Қазақша рефераттар

Мысалдың айтар ақылы

Сабақ жоспары негізінде өңделген мәтін

Ахмет Байтұрсынұлының «Өгіз бен бақа» мысалы: Абай дәстүрі және тағылым

Бұл сабақта Ахмет Байтұрсынұлының Крыловтан аударған «Өгіз бен бақа» мысалы Абайдың осы сюжетті 1898 жылы жасаған аудармасымен салыстырыла қарастырылады. Негізгі мақсат — мысал жанрының табиғатын тану, аудармашылық шеберлікті аңғару және мәтіндегі тәрбиелік идеяны бүгінгі өмірмен байланыстыра ой қорыту.

Негізгі өзек

Мысалда жануарлар мен жәндіктердің әрекеті арқылы адам бойындағы мін мен кемшілік тұспалдап көрсетіледі; әжуа мен күлкі арқылы ойға жетелейді.

Кілт идея

Көреалмаушылық, күншілдік, орынсыз бәсеке — адамды өзін-өзі құрдымға жетелейтін қауіпті әдеттер.

Сабақтың мақсаттары

  • 1) Ахмет Байтұрсынұлы шығармашылығын Абай өлеңдерімен салыстыра отырып, екеуінің үндестігін, аудармашылық шеберлігін және өзіндік қолтаңбасын тереңірек меңгерту.

  • 2) Оқушының қиялын еркін дамыту, өздігінен ой түйіндеуге баулу; тақырыптас шығармаларды салыстыра оқыту арқылы таным-түсінігін кеңейту.

  • 3) Мысалдың тәрбиелік мәні арқылы адами қасиеттерді дәріптеу, күншілдік пен көрсеқызарлық сияқты жағымсыз мінездерден аулақ болуға бағыттау.

Құрал-жабдық және әдіс-тәсілдер

Сабақтың жабдығы

  • А. Байтұрсынұлы шығармалар жинағы, портреті
  • Оқулық, конструкциялық карточкалар
  • Интерактивті тақта

Әдіс-тәсілдер

  • Топтастыру және сәйкестендіру стратегиялары
  • Топтық жұмыс
  • Сұрақ-жауап

Пәнаралық байланыс

Тарих, биология, қазақ тілі, бейнелеу өнері.

Қосымша әдебиеттер

  1. 1. А. Байтұрсынұлы, «Ақ жол», 1991 ж.
  2. 2. А. Құнанбайұлы, «Сен де бір кірпіш дүниеге», 1994 ж.

Сабақ барысы: құрылым және атмосфера

I. Ұйымдастыру

Қысқа әрі нақты
  • Оқушылармен амандасу
  • Оқушыларды түгендеу
  • Сабаққа дайындықты қадағалау

II. Психологиялық дайындық

Шаттық шеңбері

Оқушылар шеңберге тұрып, көздерін жұмып, қолдарын кеудесіне қойып, өзіне сенім қалыптастыратын сөйлемдерді бірге қайталайды. Соңында қолдарын төмен түсіріп, терең дем алады.

Аффирмациялар

  • Мен бүгінгі сабақта өзімді көрсете аламын.
  • Мен өзіме сенімдімін.
  • Мен шын ынталансам, көздеген мақсатыма жете аламын.

III. Үй тапсырмасын тексеру

Сұрақ-жауап
  1. «Күншуақ елін» тұтқынға алған жау оларға не істеді?
  2. Ер-азаматтарды аман алып қалу үшін Әйел-Ана қандай тапқырлық жасады?

IV. Жаңа сабақ

Тақырыпқа кіріспе

Мұғалім сурет арқылы ой қозғап, бүгінгі тақырыпты жариялайды: А. Байтұрсынұлының «Өгіз бен бақа» мысалы.

Қазақ әдебиетінде мысал жанрының өрістеуіне Абайдың ықпалы зор. Ахмет Байтұрсынұлы, Сұлтанмахмұт Дөнентаев сияқты ақындар осы дәстүрді жалғастырып, дамытты.

Ахмет Байтұрсынұлы 1873 жылы бұрынғы Торғай облысында дүниеге келген. Жазықсыз жалаға ұшырап, 1938 жылы ату жазасына кесілген. Оның шығармашылығы — ұлт руханиятындағы жауапкершілік пен ағартушылық идеяның айқын көрінісі.

Мысалда жануарлар, құстар, жәндіктер мен өсімдіктердің іс-әрекеті арқылы адам бойындағы мін тұспалданып беріледі. Мұндай шағын көлемді, оқиғалы, тағылымдық шығарманы мысал деп атаймыз. Мысал өлең түрінде де, қарасөз түрінде де жазыла береді.

«Өгіз бен бақа» сюжетін қазақ оқырманына танытуда аударма дәстүрі ерекше орын алады: бұл мысалды И. А. Крыловтан Абай да, Ахмет Байтұрсынұлы да аударған. Салыстыра оқу арқылы әр ақынның тіл өрнегін, ой жеткізу тәсілін, стильдік таңбасын аңғаруға болады.

Абай аудармасындағы түйін

Сюжет өзегі

Таудай өгізді көрген бақа соған ұқсап зор болғысы келеді. Қарын керіп, өз мүмкіндігінен асып күшенеді де, ақыры жарылып өледі.

Әлеуметтік ишара

Біреудің табысын көре алмай, сол деңгейге «қалайда жетемін» деп өз-өзін қинап, орынсыз егеске берілетін тар пиғыл мінез әшкереленеді.

Мысалдың айтар ақылы

Таласпа, жаным-ай,
Қолыңнан келмеске.
Боларсың бақадай,
Көп түссең егеске.

V. Сөздікпен жұмыс

Топтық талқылау

Оқушылар түсінбеген сөздерді топта талқылап, дәптерге жазады.

Саршы тамыз
Өте ыстық (шілденің, тамыздың аптап кезі)