаздар мен оқушылар! Мемлекетіміздің Ата заңының 1-бабында Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырғаны айтылады. Ең басты қазына — адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары.

Құқықтық мемлекет құрамыз деген кезеңде әр азамат өз құқықтарын нақты біліп, жалпы заң негіздерінен мағлұмат алғаны жөн. Заңды бұзбай, тура жолмен жүріп, еліне адал қызмет еткен азамат қана мұратына жетеді. Сондықтан заңды білу — заман талабы.

1) Құқық туралы жалпы түсінік

Оқушы пікірі (1)

Құқық — мемлекет тарапынан заңдастырылған және қорғалатын, жалпыға бірдей міндетті нормалар жүйесі.

1948 жылғы 10 желтоқсанда БҰҰ Бас Ассамблеясы Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясын қабылдады. Декларацияға сәйкес адам құқықтары үш топқа жіктеледі: табиғи құқықтар, азаматтық құқықтар, экономикалық-әлеуметтік және мәдени құқықтар.

Оқушы пікірі (2)

Біздің елімізде адам құқықтары Қазақстан Республикасының Конституциясында көрініс тапқан. Конституция 9 бөлімнен, 98 баптан тұрады. Ондағы негізгі құқықтар мен бостандықтар жүйесі азаматтың мемлекетпен және қоғаммен қарым-қатынасын айқындайды.

2) «Заңды консультация»: сұрақ-жауап

Мектеп оқушылары арасындағы тәртіп пен жауапкершілік мәселесі жиі көтеріледі. Кейде ұстаздар оқушылар тәртіпке бағынбайды деп алаңдаса, қоғам жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылықтың көбеюін өзекті мәселе ретінде талқылайды. Көп жағдайда бұл жағдайға отбасының ықпалы, тәрбиелік орта және бос уақытты ұйымдастыру деңгейі әсер етеді.

Ата-анаға қойылатын сұрақтар

  1. 1 Бұл мәселе туралы сіздің көзқарасыңыз қандай?
  2. 2 Балаңыз өз құқығын біліп жүруі үшін қандай жұмыстар жүргізесіз?
  3. 3 Кәмелетке толмағандарға қолданылатын шаралар туралы не білесіз?

Мамандарға қойылатын сұрақтар

  • Әлеуметтік педагог: осы жағдайдың негізгі себептері қандай деп ойлайсыз?
  • Учаскелік полиция қызметкері: құқықтық сауаттылық деген не?
  • Психолог: жасөспірім мінез-құлқына әсер ететін факторлар туралы ойыңыз қандай?
  • Учаскелік полиция қызметкері: кәмелетке толмаған бала көлік айдап ұсталған жағдайда қай тараптың қандай құқығы бұзылады?

Ой тастау

Абайдың «Тамағы тоқтық, көйлегі көктік — аздырар адам баласын» деген сөзі бос уақытты мақсатсыз өткізу, еңбексіздік пен бақылаусыздық кей жағдайда құқық бұзушылыққа итермелеуі мүмкін екенін еске салады. Сол себепті балаларға кәмелетке толмағандардың міндеттері мен жауапкершілігі түсінікті тілмен, нақты мысалмен түсіндірілгені маңызды.

3) «Заңсыз арал» ойыны

Оқушылар мен ата-аналардың арасына қызыл, сары, көк ленталар тасталады. Әр қатысушы өзіне ұнаған түсті таңдайды. Мұғалім аңызды оқиды, кейін ортақ шешім ізделеді.

Аңыздың басталуы

Жер енді ғана жаратылғанда адамдар бір-бірімен дос, бауыр болып, ештеңені аямай өмір сүріпті. Бір күні аспаннан түрлі түсті ленталар түсіп, әркім үлгергенін алыпты.

Бөліну

Қатты жел тұрып, адамдар түсіне қарай бөлек ауыл болып кетіпті. Әр ауыл өз лентасынан қорған салып, уақыт өте достықты ұмыта бастапты.

Ресурстар тең емес

  • Көк ауылда су мен от бар, бірақ тамақ жоқ.
  • Қызыл ауылда тамақ пен су бар, бірақ от жоқ.
  • Сары ауылда тамақ пен от бар, бірақ су жоқ.

Талқылау сұрағы

Мұндай жағдайда қалай өмір сүруге болады? Өзара келісім, әділ бөлісу, ортақ ереже және жауапкершілік туралы қандай қорытынды жасайсыздар?

4) «Қылмыскер бала қайдан шығады?»

Слайдта екі үйдің суреті көрсетіледі: біреуі түзу әрі берік салынған, екіншісі іргетасынан бастап дұрыс қаланбаған, төбесі жарылған. Бұл — тек үй туралы емес, тәрбиенің іргетасы туралы ой қозғайтын бейне.

Отбасы — тәрбиенің бастауы әрі жан-жақты негізі. Ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатынас арқылы адамгершілік, эстетикалық және дене тәрбиесінің алғашқы үлгілері қалыптасады.

В. А. Сухомлинский: «Әке мен шеше, ата мен әже, апа мен ағалар — баланың алғашқы тәрбиешілері» дейді. Демек, тәрбие ең ерте кезеңнен, тіпті бесіктен басталуға тиіс.

Ғибратты әңгіме

Бірде жас жұбайлар молдаға келіп: «Баламды тәрбиелеп беріңізші», — деп өтініш айтыпты. Молда: «Баланы көтергеніне неше ай болды?» — деп сұрайды. «Алты ай», — дегенде, молда: «Онда алты айға кешіктің», — деп жауап беріпті.

Бұл ойдың түйіні: баланы өмірге келгеннен кейін ғана емес, құрсақтан бастап тәрбиелеу қажет.

Ата-анаға үндеу

Жанартау бірден атқыламайды — ол түрлі үдерістерден өтіп, шегіне жеткенде ғана жарылады. Сол сияқты баланың кішкентай қателігі ескерусіз қалса, ертең үлкен мәселеге айналуы мүмкін.

Сондықтан әрбір ата-ана баласының қателігін дер кезінде байқап, дұрыс бағыт беріп, ең бастысы — өз құқығын білуіне және өзгенің құқығын құрметтеуіне көмектесуі қажет.

Қорытынды және бекіту

Сабақты бекіту кезеңінде келген қонақтардың әрқайсысы қысқаша қорытынды пікір айтып, негізгі ойды түйіндейді: заңды білу, құқықты қорғау және жауапкершілік мәдениеті — қауіпсіз қоғамның тірегі.