Болашақ - білімде
Оқу мен білім туралы ұлағатты сөздер
Білім — адамның ішкі мүмкіндігін ашатын, ойды тәртіпке келтіретін, қоғамды алға жетелейтін күш. Төмендегі ойлар мен нақылдар оқу, ғылым, тәрбиенің мәнін әр қырынан айқындайды: ақыл мен талаптың серіктестігін, надандықтың қауіптілігін, күдіктің білімді тереңдететінін, ал шынайы танымның адамгершілікпен тұтас жүретінін еске салады.
Негізгі өзек
- Ақыл — басшы, талап — жетекші, ой — шолушы.
- Білім — еркіндікке бастайтын жол.
- Надандық — жамандыққа есік ашатын ымырт.
- Шынайы ғылым қатыгездікке емес, жауапкершілікке жетелейді.
Есте сақтайтын ой
Құр оқу жеткіліксіз: білім бойға сіңіп, оймен ұштасқанда ғана адамды білімдар етеді. Пайдаланылмаған ақылды тот басады, ал ізденіс — сананы сергек ұстайды.
«Білім талпынсаң қонады. Маржан қажетсінген адам оны іздеп, тереңге бойлайды — ал тереңге бойлау үшін талап керек».
Ақыл, талап, сабыр: адамды ұстайтын тіректер
«Адамның басшысы — ақыл, жетекшісі — талап, шолушысы — ой, жолдасы — кәсіп, қорғаны — сабыр, қорғаушысы — мінез, сынаушысы — халық болсын».
Ақыл
Бағдар береді, шешімнің салмағын таразылайды.
Талап
Ізденісті тоқтатпайды, мақсатқа жетелейді.
Сабыр
Қиындықта сынбай, істі түпкі нәтижесіне жеткізеді.
Білім мен адамгершілік: тәуекелді ақылмен таразылау
«Ақылды адам әділдігіне, сөзінің растығына қанша сенсе де, өз ақылына және күш-қуатына сеніп, кек туғызатын, өшпенділікке ұрындыратын жағдайға бармайды. Удың бетін қайыратын дәрі бар екен деп, есті жан у ішпейді ғой».
Ізгі ниет пен нәтиже
Адамгершілік — ізгі ниетті жандардың еншісі. Ізгі адамның байыппен айтқан сөзі сырттай аса әсерлі көрінбеуі мүмкін, бірақ түпкі мағынасы істің барысында ашылады; нәтижесі соңында айқындалады.
Ғылым шексіз, адам — ізденісте
«Мен Ұлы Мұхиттың жағалауынан кішкентай тас тауып алған балаға ұқсаймын: тауып қуандым… Ал Мұхиттың жағалауы мен түпсіз тереңінде менікіндей тастар қаншама».
«Көргенім — ғылым жолының шынайы шексіздігі; түйгенім — ғылым жолында талмай ізденген адам ғана мұратқа жетеді».
Ағарту миссиясы: білімсіздік — ымырт
«Адамдар зиялы және қараңғы болып екіге бөлінеді. Мақсат — қараңғылардың санын азайту. Біздің ғылым үйрету деп асқақтайтынымыз да — сол».
«Білімсіздік — ымырт; оны жамандық кезіп жүреді. Көшені жарықтандыруды ойласаңыздар — мархабат. Ең бастысы — ақыл-ойды ағартуды ойласаңыздар екен».
Оқу — түзелудің басы
«Білу үшін — оқу, ақша үшін — кәсіп, күшті болу үшін — бірлік керек».
«Біз елді түзетуді бала оқыту ісін түзетуден бастауымыз керек».
«Халық пен халықты, адам мен адамды теңестіретін нәрсе — білім».
Күдік пен таным: білім қалай тереңдейді?
«Білім көңілге күдік туғызады, ал күдік жетігірек білуге жетелейді — демек, білім үдей береді. Білім — ақылды қозғап отыратын керемет күш. Кейде адамзат ақиқатқа барар жолда білу арқылы жапа шегеді. Тоғышарлық болса ештеңеге күдіктенбеуімен, ештеңені білмеуімен, білгісі келмеуімен және соған қарамастан “бәрін білемін” деуімен ерекшеленеді. Білімділік — күдіктену арқылы көз жеткізуге, ал тоғышарлық — тоңмойындыққа алып келеді».
Қысқа қағида
Сұрау — ұят емес; білмеу — мін емес. Ұят — білмей тұрып білетіндей сөйлеу және білместікке көне салу.
«Сұраған ұят емес, білмеген ұят».
«Білмеген — мін емес, білместікке көнген — мін».
Надандыққа қарсы шипа: ғылым және еңбек
«Адамзатта бір ғана жамандық бар — надандық. Бұған қарсы бір ғана шипа бар — ғылым».
«Білім алу — надандыққа қарсы егілген дәрі».
«Кім басқаларды оқытса, сол қайталау арқылы өз білімін толықтырып, тақырыпқа терең бойлайды — демек, өзін-өзі үйретеді».
«Надандық — құлдық, білімділік — еркіндік».
Үш түрлі надандық
- Ештеңе білмеу.
- Білгенді бұрыс түсіну.
- Білу керек нәрсені білмеу.
Дюкло
«Ешкім де біздің бәріміз бірге білетіндей көп білмейді».
