Қазақша рефераттар

Жылу бөлу - күннің жылу бөлуі, жылуды өткізетін заттар

Батыс Қазақстан облысы • Бөкей ордасы ауданы • Сайқын ауылы

М–С. Бабажанов атындағы жалпы орта білім беретін мектеп

Тлепова Назгүл Бақтыгерейқызы

Жаратылыстану • 5-сынып • Ашық сабақ

Сабақ тақырыбы

§21. Табиғи құбылыстардың көп түрлілігі

Білімділік

Табиғи құбылыстардың маңызын түсіндіру, түрлі мысалдар арқылы олардың ерекшеліктері туралы білім қалыптастыру.

Дамытушылық

Пәнге қызығушылықты, белсенділікті, ойлау қабілетін және әртүрлі ақпарат көздерімен жұмыс істеу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

Өзі тұратын өңірдің табиғатын қорғауға, тазалығын сақтауға тәрбиелеу; табиғи құбылыстарды бағалауға, аңғаруға, аялауға баулу.

Көрнекіліктер

  • Интерактивті тақта
  • Үлестірмелер
  • Дыбыстық жазбалар
  • Слайдтар
  • Зертханалық құрал-жабдықтар

Әдіс-тәсілдер

  • Топтық жұмыс
  • Жұптық жұмыс
  • Сұрақ–жауап

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  1. Сәлемдесу
  2. Кезекшінің мәліметі
  3. Оқушылардың назарын сабаққа аудару
  4. Суреттер таңдату арқылы сыныпты 4 топқа бөлу

I топ

Жарық құбылыстары

II топ

Жылу құбылыстары

III топ

Дыбыстық құбылыстар

IV топ

Электрлік және магниттік құбылыстар

II. Үй тапсырмасын сұрау

§21. Физикалық және химиялық құбылыстар

  • Физикалық құбылыс дегеніміз не?
  • Қандай мысалдар келтіре аласыңдар?
  • Химиялық құбылыс деген не?
  • Мысал келтіріңдер.

III. Өткен сабақты пысықтау

Үй тапсырмасы бойынша құбылыстарға қатысты шағын эссе жазып келген оқушылардың жұмыстары оқылады.

IV. Жаңа сабақ: табиғи құбылыстардың көп түрлілігі

Оқушыларға топ тақырыптарына сәйкес мәтінді оқуға уақыт беріледі. Слайдтар мен дыбыстық жазбалар арқылы жаңа тақырып түсіндіріледі.

Негізгі ұғымдар мен мысалдар

Метеорологиялық құбылыстар
Жауын-шашын, желдің бағыты мен жылдамдығы, температура және ауа қысымының өзгеруі.
Дыбыстық құбылыстар
Құстардың сайрауы, жапырақтың сыбдыры, аңдардың ырылдауы, күннің күркіреуі.
Электрлік және магниттік құбылыстар
Теледидар көру, шәйнекті токқа қою сияқты электр тогына тәуелді үдерістер.
Химиялық құбылыстар
Бір заттың екінші затқа түрленуі; мұнай, газ, көмір, бордың пайда болуы.
Биологиялық құбылыстар
Тірі ағзалардың өсуі, көбеюі және таралуы.
Жылулық құбылыстар
Күннің жылу бөлуі, жылуды жақсы өткізетін заттар.
Жарық құбылыстары
Күн сәулесі, электр шамдары, алау мен шамның жарығы.

Құбылыс деген не?

Бізді қоршаған ортада үнемі сан алуан өзгерістер болып жатады. Табиғатта жүретін барлық үдерістерді құбылыс деп атаймыз.

Табиғи құбылыстар физикалық, биологиялық, метеорологиялық, жылулық, жарықтық және басқа да түрлерге бөлінеді.

Құбылыстардың өзара байланысы

  • Нөсерден кейін күн ашылып, кемпірқосақ көрінуі мүмкін.
  • Күндіз белсенді жануарлар түнде тынықса, түнгі жануарлар тіршілігін жалғастырады.
  • Газдар мен шаң-тозаң жаңбыр тамшыларымен араласып, қышқыл жаңбырдың түзілуіне әкелуі мүмкін (химиялық–метеорологиялық әсер).

