Қазақша рефераттар

Ана тілі - қазақ тілінің мәртебесін көтеруге ұмтылдыру

Сабақтың мақсаты мен күтілетін нәтиже

Бұл сабақтың негізгі мақсаты — оқушылардың білім деңгейін көтеру, ана тілі — қазақ тілінің мәртебесін арттыруға ұмтылдыру. Мемлекеттік тілдің қоғамдағы орны, қолданысы және бүгінгі жай-күйі туралы мәлімет бере отырып, оқушылардың грамматикалық сауаттылығын шыңдау көзделеді. Сонымен қатар ойлау қабілетіне әсер ету арқылы оқушыларды өздігінен жұмыс істеуге баулу, сөйлеу шеберлігін арттыру және тіл байлығын дамыту міндеті қойылады.

Тәрбиелік бағытта — оқушыларды білімділікке, ойлылыққа жетелеу, туған тілін сүюге және қадірлеуге тәрбиелеу басты назарда болады.

Сабақтың түрі

Жаңа сабақ

Сабақтың әдістері

Баяндау, ой шақыру, топтық жұмыс, түсіндірмелі әдіс

Сабақтың типі

Жаңа материалды меңгерту

Көрнекілігі

Нақыл сөздер, кітап, суреттер

Техникалық құрал

Интерактивті тақта

Сабақтың құрылымы: «Ашық журнал» форматы

Сабақ «Ашық журнал сабағы» деп аталады. Журналдың әр парағында жеке тақырып беріліп, сабақ кезеңдері жүйелі түрде ашылады:

  • Қайталау – оқу анасы
  • Жаңа сабақ құпиясы
  • Кітап – досың, ақылшың
  • Біліміңді байқап көр

I. Ұйымдастыру кезеңі

  1. Сәлемдесу, сабаққа даярлық.
  2. Бүгінгі сабақтың құрылымын таныстыру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

5-тапсырма: берілген омонимдерді қатыстырып сөйлемдер құру.

Қызығушылықты ояту: ой шақыру

«Қайталау – оқу анасы» кезеңі «Кубик лақтыру» ойыны арқылы ұйымдастырылады. Түрлі-түсті кубик ортаға тасталып, түске сәйкес тапсырмалар орындалады. Уақыт: 3 минут.

Жедел қайталау

1

Ұлттың аты — қазақ

2

Ел ордасы — Астана

3

Сөз табы — етістік

4

Сөздің көркі — мақал

5

Ұлы ақын — Абай

6

Тәуелсіздік ұғымы — еркіндік

7

Мемлекеттік тіл — қазақ тілі

Тірек сөздер арқылы жұмыс

Тірек сөздер бойынша сөйлем құрау: тіл, ата-баба аманаты, өнер, қызыл тіл, ғарыш тілі, мектеп, ұлттық өсім.

III. Мағынаны тану: «Жаңа сабақ құпиясы»

Қазақ тілі — қазақ халқының ана тілі. Б.Момышұлы тіліміздің қуатын ерекше бейнелеп, оның өткірлігі жүрекке әсер етіп, жанды оятатынын айтады: тіл қысылтаяң сәтте қайрап, сөз тапқанға тоқтау салмайтын қуатты құрал.

«…өткірлігімен бой балқытып, тамыр шымырлатып, жан жүйеңді жандырып… қысылтаяң жағдайда қайрап, егеп, сөз тапқанға қолқа жоқ…» — Б. Момышұлы

22 қыркүйек — Тілдер мерекесі

Бұл күн республика көлемінде аталып өтеді. Тіл — мемлекеттің де, ұлттық өркендеудің де тірегі.

Тілге немқұрайлық — тарихқа немқұрайлық

К. Паустовскийдің ойынша, ана тіліне немқұрайлы қарау — өз халқының өткеніне, бүгініне, болашағына немқұрайлы қараумен тең.