Даниядағы қалалық ратушадағы жазу
Өткеннің сабағы және тарихи жады
«Тұтас халықтың да, жеке адамның да өмірбаяны бар. Өмірбаянды санадан өшірсе, таным жолын нәрестедей сүрініп-құлап қайта бастауға тура келеді. Өткен өмірдің ащы-тұщы сабақтарына табан тіреу — халықтың сенімін орнықтырып, тарихи оптимизмін оятады».
Білімнің шынайы өлшемі: кішіпейілдік пен үздіксіз оқу
«Өзін білім шыңына көтерілдім деп сенген кісі — оның төменгі сатыларында тұрғаны».
«Білу дегеніңіз — жеңіске жету деген сөз».
Оқу — қырланған гауһар
Оқу-біліммен қырланған ақыл қырланып, тәртіпке түскен гауһар тасқа ұқсайды: қыры көбейген сайын бағасы артады. Сондықтан ойды әлсін-әлсін қозғап отыру керек — пайдаланылмаған ақылды тот басады.
Мырзагелді Кемел: жалған білімнен сақтан
-
«Білмеуден қорықпа, жалған білімнен сақтан. Дүниедегі бар жамандық осыдан басталады».
-
«Білмегендік — ұят та емес, зиян да емес. Ешкім бәрін біле алмайды, ал білмейтініңді “білемін” деу — ұят әрі зиян».
-
«Адам білім алуды үнемі жалғастыруы тиіс; әйтпесе наданға айналу оп-оңай».
-
«Өз қанатың болмаса, өзгенің қанатымен ұша алмайсың».
Абайды оқу туралы бөлу
Қазақты шартты түрде үшке бөлуге болады: Абайды оқығандар; Абайды оқысам деп жүргендер; және Абайды оқу керектігі ойына кіріп те шықпайтындар.
Ғылым — ұлылыққа бастайтын жол
Паскаль ойы және Абай тұжырымы
Блез Паскальдың айтуынша, әлемдегі бейберекетсіздіктің басты себебі — адамның өзі: игілік, ізгілік, имандылықтан қол үзіп, құлдырауы. Адамзатты ұлылыққа жеткізер бірден-бір жол — ғылым. Абай да: «Өнер, білім — бәрі ғылымда» деген.
Білім сырттан келеді
Білім адамның ішінен өздігінен тумайды — ол сырттан келеді. Оқымай-ақ білімді боламын деу тормен су алғысы келгенмен тең. Өзен өзіне құйған бұлақтардың бәрін қабылдаса, үлкейеді; білім де солай — оқығаныңды бойыңа сіңіргенде ғана көбейеді.
Жауапкершілікті ойлау: білімнің адамзат алдындағы борышы
Біреулердің ойы мен қолының қалай қимылдауына тек өзінің ғана емес, бүкіл адамзаттың тағдыры тәуелді болуы мүмкін. Сондықтан кез келген жаңалықтың алдында: «Бұл әрекетім еліме, адамзатқа қаншалықты пайдалы? Бүкіләлемдік зиян әкелмей ме?» деген сұрақты қою қажет.
Шын ғылым қатыгездікке бастамайды
Шынайы білім мен ғылым қатыгездікке апармайды. Академик Андрей Сахаровтың атом қаруын жасауға қатысып, кейін оның адамзатқа төндіретін қаупін терең сезінген соң, бүкіл өмірін ядролық қаруды саяси ойындарға пайдалануға қарсы күреске арнауы — жауапкершілікті ойлаудың бір мысалы.
Жақсы ойды бөлісу
Оқыған, естіген жақсы ойды, пайдалы әңгімені тарата жүрген жөн. «Менен басқа ешкім білмесін» деу орынсыз: ағаш саясын, гүлін, жемісін беріп тұрса, «тек мен пайдаланамын» деп түбімен жұлып әкетсең — ол солады.
Болашақ — білімде
Жаңа бөлініс
Жақын жылдары адамдар кедей мен бай болып емес, білімді мен білімсіз болып көбірек бөлінеді.
Тарихи дерек
Петр І 1714 жылы білім негіздерінен сусындамаған дворяндарға үйленуге тыйым салатын жарлық шығарған.
Ниет қандай болса — нәтиже сондай
Егер білімге ұмтылу тек «өзгеден артық болу, асып түсу» үшін керек болса — ол бекершілік. Білім оқумен ғана емес, зеректікпен де келеді: бағзы ақындар мен шешендердің көпшілігі жазба сауаттан бұрын, ойлау қисыны мен есте сақтау қуатымен озық болған.
Әпсана: білімнің бағасы
Сократтың шәкірті философ Аристиппостың қасына бір кісі баласын ертіп келіп, тәрбиесіне көмектесуін сұрайды. Философ: «Әрине, бірақ баланы шәкірттікке алғаным үшін 1000 алтын сұраймын», — дейді. Әкесі шошып: «Мың алтынға бір құл сатып алар едім!» — дегенде, Аристиппос: «Иә, мың алтынға құл сатып алуға болады. Бірақ онда үйіңде бір емес, екі құлың болмай ма?» — деп жауап беріпті.
«Құдайдың бермегенін Сорбонна да бере алмайды».
Сорбонна университетінің маңдайындағы жазу