Қазақша рефераттар

Екілік код

Сандық, мәтіндік және графиктік ақпараттарды кодтау және декодтау

Бұл сабақта компьютердің сандық, мәтіндік және графиктік ақпаратты қалай ұсынатынын, қалай кодтайтынын және қажет кезде қалай қайтадан декодтайтынын қарастырамыз. Ақпаратты кодтау ұстанымдарын түсіну — файл пішімдерін, мәтін кодтамаларын және экрандағы кескін сапасын дұрыс бағалаудың негізі.

Білімділік мақсаты

Сандық, мәтіндік және графиктік ақпаратты кодтау қағидаларын түсіндіру және қолдану.

Тәрбиелік мақсаты

Компьютерді дұрыс әрі жауапкершілікпен пайдалануға тәрбиелеу.

Дамытушылық мақсаты

Логикалық ойлауды, талдау дағдыларын және тәжірибелік іскерлікті дамыту.

Сабақтың құрылымы

I. Ұйымдастыру

Сабаққа дайындығын тексеру, құрал-жабдықтарды реттеу, оқу мақсатын қысқаша анықтау.

II. Үй тапсырмасын тексеру

  • Компьютерде ақпаратты ұсыну тәсілдері.
  • Сәйкестендіру тапсырмасы (код, кодтау, декодтау ұғымдарын ажырату).

Сәйкестендіру (түзетілген нұсқа)

Кодтау
Ақпаратты бір түрден екінші түрге айналдыру үдерісі.
Декодтау
Кодтауға кері үдеріс.
Код
Әрбір нақты хабарламаға белгіленген таңбалар үйлесімін сәйкестендіру ережесі және/немесе сол таңбалар жиыны.

III. Қайталау (екілік код)

Ондық сандарды екілік кодқа түрлендіруді еске түсірейік.

Ондық сан Екілік код
5 101
10 1010
15 1111

IV. Жаңа тақырыпты түсіндіру

Компьютер ақпаратты қалай таниды?

Алғашқы электрондық есептеуіш машиналар (ЭЕМ) негізінен сандармен жұмыс істеді. Кейін компьютерлік техника мен ақпараттық технологиялардың дамуы нәтижесінде компьютерде ақпараттың басқа түрлерін де сақтау және өңдеу мүмкін болды.

Компьютер символдарды олардың кодтары арқылы ажыратады. Әр символға берілетін код мәні маңызды және ол арнайы кодтық кестелерде бекітіледі.

Мәтіндік ақпаратты кодтау: ASCII және Unicode

Мәтіндік ақпарат байттар арқылы кодталады. Әртүрлі стандарттар болғанымен, тарихи тұрғыда негіз болғаны — ASCII стандарты.

Unicode — кеңейтілген кодтау жүйесі. Бұл кестеде бір символды кодтау үшін көбіне 2 байт (немесе одан да көп) қолданылуы мүмкін, сондықтан әртүрлі тілдердің таңбаларын бір жүйеде көрсетуге мүмкіндік береді.

Графиктік ақпарат: пиксель, айыру қабілеті және түстік ажыратылу

Экрандағы ақпарат нүктелер (пиксельдер) арқылы беріледі. Пиксель — экрандағы кескіннің ең кіші элементі. Пиксель саны неғұрлым көп болса, кескін сапасы соғұрлым жоғары болады.

Айыру қабілеті — кескінді құрайтын нүктелердің (пиксельдердің) жиілігін сипаттайтын параметр. Яғни, суреттің қаншалықты анық көрінетінін білдіреді.

Түстік ажыратылу — кескіндегі ажыратылатын түстер саны (түстің қарқындылығы). Түс саны артқан сайын бейне табиғиға жақындай түседі.

Неліктен RGB маңызды?

Адам көру жүйесі негізінен үш түске — қызыл, жасыл және көк түстерге ерекше сезімтал. Сондықтан осы үш компонент туралы ақпарат көптеген кодтау тәсілдерінің негізіне айналды.

RGB моделінде түс үш негізгі түстің қоспасы ретінде сипатталады: Red (қызыл), Green (жасыл), Blue (көк). Бұл модель мониторларда түстерді қосу арқылы көрсетуге және кескінді жазу/өңдеу кезінде кеңінен қолданылады.

V. Бекіту тапсырмалары

Төмендегі сұрақтар арқылы жаңа тақырып бойынша түсінігіңді тексер:

  1. 1. Компьютерде ақпарат қалай ұсынылады?
  2. 2. Неліктен екілік санау жүйесі компьютер үшін ыңғайлы?
  3. 3. Сандық ақпаратты кодтаудың ерекшеліктерін сипатта.
  4. 4. Графикалық ақпарат қалай кодталады?
  5. 5. Кескіннің айыру қабілеті дегеніміз не?
  6. 6. Экранның ең көп таралған айыру қабілеттерін ата.

VI. Қорытынды сұрақтар

Тақырыпты тереңірек түсіну үшін ойлануға арналған сұрақтар:

  1. 1. Неліктен адам графикалық ақпаратты мәтіндік ақпаратқа қарағанда жылдамырақ меңгереді?
  2. 2. Графиканы қолдану рөлінің артуына мысал келтір.
  3. 3. RGB түстік моделі өз атауын қайдан алды?
  4. 4. Фотосуреттер көбінесе қай пішімде (форматта) сақталады?
  5. 5. Символдың бейнесін қай қаріп дәлірек береді: растрлық па, әлде векторлық па?
  6. 6. Компьютерді өшіргенде экранға хабарлама шығару үшін әдетте қандай қаріп түрі қолданылады?

VII. Үй тапсырмасы

Оқу

  • §2–4 (8–9-беттер)
  • §21 (21-бет)

Бақылау және тәжірибе

  • Бақылау сұрақтары мен тапсырмалар: 10, 16 (16-бет)
  • Компьютердегі тәжірибелік жұмыс

VIII. Бағалау

Оқушылардың жұмысы сабақ барысындағы жауаптарына, тәжірибелік тапсырмаларды орындауына және бекіту сұрақтарына қатысуына қарай бағаланады.