Наурыз салтанаты
Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Бекарыстан би ауылы
№24 орта мектептің информатика пәні мұғалімі: Зейнуллаева Лаура
Мақсаты
1) Танымдық бағыт
Ата-бабамыздан ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан ұлттық мереке — Наурыз туралы түсінік беру. Ұлыстың ұлы күні айтылатын тілек, бата және Наурыз көженің мән-маңызына тоқталу.
2) Тәрбиелік бағыт
Оқушылардың бойына халқына деген мақтаныш сезімін ұялату, ана тілін, оның тарихын, өнері мен мәдениетін қастерлеуге баулу. Бірлесіп әрекет етуге, ұжымшылдыққа тәрбиелеу.
3) Халықтық педагогика
Сабақты халықтық педагогикаға негіздей отырып, қазақ халқының ұлттық ойындарын, ұлттық тағамдарын, нақыл сөздерін дәріптеу арқылы оқушыларға ұғындыру.
Көрнекілігі
- Слайдтар, плакаттар
- Суреттер, шарлар
- Нақыл сөздер
- Әдеби кітаптар
- Буклеттер
Барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Қонақтарды төрге шығарып, қарсы алу және жайғастыру.
2) Тәрбие сағатын ашу
Сабақтың тақырыбы мен мақсатымен таныстыру, мерекелік көңіл күй қалыптастыру.
Құттықтау сөзі
Құрметті Наурыз мерекесін тойлаушы ата-аналар, ұстаздар, оқушылар! Көктеммен бірге жадырап Наурыз мейрамы келді. Сіздерді жаңа күн, жаңа жыл мерекесімен құттықтаймыз.
Қазақ халқы үшін Наурыз — жыл басы. 22 наурызда күн мен түн теңеліп, қыс ысырылып, көктемнің шуағы төгіледі. Біз де халқымыздың игі салты бойынша Наурыз мерекесін ата-аналармен бірлесе өткізудеміз. Мақсат — балалардың Наурыздың мәнін сезінуі, ал ата-аналардың өз балаларының өнерін тамашалауы.
Өлең жолдары
Келіңдер, Наурыз күнін қарсы алайық, Билейік, жыр жырлайық, ән салайық. Қаһарлы қыстан өтіп, Наурыз келді, Арқаңды кеңге созшы, уа, халайық!
Наурыз тойының кейіпкерлері
Халық дәстүрінде Наурыз думанының сәні — аңыз-ертегі кейіпкерлері: Қарашаш сұлу, Қожанасыр, Алдар көсе, Тазша бала. Көріністер арқылы әзіл мен өнеге қатар өріледі.
Наурыз ұғымы
«Наурыз» — көне парсы тілінен келген сөз: «нау» — жаңа, «рыз» — күн. Яғни бұл — жаңа күн, жаңа жылдың алғашқы күні, жыл басы.
Тазалық — береке бастауы
Ел сенімінде жылды таза үймен қарсы алу — жақсылықтың нышаны. Наурызға дейін үй ішін жинап, шаңын қағып, мүлікті тазарту — «жыл жақсы басталса, соңы да жақсы болады» деген түсінікпен сабақтас.
Қызыр баба батасы
Бата
Армысыңдар, жамағат! Ұлыс оң болсын, Ақ мол болсын, Қайда барсақ жол болсын! Ұлыс бақты болсын! Төрт түлік ақты болсын, Ұлыс береке берсін, Бәле-жала жерге енсін! Ұлы халқым тоқ болсын! Көйлектерің көк болсын! Қайғы-уайым жоқ болсын! Қуаныштарың көп болсын! Әумин!
Жұрт тегіс бетін сипап, «Айтқаныңыз келсін» деп тілектес болады.
Өнер мен дәстүр тоғысқан бағдарлама
Ән мен хор
«Ұлыстың ұлы күні — Наурыз» әні орындалып, мерекелік көңіл күй бекемделеді. Хор орындауында «Наурыз — біздің әніміз» шырқалады.
Би, күй, айтыс
«Кел, билейік» байқауына қатысқан бишілер өнер көрсетеді. Сонымен бірге Наурыз айтысы — күй тартыс түрінде (Фариза мен Бибінұр орындауында) ұсынылады.