«Кітап — досың, ақылшың»: жаттығулар мен тапсырмалар

1-тапсырма: мәтінді оқу. Қарамен белгіленген сөздердің синонимдерін табу. Тақырып мазмұнын ашатын 3–4 тірек сөйлемді теріп жазу.

Сөздікпен жұмыс

Мәртебе
статус
Қатынас құралы
средство общения
Қызмет ету
служить
Ресми
официальный
Жариялау
заявить
Мәлім
известно

2-тапсырма: көп нүктенің орнына тиісті септік жалғауларын жазу, сөйлем мүшелеріне талдау жасау.

3-тапсырма: көп нүктенің орнына тиісті әріптерді жазу, сөз құрамына талдау жасау.

IV. Бекіту: ой толғаныс және білімді тексеру

Ой толғаныс: эссе

Тақырып: «Туған тіл — тағдыр». Оқушы тілдің адам өміріндегі, ұлттық болмыстағы орнын өз ойымен дәлелдеп жазады.

Қосымша тапсырма: тақырыпқа сай карикатура/сурет негізінде қысқа талдау жасау.

«Біліміңді байқап көр»

Торкөздегі сандарды атау арқылы сұрақтарға жауап беру (ауызша/жазбаша).

Бақылау сұрақтары

  • Қазақ тілінде неше сөз табы бар?
  • «Тіл туралы» заң қашан қабылданды?
  • Жалғаудың неше түрі бар?
  • «Тіл» сөзін септе.
  • «Ұрпақ» сөзіне фонетикалық талдау жаса.
  • Буынның түрлерін ата.
  • Тіл туралы мақал айт.
  • «Мынау», «әне» сөздері қай сөз табына жатады?
  • «Мақал-мәтел — сөз мәйегі» (жалғастыр).

Тіл туралы мақал-мәтелдер

Өнер алды — қызыл тіл.

Сөз түбін — сөз табар.

Тіземнен сүріндірсең сүріндір, тілімнен сүріндірме.

Көп сөз — көмір, аз сөз — алтын.

Шебердің қолы ортақ, шешеннің тілі ортақ.

Тіл — буынсыз, ой — түпсіз.

Сөйлей-сөйлей шешен боларсың, көре-көре көсем боларсың.

Тіл қаруы — сөз, сөз қаруы — ой.

Сөз тапқанға қолқа жоқ.

Өлең — алтын, сөз — күміс.

Сөз асылы — мақал.

Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні бар.

Сөз — адамның айнасы.

Тіл — жүйріктен де озады.

Қорытынды: тіл мәртебесі — ортақ жауапкершілік

Ана тіліміздің биікке көтеріле алмауы — бізге, қазақтарға сын. Мемлекеттік тіл болып жарияланған соншалықты бай, шұрайлы тіліміздің қадір-қасиетін кейде өзіміз толық танып, лайықты бағалай бермейміз.

«Ана тіліне уызынан жарыған бала ғана халқының тарихына үңіледі… бай ауыз әдебиетінің ғажайып әлеміне жол тартады.» — Ж. Аймауытов

Ж. Аймауытов 1918 жылы «Абай» журналында жарияланған мақаласында ұлт рухын баланың бойына ерте сіңіру қажет екенін ескертеді: өз өміріне, өз тілі мен мәдениетіне жақын тәрбиеленбеген бала кейін ұлтқа қызмет ететін тұлға болуға қиналады. Бүгінде лауазымды қызметтегі азаматтар аз емес, бірақ олардың барлығы бірдей ұлт мүддесін қорғап отыр ма деген сауал да ойландырады.

Үй тапсырмасы және бағалау

Үй тапсырмасы

5-тапсырма: «ұрпақ», «мәртебе», «тіл» сөздерін түсіндірме сөздіктен анықтап, сол анықтамаларға сүйене отырып шағын әңгіме құру.

Бағалау

Оқушылардың тапсырмаларды орындау сапасы, талдау дәлдігі, сөйлеу мәдениеті мен жазылым сауаттылығы бойынша бағаланады.