Төрт құбыла
Математика — халық тағылымында
Қадірлі ұстаздар, әділқазылар және оқушылар! Білімге құштар жас достар! Бүгін сіздер математиканың жұмбақ та тартымды әлеміне саяхат жасайсыздар. Бұл әлемнің қаншалықты қызықты әрі сан қырлы екеніне көз жеткізесіздер.
Сайыс барысында әртүрлі қызықты сұрақтар мен тапсырмалар ұсынылады. Жеңіске жету үшін белсенділік танытып, берілген сұрақтарға өзгелерден бұрын ойланып жауап беру және тапсырмаларды мұқият, дұрыс орындау қажет.
Математикалық сайыс — бұл еңбек. Сондықтан сайыс кезінде ұқыпты болып, ойды жинақтап, тәртіп сақтаған жөн.
Ойға түрткі болатын нақыл сөздер
«Математика ақыл-ойды тәртіпке келтіреді, сондықтан оны оқу керек.»
«Білімді болу деген — жаңалық ашуға қабілетті болу.»
«Өмірдің сәнін келтіретін екі-ақ нәрсе бар: бірі — математикамен шұғылдану, екіншісі — одан сабақ беру.»
Математика — барлық пәннің тірегі. Ол өлшеуді, дәлелдеуді, салыстыруды үйретеді; ойды жинақтап, нақты шешімге жетелейді.
Сайыс жоспары
- I Жұмбақтар сайысы
- II Тапқыр болсаң, тауып көр!
- III Шебер қолдар сайысы
- IV Кім жүйрік?
- V Шешендікке баулу
I. Жұмбақтар сайысы
Жұмбақ 1
Бір итім бар қабаған, аузына темір жамаған.
Жауабы: кебеже
Жұмбақ 2
Атқа арта салдым, ішіне толтырып арпа салдым.
Жауабы: қоржын
Жұмбақ 3
Бір қыз көрдім сайланған, орай тастап белдеулі.
Жауабы: домбыра
Жұмбақ 4
Мата қиындыларын қидаладым, қимай оны қызға арнадым.
Жауабы: құрақ
Жұмбақ 5
Жүз мүйізі бар, үстінде киізі бар.
Жауабы: киіз үй
II. Тапқыр болсаң, тауып көр!
Есеп 1
Бірде ауылда ат жарыс болып, біз төбе басына барғанбыз. Әкем: «Анау үш пар атты көрдің бе? Үш пар ат 8 шақырым шапса, бір ат қанша шақырым шабады?» — деді. Сен қалай жауап берер едің?
Жауабы: 8 шақырым
Есеп 2
Кенжетай 1968 жылы 29 ақпанда дүниеге келген. Қазір 45 жаста болса, осы уақытқа дейін туған күнін неше рет атап өтеді?
Жауабы: 11 рет
Есеп 3
Мектеп ауласында 500 тал ағаш бар. 33 адам жылына 3 талдан ексе, 3 жылдан соң мектеп ауласында барлығы неше тал болады?
Есептеуі: 33 × 3 × 3 = 297, барлығы: 500 + 297 = 797
Жауабы: 797 тал
Есеп 4
«Екі сегіз — он алты» дегенде сегізден және алтыдан құралған «алты» сөзі қайталана береді: жандап жүрген бір алты бар. Барлығы неше «алты» шығады?
Талқылауға арналған логикалық тапсырма.
III. Шебер қолдар сайысы
Берілген геометриялық пішіндерді пайдаланып, өз бетіңізше бірнеше фигура құрастырып көріңіз. Мақсат — әртүрлі бөліктерден бір тұтас нәрсе жасау, қиял мен кеңістіктік ойлауды дамыту.
- •Бірнеше пішіннен жаңа бейне құрастыру
- •Құрастырылған фигураны атау және сипаттау
- •Топпен талқылап, ең сәтті шешімді таңдау
- •Дәлдік пен ұқыптылыққа мән беру
IV. Кім жүйрік?
1) Төрт санына байланысты қандай ұлағатты ұғымдарды білесіз?
2) Жеті санына байланысты қандай ұлағатты ұғымдарды білесіз?
3) Алты санына байланысты қандай ұлағатты ұғымдарды білесіз?
4) Үш санына байланысты қандай ұлағатты ұғымдарды білесіз?
Үш саны
- Үш қуат: ақыл, жүрек, тіл
- Үш ғайып: ажал, қонақ, несібе
- Үш көз: су анасы — бұлақ, жол анасы — тұяқ, сөз анасы — құлақ
- Үш жұрт: өз жұрты, нағашы жұрты, қайын жұрты
Жеті саны
- Жеті күн: бүгін, ертең, бүрсігүні, арғы күн, ауыр күн, соңғы күн, азына
- Жеті ата: әке, бала, немере, шөбере, шөпшек, немене, туажат
- Жеті қазына: ер жігіт, сұлу әйел, ілім-білім, жүйрік ат, тазы, қыран бүркіт, берен мылтық
- Жеті жұт: құрғақшылық, мал жұтауы, оба, өрт, соғыс, сел, жер сілкіну
Төрт саны
- Төрт тұлға: от, су, жел, жер
- Төрт құбыла: Шығыс, Батыс, Оңтүстік, Солтүстік
- Төрт түлік пірі: қой-ешкі — Шопан ата, жылқы — Қамбар ата, түйе — Ойсылқара, сиыр — Зеңгі баба
V. Шешендікке баулу
«Нағыз тұлпар тайынан белгілі» дегендей, Ақтайлақ бала Ұлы жүздің Шымыр биінен бата алуға барады. Сонда Шымыр би жас баланы тосын сұрақтармен сынайды: «Арзан не? Қымбат не? Алыс не? Жақын не? Жаман не? Жақсы не? Тәтті не?»
Сұрақтар
- Арзан не?
- Қымбат не?
- Алыс не?
- Жақын не?
- Жаман не?
- Жақсы не?
- Қатты не?
- Тәтті не?
Ақтайлақтың жауабы
- Арзан:
- өтірік
- Қымбат:
- шындық
- Жаман:
- қиянат
- Жақсы:
- амандық
- Алыс:
- жұмақ
- Жақын:
- өлім
- Қатты:
- жоқшылық
- Тәтті:
- бала
Бүгінгі шараның өзегі — математика арқылы ойды шыңдау, ұлттық таныммен сабақтастыру, тапқырлық пен мәдениетті сөзді қатар дамыту. Сәттілік тілейміз!