Көрініс: әзіл мен тәлім
Қожанасыр, Алдар көсе, Тазша бала қатысатын сахналық көрініс арқылы қоғамдағы мінез-құлық, ұят, кішіпейілділік, шындық пен өтірік тақырыптары юмормен беріледі.
Қонақ кәде және ата-ана үлесі
Халық салты бойынша қонақ кәде беріледі. Ата-аналар өнер көрсетіп, ән орындайды (мысалы, «Арыс жағасында»). Бірлік пен сыйластық дәріптеледі.
Наурыз көже — бірлік дәмі
Ел ішінде Наурыз көжені бірге ішкен адамдардың жыл бойы татулығы артады, реніш ұмыт болады деген ұғым бар. Ақ дастарқан — ынтымақтың белгісі.
Күріш салдым көжеге — женті көп болсын деп, Адал асқа бұйырған — тойда палау болсын деп. Дәм татсын ел жиылған, ауыздан ақ кетпесін, Бидай салдым көжеге — судай еріп кетпесін. Мол болсын деп биыл нан, Бүгінгі той қонақтары Наурыз көжеден дәм татыңыздар.
Акробатикалық өнер
Сынып оқушысы Ақгүлдің гимнастикалық-акробатикалық өнері көпшілікке ұсынылады. Талантты балаларды қолдау — кештің негізгі идеяларының бірі.
Шабандоз биі
Ұлыс құрметіне орай «Шабандоз» жігіттері ұлттық нақыштағы биін орындайды. Сахнаның сәні артып, көрермен рухтанады.
Мақалмен өрілген айтыс
Қазақтың сөз өнері — мақал-мәтел арқылы астарлы ой айту. Қонақты мақалдап қарсы алу және шығарып салу айтысы ұлттық құндылықтарды жаңғыртады.
Тұсаукесер — дәстүр жалғастығы
Наурыз тойын әрі қарай тұсаукесер ырымымен жалғастыру — ата дәстүрін көзбен көріп, жүрекпен түйсінудің бір жолы. Кішкентай бөбегімізге «Қадамың құтты болсын!» деп тілек айтылады.
Ән
Жәметова Нүргүлдің орындауындағы «Тәй-тәй, бөпем» әні ұсынылады.
Көңілді бөлім және қорытынды ән
Жігіттер КВН-і
Жастардың тапқырлығы мен бірлігі сыналатын көңілді бөлім кеш ажарын ашады.
Ән
Қырмызы, Самұрат, Нұржанның орындауында «Наурыз-думан» әні тыңдалады.
Негізгі ой
Басты мақсат — «Бұлақ көрсең, көзін аш» дегендей, сыныбымыздағы өнерлі, талантты балалардың шыңдалып, ынталанып, жан-жақты қабілетін ашуына мүмкіндік жасау.
Мерекелік кештің өтуіне ақ дастарқанын жайып, атсалысқан ата-аналарға алғыс айтамыз. Әр шаңыраққа береке мен бірлік тілейміз.
Наурыз бата және ақ тілек
Қазақ халқында батаның түрлері көп. Соның бірі — Наурыз бата. Бұл күні Наурыз көжеге шақырылған қонақтарға, тойда өнер көрсеткен ақынға, әншіге, жас талапкерлерге ақсақал аталар мен ақ жаулықты аналар, ел ағалары бата береді. Жастар үлкендерден бата алуға ұмтылады.
Баршаңызды Наурыз — ұлыстың ұлы күні мерекесімен құттықтаймыз! Барлығыңызға бақыт, амандық, ырыс-береке тілейміз.
Осы — міне, мереке басталғаны, Наурызым — көңілдердің тасқан шағы. Сәнді болсын қазақтың жарастығы, Дәмді болсын жайылған дастарқаны.
Қорытынды тілек
Міне, біздің елден алар бағамыз, Көңіл кілтін адалдықтан табамыз. Әр Наурызда жолықтырсын аман-сау, Ән-шашудың шымылдырығын жабайық.
Құрметті қонақтар, енді дастарқаннан дәм татайық.