Пернетақталық тренажер
Өткен сабақта компьютердің ішкі құрылғыларымен таныстық. Бұл құрылғылар компьютердің жұмысын басқарады. Ал компьютердің сыртқы ортамен байланыс орнатуы үшін қосымша сыртқы құрылғылар қажет. Бүгін біз солардың ішіндегі енгізу және шығару құрылғыларын талдаймыз.
Сабақ мақсаты
А) Танымдық
Оқушыларды компьютердің сыртқы құрылғыларымен, әсіресе монитормен және пернетақтамен таныстыру, олардың арналуын түсіндіру.
Б) Іскерлік
Монитор мен пернетақтаның негізгі сипаттамаларын меңгерту, пернетақтамен жұмыс дағдыларын пернетақталық тренажер арқылы қалыптастыру.
В) Тәрбиелік
Компьютерде ұқыпты жұмыс істеуге үйрету және пәнге қызығушылықты арттыру.
Компьютердің сыртқы құрылғылары: енгізу және шығару
Сыртқы құрылғылар компьютерге ақпарат енгізуге, нәтижені шығаруға, деректерді сақтауға және құрылғылар арасында алмасуға мүмкіндік береді.
Енгізу құрылғылары
Енгізу құрылғылары арқылы компьютерге өңделетін ақпарат енгізіледі.
- Пернетақта
- Тышқан
- Джойстик
- Сканер және т.б.
Шығару құрылғылары
Шығару құрылғылары компьютер жұмысының аралық және соңғы нәтижелерін адам түсінетін түрде көрсетеді.
- Принтер
- Монитор (дисплей)
- Графиксалғыштар және т.б.
Монитор
Монитор — ақпаратты экранға шығаратын құрылғы. Ол компьютер жұмысы туралы мәліметті пайдаланушыға үздіксіз көрсетіп отырады.
Түсі бойынша түрлері
- Монохромды — тек ақ-қара түстерді көрсетеді.
- Түрлі-түсті — түстерді көрсетеді; әр пиксель әдетте қызыл, жасыл, көк (RGB) субпиксельдерден құралады.
Пиксель және ажырату қабілеті
Экрандағы кескін ұсақ нүктелерден тұрады. Бұл нүктелер пиксель деп аталады. Тік және көлденең бағыттағы пиксельдер саны монитордың ажырату қабілетін көрсетеді.
Пиксель саны артқан сайын ажырату қабілеті жоғарылайды, ал экрандағы бейне анық әрі сапалы көрінеді.
Стандарттар мен даму кезеңдері
1982
CGA
320×200
1984
EGA
640×350
Кейін
VGA
640×480
Қазіргі
SVGA
800×600 – 1248×1024
Құрылысына қарай мониторлар: электронды-сәулелі түтікшелі (ЭСТ) және сұйық кристалды болып бөлінеді.
Қауіпсіздік ережесі
Экран алдында ұзақ уақыт отырмау ұсынылады, себебі:
- 1 Көз тез шаршайды.
- 2 Дисплей жұмысында электрмагниттік және ультракүлгін сәулелену болуы мүмкін.
Пернетақта
Пернетақта — компьютерге ақпарат енгізуге арналған негізгі құрылғы. Ол әріптер, сандар және арнайы белгілер арқылы кез келген мәліметті енгізуге мүмкіндік береді. Көптеген пернетақталарда 100-ден астам перне болады.
Пернелер блоктары
- Негізгі блок (алфавитті-цифрлық) — әріптер, 0–9 сандары, тыныс белгілері, бос орын, түрлі таңбалар.
- Функционалдық пернелер — F1–F12.
- Арнайы операциялар пернелері — Enter, Esc, Tab, Ctrl, Alt, Backspace, Caps Lock, Shift, Windows.
- Меңзерді басқару және редакциялау — Insert, Home, End, PageUp, PageDown, бағыттауыш пернелер, Delete.
- Сандық пернетақта — оң жақта бөлек орналасқан, Num Lock арқылы режимі өзгереді.
Негізгі пернелердің қызметі
Enter — енгізуді аяқтайды, пәрменді растайды.
Esc — операциядан бас тарту, артқа қайту немесе бағдарламадан шығу.
Tab — меңзерді келесі позицияға ауыстырады.
Ctrl және Alt — арнайы әрекеттер мен тіркесімдер үшін қолданылады.
Backspace — меңзердің сол жағындағы символды өшіреді. Delete — меңзердің оң жағындағы символды өшіреді.
Caps Lock — бас әріп режимін қосады/өшіреді. Shift — перненің қосалқы мәнін енгізеді.
Windows — Бастау (Start) мәзірін ашады.
Пернетақтамен жұмыс істеу техникасы
Жұмсақ басу
Пернені күш қолданбай, жеңіл басыңыз. Ұзақ басып тұрсаңыз, компьютер оны бірнеше рет басылғандай қабылдап, бірнеше символ енгізуі мүмкін.
Тіркесімдерді қолдану
Кейбір әрекеттер екі-үш перненің комбинациясымен орындалады.
Мысал
Ctrl + L тіркесімі үшін алдымен Ctrl пернесін басып, жібермей тұрып L пернесін басыңыз. Одан кейін Ctrl пернесін босатуға болады.
Меңзер
Меңзер — экранда жыпылықтап тұратын белгі. Ол символ қай жерге енгізілетінін көрсетеді. Символ енгізілгеннен кейін меңзер әдетте оңға қарай бір орынға жылжиды.
Мағынасы
Меңзердің экранда көрінуі — алфавитті-цифрлық ақпаратты енгізуге дайын екеніңізді білдіреді. Enter пернесі енгізуді аяқтауға көмектеседі.
Сабақ барысы және тапсырмалар
Сабақ кезеңдері
- 1 Ұйымдастыру кезеңі
- 2 Үй тапсырмасын тексеру
- 3 Жаңа тақырыпты түсіндіру
- 4 Бекіту: практикалық жұмыс (пернетақталық тренажер)
- 5 Үйге тапсырма
- 6 Сабақты қорытындылау
Практикалық бөлім
Сабақтың соңғы 20 минутында оқушылар компьютерде пернетақталық тренажермен жұмыс жасап, теру дағдыларын бекітеді.
Ұсынылатын тренажерлар: «Аленка», Babytape.
Үй тапсырмасы
- Тақырыпты оқып келу.
- Пернелердің атқаратын қызметін жаттау.
Қысқаша түйін
Енгізу құрылғылары ақпаратты компьютерге жеткізеді, ал шығару құрылғылары нәтижені пайдаланушыға ұсынады. Монитор — көрнекі ақпаратты экранға шығарады, пернетақта — мәтін мен командаларды енгізудің негізгі құралы. Практикалық бөлімдегі тренажер жұмысы пернетақтамен сауатты әрі жылдам жұмыс істеуге көмектеседі.