Күй хикаятын толық оқу
Сабақ тақырыбы: Әбіш Кекілбаевтың «Күй» хикаяты
Бұл сабақ жоспары Әбіш Кекілбаевтың «Күй» хикаятын терең түсінуге, шығармадағы адами және әлеуметтік түйіндерді талдауға, сондай-ақ шынайы өнердің құнын ешбір зұлымдық жеңе алмайтынын көркем мәтін арқылы танытуға бағытталған.
Сабақ түрі
Жаңа материалды меңгерту сабағы
Әдіс-тәсілдер
Мәтін талдау, әңгімелесу, ой бөлісу, сұрақ-жауап, топтастыру, жартылай іздендіру
Сабақ құрылымы
Ұйымдастыру → Жаңа сабақ → Талдау → Шығармашылық жұмыс → Қорытынды
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
«Күй» хикаятының мазмұнын ұғындыру; шығармадағы адами, әлеуметтік мәселелерді аша отырып, шын өнердің бағасын зұлымдық та жеңе алмайтынын жазушының көркемдік қолтаңбасы арқылы таныту.
Дамытушылық
Уақыт сарынына сай проблемалық сұрақтар арқылы оқушының ой еркіндігін, белсенділігін арттыру; өздігінен білім алуға баулу.
Тәрбиелік
Кейіпкерлер болмысы мен тарихи қатпарды талдату арқылы адамгершілікке, ұлтжандылыққа, ұстамдылыққа, мейірімділікке тәрбиелеу.
Жаңа сабақ: кіріспе
Мұғалім оқитын өлең (кіріспе әсер)
Ұрпақтарды тамсантқан сымбат, нәрі,
Ғұмырыңыз тірліктің түрлі ақпары.
Тәуелсіз ел төрінде жарқыраған,
Бұл ғасырдың өзіңіз бір мақтаны.
Бақыт кейде десек те азапты нұр,
Өмір сізге сыйлапты ғажап ғұмыр.
Қаламменен біліммен, парасатпен,
Көтердіңіз қазақты биікке бір.
Жылытса жүректерді жан шуағы,
Біліммен көңіл кірі аршылады.
Нұр шашсын деп әлемге сыйға тартқан
Сияқтысыз Маңғыстау шамшырағы!
Әбіш Кекілбаев туралы қысқаша дерек
- Әбіш Кекілбаев — аса дарынды жазушы, көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері.
- 1939 жылы 6 желтоқсанда Маңғыстау облысы, Онды ауылының Мырзайыр өңірінде дүниеге келген.
- Таушықтағы шахта орта мектебін бітірген, кейін Қазақ ұлттық мемлекеттік университетін тәмамдаған.
- Алғашқы кітабы — «Шуақты күндер» (1962).
- Негізгі шығармалары: «Үркер», «Аңыздың ақыры», «Ханша-дария хикаясы», «Абылайхан», «Күй», «Бәсеке» және т.б.
- Абай атындағы Мемлекеттік сыйлықтың иегері, «Әлемнің танымал 100 адамы» атағына ие.
- «Күй» хикаяты 27 жасында жазылған; жазушының әйгілі прозашы ретінде танылуына жол ашқан туынды.
- Орыс тіліне аударылып, сыншылар тарапынан жоғары бағаланған.
Негізгі идея: шын өнердің басты міндеті — адамгершілік рухты биік ұстау; өнердің қуаты зұлымдықты да еңсере алады.
Зоя Кедринаның ой-түйіні бойынша, өнер барлық қақтығыстар мен қарсыластықта рухани үстемдікке ұмтылуға тиіс — Ә. Кекілбаев туындысы осыған үндейді.
Шығарманы оқып-түсінуге арналған жұмыстар
1) Мәтін бойынша топтық талдау
І топ
Түрікпен ауылының сипаты
ІІ топ
«Мәңгүрт қазақтар» оқиғасы
ІІІ топ
Көкбөріге берілген ас
Жай сұрақтар
- 1. Қауқиған сеңсең бөріктер кімдікі?
- 2. «Мәңгүрт қазақтар» деген кімдер?
- 3. Түрікпендердің ас беру дәстүрінде қандай ерекшелік бар?
- 4. Жөнейіт батырдың неше ұлы болған? Олардың қазасы туралы не айтылады?
- 5. Дәулеттің бойындағы өнер қандай? Әкесі мен ағасының оған көзқарасы қалай берілген?
Проблемалық сұрақтар
- 1. Түрікпендер мен адайлар арасындағы жаугершіліктің себептері неде деп ойлайсыңдар?
- 2. «Мәңгүрттік» ұғымын қалай түсінесіңдер? Бұл ұғым қай шығармада кездеседі?
- 3. Тұтқын қазақтардың қашып кету мүмкіндігі болды ма? Өркениетті елдерде адам құқығы қалай қорғалады? Бостандық деген не?
- 4. «Еркекке найза мен қылыштан басқа қандай өнер керек?» деген ойға көзқарастарың қандай?
- 5. Әке мен бала арасындағы үнсіз келіспеушілік неден туындады? Ата-баба аруағына құран бағыштауды қалай түсінесіңдер?
2) Шығармашылық жұмыстар
І топ
Салт-дәстүр мен ырым туралы ой-пікір білдіру, нақты мысал келтіру.
ІІ топ
Ар-намыс, ер мен ез ұғымына байланысты шағын ойтолғау жазу.
ІІІ топ
«Өнер тұншықпасын» тақырыбына ойтолғау жазу.
3) Салыстыру және түйін
«Мәңгүрт» ұғымы
«Жанға — жан, қанға — қан» сияқты қатал қағидаға сүйенген түсінік; намысты қорғайтын жалғыз күш найза деп тану.
«Найман-ана» түйіні
Ой-санаға у құйған қатыгездік адамды өз тегінен, өз жадынан айырады.
Бүгінгі сабақ ойы
Қолдан жасалатын мәңгүрттікке жол бермеу — рухани жауапкершілік.
4) Оқушы әсері: пікір алмасу
- Хикаят оқиғасы ұнады ма? Несімен әсер етті?
- Қай тұстары әр түрлі күйге салды (қуантты, ренжітті, күлдірді, жылатты, толғантты, ойландырды)?
- Оқиғаға автордың жеке көзқарасы қалай көрінеді деп ойлайсыңдар?
- Бүгінгі сабақта кімнің жауабы немесе пікірі көңіліңнен шықты? Неліктен?
- Мүлде естімеген тың мәлімет алдыңдар ма?
Қорытынды және үй тапсырмасы
Сабақты қорытындылау
Туындыдағы тарихи тартыс пен адамдық таңдау мәселесі арқылы өнердің рухани қуаты, ар-намыстың өлшемі, жад пен болмыс құндылығы жинақталып қорытындыланады.
Үй тапсырмасы
Ә. Кекілбаевтың «Күй» хикаятын толық оқып келу.