Мәншүк Маметованың балалық шағынан құрылған естелік әңгімемен таныстыру
Сабақтың тақырыбы: «Бала Мәншүк»
Бұл сабақта Мариям Хакимжанованың «Бала Мәншүк» естелік әңгімесі арқылы Мәншүк Мәметованың балалық шағы таныстырылады. Оқушылар естелік жанрының ерекшелігін түсініп, мәтіндегі негізгі ойды анықтап, пікір айту дағдыларын дамытады.
Мақсаты
- Мариям Хакимжанова шығармашылығы мен естелік жанры туралы түсінік қалыптастыру.
- Мәтіндегі негізгі ойды анықтау және дәлелді пікір айтуға үйрету.
Міндеттері
- Мәншүк Мәметованың балалық шағын суреттейтін естелік әңгімемен таныстыру.
- Оқушылардың ой-өрісін, тілін және сөздік қорын дамыту.
- Адамгершілікке, ұқыптылыққа, ұлтжандылыққа және өзін-өзі бағалауға баулу.
Күтілетін нәтиже
- Мәншүк Мәметованың балалық шағы туралы мәлімет алады.
- Сөздік қоры молаяды, мәтінді түсінуі жақсарады.
- Өзін-өзі бағалауға үйреніп, адамгершілік құндылықтарды тереңірек түсінеді.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі (4 минут)
- Амандасу, оқушыларды сабаққа дайындау.
- Психологиялық дайындық: «Теңіздердегі балықтар» релаксациясы (музыкамен).
Табиғат — ұстаз әрі тәжірибелі тәрбиеші. Адам мейірімділікті, сүйіспеншілікті, қайырымдылықты және әсемдікті табиғаттан үйренеді. Суда жүзіп жүрген балықтарға қарап, қандай жағдай болса да төзімділік таныту қажеттігін түсінеміз. Қорқынышты сейілтіп, қиындықтарды табандылықпен жеңуге ұмтылайық.
Өмір армансыз болмайды. Арманға жету үшін ниет, уақыт, ақыл, білім және еңбек қажет. Осы ойды бекіту үшін «Егер мен…» тренингі өткізіледі.
Сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады: бүгін Мариям Хакимжанованың «Бала Мәншүк» естелік әңгімесімен танысамыз. Әңгімеде қайсарлығы, батылдығы және табандылығымен танылған қазақтың қаһарман қызы Мәншүк Мәметованың балалық шағы сөз болады.
Естелік — адамның өмірде көрген-білгенін, жадында сақталған оқиғаларды еске түсіріп айтуы немесе жазуы. Бұл естелік әңгіме Мәншүктің анасы Әмина айтқан деректер негізінде жазылған.
Сабақ Блум таксономиясы бойынша ұйымдастырылады.
II. Үй тапсырмасын тексеру: «Білу» сатысы (5 минут)
Өткен сабақта Әзиза Нұрмаханованың «Шығыс шынары» мәтіні қарастырылды. Әр топ тапсырмасын ұсынады:
1-топ
Әңгімені сахналау.
2-топ
Әлия Молдағұлова туралы білетіндерін кластер (жеке мінездеме) түрінде көрсету.
3-топ
Автор туралы қысқаша мәлімет жинау.
Талқылау сұрақтары: «Тағы қандай батырларды білесіңдер?», «Бұл мәтіннен қандай үлгі алдыңдар?». Топтар бірін-бірі бағалайды.
III. Жаңа сабақ: «Түсіну» сатысы (3 минут)
Жаңа тақырыпқа кіріспес бұрын, оқушылардың мақсаттарын нақтылау үшін ББҮ кестесі толтырылады.
Білемін
- Мәншүк — ержүрек батыр қыз.
- Мәншүктің шын аты — Мәнсия.
- Ол — Кеңес Одағының Батыры, қазақтың қаһарман қызы.
Білгім келеді
- Балалық шағы қандай болған?
- Соғысқа неше жасында аттанды?
- Автор туралы көбірек білгім келеді.
- Пулеметші болғаны рас па?
Үйрендім
Сабақ соңында толтырылады: жаңа ақпарат, қорытынды ой, жеке жетістік.
Автор туралы қысқаша мәлімет
Мариям Хакимжанова 1906 жылы 15 қарашада Қостанай облысы, Қостанай ауданы, Қобланды ауылында дүниеге келген. 1931–1932 жылдары рабфакта оқыған. 1945–1959 жылдары Қазақ мемлекеттік көркем әдебиет баспасында редактор, аға редактор қызметін атқарған.
