Қазақша рефераттар

Есік қорғанының биіктігі қанша метр

Алматы облыстық №15 мектеп-интернаты

Тарих пәнінің мұғалімі: Тұрлығұлова Жанар Райқызы

Ақпараттық-танымдық, зерттеу сабағы

Мақсаты

  • Оқушыларды өз Отанының тарихын және мәдениетін тануға үйрету.
  • «Алтын адам» туралы бастапқы түсінік қалыптастыру.
  • Әлемге әйгілі қазақ археологтарының еңбегімен таныстыру.
  • Тарихты зерттеуге қызығушылықты арттыру.
  • Отансүйгіштік пен елжандылыққа тәрбиелеу.

Көрнекілігі

  • «Алтын адам» туралы бейнетаспа
  • Суреттер
  • Мультимедиялық слайдтар

Бұл материалдар сабақ барысындағы негізгі ойларды нақтылап, тарихи деректерді көрнекі түрде түсіндіруге көмектеседі.

Сабақтың жүру барысы

  1. 1 Кіріспе. Тарихи шолу.
  2. 2 Алтын адамға сипаттама.
  3. 3 Есік мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейіне барған сәттен үзінді көрсету.
  4. 4 Зерттеу жұмыстары.
  5. 5 Тұлғаны тану: «Алтын адамдарды» зерттеген археологтарды анықтау.
  6. 6 «Сырсандық құпиясы» арқылы басқа да табылған алтын адамдар туралы мағлұмат беру.
  7. 7 Қорытынды.
  8. 8 Рефлексия.

Кіріспе: тарихи контекст

ХХ ғасырдың екінші жартысында қазақ археологтарының жаңалықтары бүкіл әлемге Орталық Азияда б.з.б. I мыңжылдықта аса ірі мәдени және қоғамдық өзгерістер жүргенін дәлелдеді. Осы зерттеулер Еуразия кеңістігіндегі бірегей өркениеттер мен мәдениеттердің қалыптасуына негіз болған тарихи үдерістерді тереңірек түсінуге жол ашты.

Тарихи шолу: қысқа сұрақ-жауап

Алғашқы «Алтын адам» қайдан табылды?
Есік қорғанынан.
Жерленген адамның бойы
165 см.
Бас киіміндегі әшекей саны
150-ге жуық.
Үшінші «Алтын адам» қай жерден табылды?
Шілікті қорғанынан.
Есік обасының мерзімделуі
Б.з.б. V–IV ғасырлар.
Есік қорғанының биіктігі
6 метр.
Екінші «Алтын адам» қашан, қайдан табылды?
1999 жылы, Атырау облысы, Аралтөбе қорғаны.
Үшінші «Алтын адамды» тапқан археологтар
Әбдеш Төлебаев бастаған археологтар тобы.

Алтын адамға сипаттама: символика және мән

Ежелгі халықтар түсінігінде алтын мәңгі өмірді, қуаттылықты және салтанатты мәртебені білдірген. Бір жағынан, ол белгілі бір әлеуметтік топтың өкілін айқындаса, екінші жағынан, бағалы металл ретінде Күн құдайы туралы ұғымдармен байланыстырылып, жерленген жанды мәңгілік өмірге бастайтын нышан ретінде қабылданған.

Сақ дүниетанымында ескірмейтін, шірімейтін алтын бұйымдар мәңгіліктің символы саналған. Ғылыми деректерге сүйенсек, тірі кезінде алтын әшекейлер көбіне билеушілердің киіміне ғана қапсырылған. Ал о дүниеге алтынмен аттандыру — адамның өмірін мәңгілік ету идеясымен сабақтас болуы ықтимал.

Негізгі ерекшеліктері

  • Салтанатты биік бас киімі, бешпенті, шалбары және етігі 200-ден астам аң-құс бейнелі алтын әшекеймен көмкерілген.
  • Қару-жарағы мен сақинасына дейін алтынмен әшекейленген.
  • Осы себепті тарихи бейне «Алтын адам» атауымен кеңінен танылды.

Есік қорық-музейіне сапар: бейнеүзінді

Сабақ барысында Есік мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейіне барған сәттен бейнеүзінді көрсетіліп, оқушылардың деректі материалды қабылдауы күшейтіледі. Визуалды көріністер тарихи деректерді нақтылап, талқылауға негіз болады.

Мұнда бейнеқойылым/үзінді орналастыруға болады (мультимедиа көрсетілім).

Зерттеу жұмысы: дерекпен жұмыс және дәлелдеу

Оқушылар постер құрастыру арқылы «Алтын адамның» киім үлгісіндегі бөлшектерді жинақтап, олардың мағынасын түсіндіреді және дәлелдеуге үйренеді. Бұл бөлімде дереккөздерге сүйеніп, тарихи пайым жасау дағдылары қалыптасады.

Есік обасы: археологиялық дерек

Есік обасы — б.з.б. V–IV ғасырларда өмір сүрген сақ тайпаларының тарихы мен мәдениетінен хабар беретін аса көрнекті ескерткіш.

Обадан табылған 4 мыңнан астам бұйымның басым бөлігі алтыннан жасалған. Бас киім 150-ге жуық әшекей затпен безендірілген.

Бас киім құрылымы: үш әлем идеясы

Биік, шошақ төбелі, ұзындығы шамамен 70 см бас киім әшекейлердің орналасуына қарай үш бөліктен тұрады: көк әлемі, жер әлемі және жер асты әлемі.

Бас киімнің ең ұшында орналасқан арқардың алтын мүсіні биік шыңдарды мекендейтін, тәңірге жақын әрі кіршіксіз деп танылған жануар бейнесін білдіреді.

Нышандар тілі: төрт тарап және жоғарғы билік

Жан-жағындағы төрт жебе әлемнің төрт жағын бейнелейді. Олардың сабы жіңішке алтын лентамен спираль тәрізді оралып, жоғары жағы жапырақ пішіндес, ортасы қуыс болып келеді.

Құс қанаттары жоғарғы билікті және жоғарғы әлемді білдіреді. Бұл — билік пен рухани кеңістіктің байланысын көрсететін маңызды белгі.

Осы бөлімде бейнетаспадан үзінді көрсетіледі.

Киім әшекейі: күн нышаны

Үстінде үшбұрышты алтын жапсырмалармен көмкерілген қысқа қамзол болған. Көкірек тұсы мен жеңі алтын тағалармен өрнектелген. Бұл жапсырмалардағы негізгі идея — көк аспан және күн нышаны.

Пластиналарда киімге тігуге арналған тесіктер бар. Ұсақ, жұқа шытыралармен безендірілген бұл киім күнделікті тұрмыста киюге арналмаған, жерлеу ғұрпына арнайы дайындалған.

Белдік және жыртқыш бейнелері: жауынгер идеалы

Қысқа қамзол құрастырмалы ауыр белбеумен буылған. Белбеуге аң бейнелерімен қатар 16 тоға бұғы бейнесінде жапсырылған.

Белдіктегі шығыршық пен алтын белдік басында барыс және иірілген қасқыр бейнелері кездеседі. Қасқыр мен барыс өзге әлеммен байланысы бар, жауынгерлік сипаттағы жыртқыш ретінде қабылданған.

Қасқыр образы ержүректіліктің, тәкаппарлықтың, еркіндіктің және патша әулетінің нышаны саналған. Даланың жауынгерлері қасқырға еліктеп, оның сарбазға тән қасиеттерін бойына сіңіруге ұмтылған.