Дене тәрбиесі және оқушыҮрмаш Түктібаев атындағы 24 қазақ орта мектебі өткен ғасырдың отызыншы жылдары (1934 - 1935 ) осы өңірде ашылған алғашқы білім ошағының бірі
Мектеп дәстүрі және дене тәрбиесінің орны
Үрмаш Түктібаев атындағы №24 қазақ орта мектебі өткен ғасырдың 30-жылдары (1934–1935) осы өңірде ашылған алғашқы білім ошақтарының бірі болды. Бұл оқу орнынан елімізге танымал көптеген ұстаздар түлеп ұшып, жас ұрпаққа білім мен тәрбие берді. Сол аға буынның өнегелі еңбегінен үлгі алған кейінгі толқын жастар бүгін де ізгі дәстүрді жалғастырып келеді.
Мектепте оқушыларға дене тәрбиесін беру жүйелі түрде жолға қойылған. Шыныққан, шымыр тұлғалы азамат тәрбиелеуде дене тәрбиесі пәнінің мұғалімі Сәдуақас Ғабдолланың еңбегі ерекше. Төменде оның дене тәрбиесінің маңызы туралы ой-тұжырымдары ықшамдалып, редакцияланып ұсынылады.
Салауатты өмір салты: негізгі міндет
Дене тәрбиесінің маңызды міндеттерінің бірі — мектеп оқушыларының салауатты өмір салтына деген ықыласы мен жігерін қалыптастыру. Салауатты өмір салты — еңбек пен демалыс режимін дұрыс ұйымдастырудың маңызын түсіну және ағзадағы биологиялық үдерістердің заңдылықтарына сүйене отырып өмір сүру мәдениеті.
Негізгі ой
Дене шынықтыру — денсаулықтың кепілі: адам денесін шынықтырып, қуат пен күш-қайрат жинайды, қимыл-қозғалыстың әсемдігін сезінеді.
Егер адам дене шынықтыру мен спортты күнделікті өмірінің ажырамас бөлігі ретінде қабылдаса, оның қыры мен сырын, мәні мен әсемдігін тереңірек түсіне бастайды.
Ерте еңбектену және қозғалыс дағдысы
Жасөспірімдерді ерте жастан еңбекке баулу — бұлшық ет пен буын қимылын дамытып қана қоймай, қоршаған ортаның құдірет-күшін сезінуге, пайымдауға және дүниетанымды кеңейтуге ықпал етеді.
Еңбекке ерте араласқан оқушы көптеген дене шынықтыру жаттығуларын қиындықсыз орындайды, тіпті ұсынылатын жүктемені жоғары қарқынмен атқаруға қабілетті келеді. Себебі бұлшық еттер мен буындардың қимыл әрекеттері күнделікті еңбек барысында-ақ тұрақты дағдыға айналады.
Ауылдық орта ерекшелігі
Ауылдық жерде еңбек түрлері көп әрі қозғалысқа бай. Соның нәтижесінде жасөспірімнің тұлғасы шымыр, сымбатты болып қалыптасуына табиғи түрде жағдай жасалады.
Практикалық тұжырым
Көптеген шаруашылық жұмыстарының өзі — мәні жағынан дене жаттығулары. Арнайы жаттығуларды күні бойы бірнеше рет қайталаусыз-ақ қозғалыс белсенділігі қамтамасыз етіледі.
Еңбек түрлері және қай бұлшық етке әсері
Төмендегі мысалдар ауылдағы кейбір жұмыс түрлерінің дене жаттығуларына ұқсастығын және олардың қай бұлшық ет топтарына көбірек әсер ететінін көрсетеді:
Сиыр сауу
Қол, саусақ ұшының күшін арттырады.
Су тасу
Қол-аяқ бұлшық еттеріне жүктемесі жоғары.
Үй сыпыру
Бел мен жауырын аймағын жұмысқа қосады.
Келі түю
Жауырын мен иық белдеуін нығайтады.
Айран пісу
Білекке салмақ түсіреді.
Жіп иіру
Алақан мен саусақ бұлшық еттерін дамытады.
Жүн сабау
Қол бұлшық еттерінің көп бөлігін іске қосады.
Асау бас білдіру
Дененің барлық бұлшық еттеріне күш түсіреді.
Қорытынды байлам
Бұл жұмыстардың барлығы — адамның денесінің бірқалыпты дамуына ықпал ететін табиғи қимыл-қозғалыс әрекеттері. Сайып келгенде, олардың әрқайсысын дене жаттығуларының өмірлік түрі деуге болады.