Жіберу құралдары
Пән
Қаржылық есеп және ұйым экономикасы
Тақырып
Негізгі өндірістік қорлардың экономикалық мәні. Негізгі құралдардың есебі (презентация түрінде)
Білімділік мақсаты
Негізгі өндірістік қорлардың экономикалық мәнін, бағалануы мен тозуын, амортизациясын және олардың қаржылық шоттарда көрсетілуін меңгерту.
Тәрбиелік мақсаты
Білім алушыларды дұрыс шешім қабылдауға үйрету, дербестік пен жауапкершілікке, адамгершілікке тәрбиелеу.
Дамытушылық мақсаты
Пәнге қызығушылықты арттыру, ұжымдық жұмыс дағдыларын қалыптастыру, ой-өрісті кеңейту, есте сақтау қабілетін дамыту және шығармашылық жағдайда шешім қабылдауға ықпал ету.
Бинарлы сабақ туралы
Бинарлы сабақ — пәнаралық байланысты күшейтіп, пәндерді біріктіру арқылы бір мәселені шешуге әртүрлі саладағы білімді қолдануға мүмкіндік беретін оқыту форматы. Ол теориялық білімді тәжірибемен ұштастыруға жағдай жасайды.
Пәнаралық байланыс
- Экономикалық талдау
- Математика
- Экономика негіздері
- Қазақ әдебиеті
- Менеджмент
Көрнекі құралдар
- Интерактивті тақта
- Кеспе қағаздары
- Бейнематериалдар
- Ұпай жинау парағы
- Сызбалар мен таратпа материалдар
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру (2 минут)
- Оқушылармен сәлемдесу, қатысымды түгендеу
- Дәрісхананың тазалығына назар аудару
- Оқушыларды екі топқа бөлу, сарапшы сайлау
2) Кіріспе бөлім
- Бейнеролик көрсету (3 минут)
- Бейнеролик бойынша пікір алмасу (3 минут)
- Жаңа тақырып пен мақсатты таныстыру (1 минут)
3) Жоспар және дайындық
- Негізгі өндірістік қорлардың мәні және бағалануы
- Негізгі құралдардың есебі және амортизациясы
Оқушыларға таратпа материалдар беріледі және олар тақырыпқа өздігінен дайындалады (12 минут).
Келісім ережелері (1 минут)
- Барлығымыз оқу үдерісіне жауаптымыз.
- Бір-бірімізді тыңдаймыз, сөз бөлмейміз.
- «Көтерілген қол» ережесімен бір ғана адам сөйлейді.
- Тек мәні бойынша сөйлейміз, артық талқылауға жол бермейміз.
- Мағынасыз сұрақ қоймаймыз, өзгенің пікірін құрметтейміз.
- Уақыт шектеуін сақтаймыз.
Негізгі өндірістік қорлар: түсінігі және экономикалық мәні
Анықтама
Негізгі қор — ұзақ уақыт бойы өндірісте қолданылатын, материалдық игіліктерді өндіруге қатысатын, өзінің заттай нысанын сақтай отырып біртіндеп тозатын және құнын өндірілген өнімге тозу мөлшеріне қарай амортизациялық аударым түрінде кезең-кезеңімен көшіретін өндіріс құралдары.
Өндірістік қорлар елдің ұлттық байлығының маңызды бөлігін құрайды. Кәсіпорынның өндірістік қоры үздіксіз қозғалыста болады, ал қор элементтерінің айналым жылдамдығы бірдей емес. Осыған байланысты өндіріс шеңберіндегі қорлар негізгі және айналым қорларға бөлінеді.
Негізгі қорлардың түрлері
Өндірістік негізгі қорлар
Материалдық өндіріс саласында жұмыс істейтін негізгі қорлар.
Бейөндірістік негізгі қорлар
Өндірістік емес сала объектілері: тұрғын үй, мәдениет және спорт мекемелері, балабақша, емдеу орындары және кәсіпорын балансындағы қызметкерлерге қызмет көрсететін өзге объектілер.
Негізгі қорлардың сыныптамасы
Топ атауы және қолданылуы (қысқаша сипаттама)
| Топ | Сипаттама |
|---|---|
| I. Ғимараттар | Өндірістік архитектуралық-құрылыс объектілері (цехтар, қоймалар, өндірістік лабораториялар және т.б.). |
| II. Құрылыстар | Өндіріс процесіне қызмет ететін инженерлік құрылыс объектілері; техникалық функцияларды орындайды. |
| III. Жіберу құралдары | Энергияны, сұйық және газ тәрізді заттарды тасымалдау құралдары (электр, жылу, газ жүйелері). |
| IV. Машиналар мен жабдықтар |
|
| V. Тасымалдау құралдары | Кәсіпорын ішінде адамдар мен жүктерді тасымалдауға арналған көліктер (электровоз, паровоз, автомобиль және т.б.). |
| VI. Құрал-сайман | Өндіріс процесіне қажетті құралдар (қол және механикалық кесу, ұру саймандары, штамптар және т.б.). |
| VII. Өндірістік түгендеме | Өндірістік операцияларды жеңілдетуге және еңбек заттарын сақтауға арналған (жұмыс үстелі, қорап және т.б.). |
| VIII. Шаруашылық түгендеме (инвентарь) | Көбейту және қайта түсіру аппараттары, үстел, шкаф және т.б. |
Негізгі қорларды бағалау және көрсеткіштер
Есепке алу көрсеткіштері
Негізгі өндірістік қорларды есепке алу, жоспарлау және өндірістік қуаттылықты анықтау кезінде табиғи және құндық көрсеткіштер қолданылады.
Бағалау түрлері
Бастапқы құн (Қ1)
Сатып алу, жеткізу, орнату және дайындауға кеткен шығындардың жиынтығы.
Қайта өндіру (қалпына келтіру) құны
Объектіні қалпына келтіру кезіндегі бағалау. Екі тәсілмен анықталады: қайта есептеу коэффициенттері арқылы немесе нарықтық бағалармен тікелей қайта есептеу арқылы.
Қалдық құн
Бастапқы (немесе қалпына келтірілген) құн мен тозу сомасының айырмасы.
Жойылу (қалдықты шығару) құны
Қызмет ету мерзімі аяқталғаннан кейінгі құн.
Тозу түрлері және амортизациямен байланысы
Негізгі ой
Негізгі құралдар өндіріс процесіне қатысуына, уақыттың өтуіне және табиғи күштердің әсеріне байланысты пайдалану барысында біртіндеп тозады. Тозу деңгейі негізгі құрал құнының өнімге амортизация арқылы кезең-кезеңімен ауысуына негіз болады.
Тозудың негізгі түрлері
- Табиғи тозу — пайдалану және сыртқы факторлар әсерінен.
- Сапалық (моральдық) тозу — техникалық прогресс нәтижесінде құралдың ескіруі, заманауи талапқа сай келмеуі.
Табиғи тозу қалай пайда болады?
Табиғи тозу өндіріс процесіне тікелей қатысудан да, қатыспай-ақ сыртқы орта ықпалынан да туындайды. Мысалы: ылғалдың әсері, атмосфералық құбылыстар, металдың тот басуы, материалдың ескіруі.
Моральдық тозудың ерекшелігі
Сапалық (моральдық) тозу техникалық прогреске, өндіріс әдістерінің жетілдірілуіне және жаңартылуына байланысты. Нәтижесінде негізгі құрал-жабдықтар табиғи тозуы толық аяқталмай тұрып, тиімдірек және өнімдірек жаңа түрлеріне ауыстырылуы мүмкін.