Заттың қимылын білдіретін сөздер сұрақтарын ата
Сабақ туралы мәлімет
Пән
Ана тілі
Сабақтың тақырыбы
Заттың қимылын білдіретін сөздер. Наурыз — жыл басы.
Сабақтың түрі
Аралас сабақ
Пәнаралық байланыс
Математика
Көрнекі құралдар мен әдістер
- Жыл аттарының күнтізбесі (сурет/кесте)
- Ұлттық дәстүрлер туралы иллюстрациялар
- Әдіс-тәсілдер: сұрақ-жауап, әңгімелеу
Сабақтың мақсаты
Білімдік
Заттың қимылын білдіретін сөздер туралы түсінік қалыптастыру; сұрақтарын дұрыс қоя білуге үйрету.
Танымдық
Наурыздың «жыл басы» ретіндегі мәнін ашу; шығу тарихы мен тойлану себебі туралы білімді тереңдету; жыл санау күнтізбесін жатқа меңгерту.
Тәрбиелік-дамытушылық
Логикалық ойлау, сөздік қор және шығармашылық қабілетті дамыту; ұлттық тәрбие мен патриоттық сезімді қалыптастыру.
Сабақтың барысы
I. Қызығушылықты ояту
«Шаттық шеңбері»: сыныпта жағымды көңіл күй қалыптастыру, бір-біріне ізгі тілектер айту.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Алдыңғы тақырып бойынша сұрақ-жауап арқылы білімді пысықтау.
III. Сұрақтар мен тапсырмалар
- Қазір жылдың қай мезгілі?
- Көктем мезгіліндегі маусымдық өзгерістер туралы не айтар едіңдер?
- Көктем айларын атаңдар: наурыз, сәуір, мамыр.
- Көктемнің алғашқы айында тойланатын мерекелер туралы не білесіңдер? Әсіресе дәстүрлі мейрам — Наурыз туралы айтып беріңдер.
V. Мағынаны тану
«Суреттер сөйлейді»
- 1-сурет: Қыздар мен жігіттер алтыбақан тепті.
- 2-сурет: Ауыл үлкендері көрісті.
- 3-сурет: Бишілер биледі.
Сұрақ қою
Тепті — не істеді?
Сұрақ қою
Көрісті — не қылды?
Сұрақ қою
Биледі — не істеді?
Ереже
Не істеді? Не қылды? Қайтті? сұрақтарына жауап беретін сөздер заттың қимылын, іс-әрекетін білдіреді.
Мысалдар: оқыды, жазды, жүгірді, жүзді.
Наурыз — жыл басы туралы қысқаша мәлімет
Наурыз мейрамы — ежелгі заманнан қалыптасқан жыл бастау мерекесі. Қазіргі күнтізбе бойынша ол 22 наурыз күні, күн мен түн теңесетін мезгілге сәйкес келеді.
Көне парсы тілінде «нава» — «жаңа», «рәзаңһ» — «күн» деген мағынаны береді. Қазіргі парсы тілінде де осы ұғым сақталған: «но» — «жаңа», «роуз» — «күн». Яғни «Наурыз» — «жаңа күн», жаңа жылды, күннің ұзаруын білдіреді.
2010 жылдан бастап БҰҰ Бас Ассамблеясының қаулысына сәйкес 21 наурыз — Халықаралық Наурыз күні болып бекітілді.
Қазақстанда Наурыз 21–23 наурыз аралығында үш күн тойланады (2010 жылдан бастап). Жалпы, Наурыз парсы, кавказ және түркі халықтары арасында көктем мерекесі әрі жаңа жылдың бастауы ретінде кеңінен атап өтіледі.
Елдер бойынша қысқаша
- Иранда — 21 наурыз.
- Орталық Азия елдерінде және Әзірбайжанда — кеңінен аталып өтеді.
- Тәжікстанда және Қазақстанда — мемлекеттік мереке ретінде көбіне 22 наурызда.
- Өзбекстан мен Түркияда — 21 наурыз.
VI. Мәтінмен жұмыс
Өлең: «Наурыз — жыл басы» (мәнерлеп оқу, жаттау)
Түйе сеніп бойын,
Қалған ұмыт жылдардан.
Жатпа қарап мойыма,
Тұрма именіп ділмардан.
С. Мұқанов
Автор туралы
Сәбит Мұқанұлы Мұқанов (1900–1973) — қазақтың әйгілі жазушысы, қоғам қайраткері, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі. 1936–1937 және 1943–1952 жылдары Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы болды. Туған жері — қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданындағы Жаманшұбар өңірі.
«Өз орнын тап» ойыны (жыл санау реті)
Өлеңдегі әр сөздің алғашқы әрпі жыл санау ретін меңзейді. Төмендегі жыл атауларын ретімен орналастырыңдар:
VII. Оқулықпен жұмыс
109-жаттығу
1-тапсырма
Әңгімені оқып, мазмұнын айтып беріңдер:
Шешесі жұмысқа кетті. Сара тауықтарға жем шашты, гүлдерге су құйды. Содан соң тамақ пісірді. Шешесі жұмыстан оралды. Ол қызының ісіне қуанды.
2-тапсырма
Қарамен жазылған сөздер қандай сұрақтарға жауап береді?
| Сөз | Сұрақ |
|---|---|
| шашты | Не істеді? |
| құйды | Не қылды? |
| пісірді | Не істеді? |
| оралды | Қайтті? |
| қуанды | Қайтті? |
Байқау: берілген сөздердің барлығы да заттың қимылын білдіреді.
VIII. Ой толғаныс
«Сиқырлы сандықтағы» сұрақтарға жауап берейік:
Наурыз неліктен «жыл басы» деп аталған?
Наурыз мейрамы қашан және қалай тойланады?
Наурыз көженің құрамын ата.
«Жыл басы» дегеніміз не?
Жыл атауларын кім шапшаң атап береді?
Заттың қимылын білдіретін сөздердің сұрақтарын ата.
Заттың қимылын білдіретін сөздер туралы ережені толық айтып бер.
Үй тапсырмасы және бағалау
Үйге тапсырма
- 110-жаттығу
- «Тиін» туралы сипаттама жазу
Бағалау
Сабақ бойындағы белсенділік, жауаптардың дәлдігі және тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағаланады.
Сабақ соңы
Қорытындылау: бүгін заттың қимылын білдіретін сөздердің сұрақтарын қайталап, Наурыздың «жыл басы» ретіндегі тарихи-мәдени мәнін талқыладық.