Жұптық жұмыс: «Пайдасы» және «Зияны»

Әр топқа екі парақ беріледі: бірінде «Пайдасы», екіншісінде «Зияны» деп жазылған. Оқушылар жұптасып, өз тақырыптарына сәйкес мысалдар келтіреді.

Топтық жұмыс: 4 орталық тапсырма

I топ • Оқу орны орталығы

Жарық туралы нақты түсінік береді.

II топ • Зертханалық орталық

Жылуға қатысты тәжірибе жасайды.

III топ • Математикалық орталық

Дыбыстық құбылысқа қатысты сандық мәліметтерді талдайды.

IV топ • Ғалымдар орталығы

Ғалымдар туралы мәлімет береді.

Сергіту сәті

  • Жаңбыр жауды — «тырс, тырс» (екі аяқпен кезек-кезек жерді тебу)
  • Боран соқты — «гу, гу» (денемен екі жаққа теңселу)
  • Жел тұрды — «ыли, ыли» (екі қолды екі жаққа сермеу)
  • Найзағай ойнады — «тарс, тұрс» (қол шапалақтау)

Тапсырмалар

Графикалық диктант (иә/жоқ)

  1. Табиғаттағы барлық үдерістерді құбылыс деп атаймыз. иә
  2. Жаңбырдың жаууы, қардың еруі, күннің күркіреуі — биологиялық құбылыс. жоқ
  3. Құстардың сайрауы, адамдардың бір-бірімен сөйлесуі — дыбыстық құбылыс. иә
  4. Электр тогы болмаса теледидарды көре алмас едік, бұл — жарық шығару құбылысы. жоқ
  5. Тірі ағзалардың өсуі мен көбеюі — биологиялық құбылыс. иә

Сәйкестендіру тесті

Мәтін (мәні) Түрі
а) Құстардың сайрауы, жапырақтың сыбдыры, аңдардың ырылдауы, күннің күркіреуі. 4) Дыбыстық
ә) Онсыз теледидарды көре, шәйнекті қыздыра алмас едік (электр тогына байланысты үдеріс). 3) Электро-магниттік
б) Мұнай, табиғи газ, көмір және бордың пайда болуы. 1) Химиялық
в) Тірі ағзалардың өсуі, көбеюі және таралуы. 2) Биологиялық

Жауабы: а) 4, ә) 3, б) 1, в) 2

Қысқа сұрақтар

Жасанды жарық көзі

Керосин шамы

Жарықтың табиғи көзі

Күн

Теледидар/радио неліктен жұмыс істейді?

Электрлік құбылыс

Метеорологиялық құбылыс

Желдің қозғалысы

Сәуле шығару құбылысы

Жарық

Қоршаған орта ненікі арқылы өзгеріп отырады?

Құбылыстар арқылы

Жылуды жақсы өткізгіш

Металл

Газдар қызған кезде

Ұлғаяды

V. Сабақты бекіту (жұмбақтар)

Аяқсыз жетіп барады, қолсыз есік қағады.

Жауабы: Жел • метеорологиялық

Арыстан арқырады, орман жарқырады.

Жауабы: Найзағай • электрлік

Сырылдатады шәйнегін, ұнатпаса да жұрт, мейлі. Тереземіздің әйнегін жуады, бірақ сүртпейді.

Жауабы: Жаңбыр • метеорологиялық

Ақ сандығым ашылды, ішінен жібек шашылды.

Жауабы: Күн • жарық

Өзгертсеңіз бір күйді, қызыл сынап жылжиды.

Жауабы: Термометр • жылу

VI. Рефлексия

Оқушылар тақтадағы суреттердің астына стикер жапсыру арқылы өз деңгейін бағалайды:

  • Күн

    Өте жақсы түсіндім

  • Бұлт

    Жақсы түсіндім

  • Найзағай

    Орташа түсіндім

VII. Үй тапсырмасы

§22. Табиғи құбылыстардың көп түрлілігі: оқу, конспектілеу, сұрақтарға жауап беру.

VIII. Бағалау

Оқушылардың жауаптары мен тапсырма орындауына қарай бағалау жүргізіледі.

Ескерту: «Толық нұсқасын жүктеу» бөлімі бастапқы мәтінде көрсетілген, бірақ мұнда мазмұн берілмеген.