Қазақша рефераттар

Қарапайымдар - тек тұщы суда тіршілік ететін жануарлар

Сабақ туралы мәлімет

Сарыағаш ауданы, Дербісек ауылы, №11 М. П. Окороков атындағы жалпы орта мектеп

Пәні: Биология (7-сынып)

Мұғалім: Алипбаева Н. Н.

Тақырып: Ішекқуыстылар типіне жалпы сипаттама

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Оқушыларға ішекқуыстылардың класс тармақтарын, олардың ерекшеліктерін және олармен күресу шараларын түсіндіру. Білімдерін бекіту.

Дамытушылық

Ойлау жылдамдығын арттыру, есептеу мәдениетін дамытуға ықпал ету.

Тәрбиелік

Танымдық қызығушылықты ояту, топтық жұмыста достық қарым-қатынасты қалыптастыру. Ұқыптылық пен жауапкершілікке тәрбиелеу.

Тілдік мақсаттар

Оқушылар ішекқуыстыларды түсінеді және оларды ауызша түсіндіре алады.

Биологиялық терминология

  • Гидроидты, сцифоидты, полипті
  • Эктодерма, энтодерма
  • Атпа жасуша, жүйке түйіндері
  • Регенерация, табан
  • Үйінді, жағалық риф
  • Тосқауыл риф, шеңберлі риф (атолл)
  • Жынысты және жыныссыз көбею
  • Дара жынысты

Оқыту ресурстары

Интербелсенді тақта Оқулық Бор, тақта Жұмыс дәптерлері Түрлі түсті қалам Түрлі түсті қағаз Қайшы Суреттер

Сабақтың құрылымы

1) Ұйымдастыру кезеңі

  • Сергіту сәті
  • Топтарға бөлу
  • Өзіндік жұмыс
  • «Көпіршелер» арқылы оқыту
  • Топтық жұмыс
  • Постер жасау
  • Жаңа мағлұмат алу
  • Өз ойларын айту
  • Рефлексия

2) Қызығушылықты ояту

Сергіту сәті (2 минут): «Қызыл өрік» әуені интербелсенді тақтадан қосылады.

Топтарға бөлу (1 минут): Оқушылар гүлдер бойынша топтастырылады: қызғалдақ, раушан, түймедақ.

3) Қайталау (топтық тапсырмалар)

Әр топ мүшесіне 4 танымдық тапсырма беріледі:

  1. Кірпікшелі кебісшенің дене бөліктерін суреттен көрсет.
  2. Түсіндір:
    • Тітіркенгіштік дегеніміз не?
    • Бұл жағдай неден туындайды?
    • Қоршаған ортаның қолайсыз жағдайларында (мысалы, температура төмендегенде) қарапайымдарда қандай өзгеріс болады?
  3. Берілген ауруларды туғызатын қарапайымдарды еске түсіріп, олардың атауларын жаз.
  4. Дұрыс пікірлерді таңдап белгіле:
    • Қарапайымдар – тек тұщы суда тіршілік ететін жануарлар.
    • Қарапайымдар – еркін өмір сүретін ағзалар.
    • Тамыраяқтылардың қозғалу органоиды – жалғанаяқтар.
    • Вольвокс – шоғыр түзіп өмір сүретін ағза.
    • Қарапайымдардың денесі бір ғана жасушадан тұрады және бұл жасуша тұтас ағзаның қызметін атқарады.
    • Қарапайымдардың барлығы тек дайын органикалық заттармен қоректенеді.
    • Барлық қарапайымдардың дене пішіні тұрақты.
    • Қарапайымдардың осмореттелу органоиды – жиырылғыш вакуоль.
    • Цисталану – қарапайымдардың ұйқыдағы күйі.
    • Кірпікшелі кебісше – құрылысы күрделі қарапайым.
    • Қарапайымдардың көпшілігі жыныссыз жолмен, жасушасының екіге бөлінуі арқылы көбейеді.
    • Қарапайымдарда қоректің қорытылуы асқорыту вакуольдерінде жүреді.
    • Қарапайымдар қоршаған ортаның қолайсыз жағдайында циста түзеді.

