Білімдерін бағалау
Қазақ әдебиеті (9-сынып): Ахмет Иассауи және «Даналық кітабы»
Бұл сабақ жоспары Қожа Ахмет Иассауидің өмірі мен мұрасын таныстыруға, «Даналық кітабы» (Диуани хикмет) негізіндегі негізгі ұғымдарды түсіндіруге және мәтінмен жұмыс арқылы оқушының талдау дағдысын дамытуға бағытталған.
Сабақ түрі
Жаңа білімді меңгерту
Әдіс-тәсілдер
Сұрақ-жауап, баяндау, түсіндіру, мәнерлеп оқу, талдау
Көрнекілік
Иассауи суреті, кесене суреті, Түркістан қаласының суреті, бүктемелер
Сабақтың мақсаттары
- Танымдық мақсат: сопылық әдебиеттің көрнекті өкілі, бүкіл түркі жұртының рухани атасы Қожа Ахмет Иассауидің өмірі мен тұлғасы туралы мағлұмат беру.
- Тәрбиелік мақсат: ислам құндылықтары арқылы ізгілікке, адамгершілікке, мейірімділікке үндеу; жақсы қасиеттерді үйреніп, жаман қасиеттерден жиренуге шақыру; мұсылман жолын құрметтеуге және түрлі діни секталардан аулақ болуға баулу.
- Дамытушылық мақсат: «Даналық кітабынан» үзінділер оқытып, мазмұнын талдату; Иассауи ескерткен бес нәрсені жаздырып, есте сақтатуға ықпал ету.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың назарын сабаққа аудару, қатысымды тексеру, оқу мақсатын қысқаша таныстыру.
2) Үй тапсырмасын тексеру (қайталату)
Өткен тақырыптар бойынша сұрақ-жауап арқылы білімді бекіту: «Оғызнама», Әл-Фараби туралы мәліметтер және жатқа айту тапсырмалары.
Қайталау сұрақтары: «Оғызнама» және Әл-Фараби
«Оғызнама» қай ғасырдың жемісі?
ІХ ғасыр.
«Оғызнама» қандай тақырыпта жазылған?
Оғыз қағанатының ерлік істерін баяндайды.
Көркем шығарма қай кітапханада сақталған?
Париж кітапханасында.
Оғыз екі әйелінен неше бала сүйген?
Күн, Ай, Жұлдыз, Тау, Теңіз (мәтіндегі нұсқа бойынша).
«Оғызнама» шығармасының басты идеясы қандай?
Бүкіл түркі елін бірлікке шақыру.
Аңызда қандай мифологиялық суреттеулер кездеседі?
Батыр қолын көкжал бөрінің бастап жүруі.
Әбу Насыр Әл-Фараби қай жерде дүниеге келген?
Ежелгі Отырарда.
Әл-Фарабидің толық аты-жөні қандай?
Мұхаммед ибн Узлағ ибн Тархан Әл-Фараби.
Қосымша тапсырма
Әл-Фарабидің өлеңдерінен жатқа айту.
3) Жаңа сабақты түсіндіру: Ахмет Иассауи және «Даналық кітабы»
Ахмет Иассауи кім?
Қожа Ахмет Иассауи — білімпаз ғалым, көрнекті ақын, ұлы ойшыл, бүкіл түркі жұртының рухани атасы.
Сопылық әдебиеттегі орны
Иассауи — сопылық әдебиеттің көрнекті өкілі. Ол ғұмырын исламды уағыздауға арнаған. Аңыз-әңгімелерде 63 жасында (Пайғамбар жасына жеткен соң) жер астынан қылует жасатып, қалған өмірін сонда өткізгені айтылады: «Пайғамбар жасынан асып кетуім күпірлік болар» деген ұстаныммен өмірін рухани тазаруға бағыштаған.
«Даналық кітабындағы» төрт алтын діңгек
«Даналық кітабында» ислам дінінің төрт алтын діңгегі дәріптеледі: Мағрифат, Тариқат, Хақиқат, Шариғат.
Мағрифат
Ғылым-білім, таным.
Тариқат
Пәни қызығынан безіп, Жаратушыға құлшылық етудің тәртібі; ақыретке сенім.
Хақиқат
Хақ шындық, сопылық ілімнің өзегі.
Шариғат
Мұсылмандық жол, заң-қағида, парызды орындау.
Иассауи сақтандырған бес нәрсе
- Алланың ақ жолын мойындамаудан аулақ бол.
- Менмендік пен тәкәппарлықтан сақтан.
- Дүние-мүлік үшін арыңды сатпа.
- Арамдықтан аулақ жүр.
- Еріншектікке жол берме.
Негізгі сенім ұстанымы
Шексіз әлемді, он сегіз мың ғаламды жаратушы — Алла Тағала.
Ұстаздары
Ахмет Иассауидің ұстаздары ретінде Арыстан баб және Иусуф Хамадани аталады.
Мәтінмен жұмыс
«Даналық кітабынан» (Диуани хикмет) үзінділер оқылып, мазмұны талданады: идеясы, тәрбиелік мәні, көркемдік ерекшеліктері, бүгінгі күнмен байланысы анықталады.
4) Қорытындылау
Ахмет Иассауи сынды ұлы ойшылдардың мұрасын жаңаша талдап, жас ұрпаққа әсерлі әрі түсінікті етіп жеткізу — маңызды міндет.
Қазіргі қоғамда діни ағымдар мен секталар жиілеген тұста оқушыларды теріс ықпалдан сақтандырып, дәстүрлі ислам құндылықтарын дұрыс түсіндіру қажет. Иассауидің даналық ойлары — адамды ізгілікке бастайтын рухани бағдар.
Ахмет Иассауи кесенесі қазақ халқы үшін қасиетті орын саналады. Бұл жерде қазақ хандары мен елге белгілі тұлғалар жерленгені де тарихи мәнін арттыра түседі.
5) Бекіту
Сұрақ-жауап әдісі арқылы оқушылардың жаңа тақырыпты түсіну деңгейі тексеріледі, негізгі ұғымдар қайта нақтыланады.
6) Бағалау
Оқушының жауап беруі, мәтін талдауы, қорытынды шығара білуі және белсенділігі негізінде бағаланады.
7) Үй тапсырмасы
- «Қожа Ахмет Иассауи» тақырыбында реферат жазу.
- «Диуани хикмет» өлеңдер жинағындағы 37-хикметтің мазмұнын талдау.
- Абайдың 38-қара сөзін оқып, дәйекті пікірлерді белгілеу.