1945 жылы «Мәншүк» поэмасы жеке кітап болып шықты, 1947 жылы орыс тіліне аударылып басылды. Поэма бойынша жазылған телесценарий 1963 жылы теледидар арқылы көрсетілді.
Бейнематериал және алғашқы әсер
Мәншүк Мәметова туралы бейнефильм көрсетіледі. Оқушылар көргенін қысқаша мазмұндап, негізгі ойды айқындайды.
Жедел бағалау
Түсінгенін көрсету үшін «Бас бармақ» әдісі қолданылады.
Оқулықпен жұмыс (10 минут)
Мәтін «Болжау» тәсілімен талданады. Оқушылар сұрақтарға жауап беру арқылы мазмұнын нақтылайды:
- Не түсіндіңдер?
- Әңгімеде қандай қаланың аты аталады?
- Қандай балабақшаға барған?
- Тәрбиешісінің аты кім?
- Мәнсия қалай сипатталады?
- Мәтіндегі негізгі ой қандай?
Сөздік жұмысы
- Дерлік
- түгел, толық
- Әсте қыңыр
- ерекше, біртүрлі, өзгеше сөйлейді
- Домбығып
- ісіну, томпаю
Оқушылар мәтінді INSERT әдісімен оқып, түсініксіз сөздерді белгілейді. Қорытындысында «Бас бармақ» арқылы бағаланады.
«Қолдану» кезеңі: топтық тапсырмалар
1-топ: Картография әдісі
Ресурстарға сүйене отырып, Мәншүк Мәметованың өмір белестерін уақыт сызығына түсіру:
- 1922 — Орал облысы, Орда ауданында дүниеге келді.
- 1939 — Комсомол қатарына қабылданды.
- 1941 — 18 жасында соғысқа аттануға өтініш білдірді.
- 1942 — Атқыштар бригадасы Алматыдан майданға аттанды.
- 1943 — Ерлікпен қаза тапты.
- 1944 — Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
2-топ: «Бес жолды өлең»
Мәншүк бейнесін ашатын бес жолды өлең құрастыру (сын есім, етістік, ой-түйін).
3-топ: Түйін сызба
«Шығыстың қос шынары» — Әлия мен Мәншүктің ұқсастығы мен айырмашылығын түйін сызба түрінде көрсету.
Тапсырмалар аяқталғаннан кейін жедел кері байланыс үшін «Бас бармақ» әдісі қолданылады.
IV. Бекіту: «Талдау» сатысы (6 минут)
Эдвард де Бононың «Алты қалпақ» стратегиясы бойынша оқушылар қалпақ түстеріне сай топтарға бөлініп, мәтінді әр қырынан талдайды:
Ақ қалпақ
Шығарма не туралы? Нақты деректер мен мазмұн.
Қара қалпақ
Несі ұнамады? Күмән, қиындық, сын көзқарас.
Сары қалпақ
Жағымды жақтары. Несімен құнды, несімен ұнады?
Қызыл қалпақ
Оқығанда қандай сезім туды? Эмоциялық әсер.
Жасыл қалпақ
Қандай жаңа ой туды? Балама идея, ұсыныс.
Көк қалпақ
Қорытынды: қандай үлгі алдың? Түйін жасау.
Әр топтың жауабы қысқаша қорғалады және «Бас бармақ» әдісімен бағаланады.
V. Қорытынды
а) «Жинақтау» сатысы (5 минут)
- Мәнсия «моншағым» деген атқа лайық па? Неліктен?
- Мариям Хакимжанова берген мінездемемен келісесіңдер ме?
- Мәншүктің қалыптасуына кімнің тәрбиесі көбірек ықпал етті деп ойлайсыңдар?
ә) «Бағалау» сатысы
Оқушылар ББҮ кестесінің «Үйрендім» бөлігін толтырады және өзін-өзі бағалау жүргізеді.
Жетістік критерийлері
- Топтық жұмысқа белсенді қатысамын.
- Қызықты пікірлер ұсынамын.
- Өзгелердің пікірін тыңдаймын.
- Өз көзқарасымды айтамын және оны дәлелдеймін.
- Сынып алдында жұмыс нәтижесін қорғаймын.
Әр критерий бойынша: сәйкес келсе 1–2 балл, сәйкес келмесе 0 балл қойылады. Нәтиже бойынша қысқаша рефлексия жасалады.
Өзін-өзі бағалау
Оқушы өз үлесін әділ бағалап, келесі қадамға мақсат қояды: нені жақсартамын, нені сақтаймын, нені үйренемін.