Ой толғаныс (өтпелі көпір)

Бұл бөлімде оқушылар қарапайымдардың ауру қоздырушы түрлері және олармен күресу шаралары бойынша өткен материалды еске түсіреді.

Мұғалім сурет арқылы жаңа тақырыпқа бағыттайды: теңіз жануары — көпаяқты қызыл маржан. Оқушылар оның ішекқуыстылар типіне жататынын анықтап, жаңа сабақтың тақырыбы жарияланады.

Жаңа материалды меңгерту

Түсіндіру

Презентация арқылы (шамамен 20 минут) ішекқуыстылардың жалпы сипаттамасына шолу жасалады. Оқулықпен жұмыс ұйымдастырылады.

Топтық тапсырма

Әр топ бір нысан бойынша ақпарат жинап, постер дайындайды: актиния, қызыл маржан, медуза.

Қорғау

Топтар спикер таңдап, постерді қорғайды. Қажет болса, спикер көмекші алады.

І топ: Актиния

Спикер: Оралхан

Актиния — жыртқыш жануар, сыртқы пішіні әдемі гүлге ұқсайды. Денесі екі қабаттан тұрады: эктодерма және энтодерма. Денесі кеспелтек бағана тәрізді: төменгі табаны арқылы судағы затқа жабысып, үстіңгі бөлігіндегі көпаяқ тәрізді қармалауыштарымен жемтігін аңдып, көбіне қимылсыз тұрады. Атпа жасушалары арқылы әлсіреткен балықты қармалауыштарымен ұстап, жұтады.

Гидра — тұщы суда тіршілік ететін ішекқуыстылардың өкілі.

ІІ топ: Қызыл маржан

Спикер: Нұрдәулет

Қызыл маржан теңіз суындағы әртүрлі минералды тұздарды жинап, әктен құралған бұтақты қаңқа түзеді. Қаңқа қызыл түске боялады, ал қызыл бұтақтардан құстың қауырсыны тәрізді аппақ 8 қармалауыш көрінеді. Бұтақты қаңқаның биіктігі 40 см-ге дейін жетуі мүмкін.

Маржандардың әктенген бұтақтары су бетіне жақындаған сайын әртүрлі аралдар түзеп, су астында маржан жартасы — рифтер қалыптасады. Рифтердің негізгі түрлері:

  • тосқауыл риф
  • жағалық риф
  • шеңберлі риф (атолл)

ІІІ топ: Медуза

Спикер: Аружан

Медуза — жыртқыш жәндік. Қолшатыр жиегінен төмен қарай салбырап тұрған қармалауыштарындағы атпа жасушалар жемтігін әлсіретеді. Содан кейін медуза жемтігін аузы арқылы ішекқуысына өткізіп, сонда қорытады. Қорытылмаған қалдық қайтадан ауыз арқылы сыртқа шығарылады.

Медузалар — мөлдір денелі, қолшатыр тәрізді ағзалар. Қозғалғанда қолшатыр жиегі жиырылып, қуыстағы су сығылады да, медуза дөңес жағымен алға қарай жылжиды.

Сабақты қорытындылау және рефлексия

Қорытындылау (5 минут)

Мұғалім негізгі ұғымдарды жинақтайды: ішекқуыстылардың құрылысы, қоректенуі, қозғалысы, көбеюі және табиғаттағы маңызы.

Рефлексия

Оқушылар сабақтан алған әсерін, түсінгенін және қиындықтарын қысқаша айтып шығады. Қажет жағдайда толық нұсқасын жүктеу тапсырмасы беріледі.

Оқушыға бағытталған қорытынды

Бұл сабақта оқушылар ішекқуыстылардың негізгі белгілерін анықтап, олардың өкілдерін (актиния, маржан, медуза) салыстырып сипаттайды. Топтық талқылау мен постер қорғау арқылы жаңа терминдерді дұрыс қолданып, ойды жүйелі жеткізу дағдысы қалыптасады.