Жеті жетім. Тыңдамаған сөз жетім
Қош келдің, Наурыз
Бұл мәтін — Наурыз мерекесіне арналған тәрбиелік-мәдени шараның өңделген, жүйеленген нұсқасы. Наурыз — жаңа жылдың бастауы, табиғаттың жаңаруы мен халықтың бірлігін айшықтайтын ұлттық мереке.
Мақсаттары
- Білімділік: Наурыздың жыл басы екенін, оның діни мейрам емес, тарихи маңызы бар ұлттық мереке екенін түсіндіру; ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан ұлттық тәрбиенің мазмұнын таныту.
- Дамытушылық: Өлеңдер, мақал-мәтелдер арқылы тілдік қорды дамыту; өз ұлтына деген сүйіспеншілікті арттыру.
- Тәрбиелік: Ата-ана, оқушы, ұстаз және жұртшылықтың ынтымақтастығын күшейту; салт-дәстүрді, тілді, дінді, әдет-ғұрыпты сақтауға және қастерлеуге баулу.
Көрнекіліктер
- Қазақтың киіз үйі, жабдықтары
- Ұлттық киімдер
- Ұлттық тәрбиеге қатысты нақыл сөздер, мақал-мәтелдер
- Наурыз мерекесіне арналған қабырға газеті
- Проектор және қосымша құралдар
Пайдаланылған әдебиеттер
- «Қош келдің, Наурыз!»
- «Халық тәлімі — тәрбие бастауы»
- «Шаңырақ» энциклопедиясы
- «Ата мұраң — асыл қазына»
- «Салт-дәстүрді білесің бе?» және басқа әдебиеттер, журналдар
Сабақтың (шараның) барысы
Ұйымдастыру кезеңі: қонақтар дастархан басына жайғасады. Әуен баяу орындалып, мерекелік көңіл күй қалыптастырылады.
Кіріспе сөз (жүргізушілер)
1-жүргізуші: Уа, халайық, халайық! Сөзге құлақ салайық. Сағынып жеткен жыл құсы — Наурызды қарсы алайық.
2-жүргізуші: Уа, халайық, халайық! Өскен елге лайық. Әз Наурызды ардақтап, дәстүрге құрмет қылайық!
1-жүргізуші: Самарқанның көк тасын еріткен де — Наурыз!
2-жүргізуші: Күн мен түнді теңестірген де — Наурыз!
1-жүргізуші: Ырыс, құт болып еліме төрлей бер, Наурыз!
2-жүргізуші: Жүректерде ән болып шырқай бер, Наурыз!
Музыкалық нөмір: «Қазақы дастарханым» (хор).
Салт-дәстүр туралы ой
Салт-дәстүр — ұрпақтан-ұрпаққа ауысатын, тарихи қалыптасқан нормалар мен үрдістер. Ол қоғам өмірінің рухани негізін құрайды. Дәстүр мәдениетпен тығыз байланысты: мәдениеті дамыған ел — дәстүрге де бай ел. Ата-ананы құрметтеу, үлкенді сыйлау, адалдық, әділеттілік, мейірімділік сияқты қасиеттер — озық дәстүрлердің өзегі.
Әдет-ғұрып пен дағды — адамның мінезі мен тіршілігіне сіңген тұрақты әрекет-үлгілері. Осы орайда бүгін қазақтың ұмыт қалмауға тиіс бірқатар дәстүрлерінен көрініс ұсынамыз.
Көрініс: «Беташар» дәстүрінен үзінді.
Көрініс: «Бесікке салу» дәстүрінен үзінді.
Құттықтау және өнер нөмірлері
1-жүргізуші: Жиналыппыз Наурыз тойға бәріміз де, үлкен-кіші, жасымыз да, кәріміз де. Төрлетіңдер, қадірменді қонақтарым, гүл-гүл жайнап мына біздің төрімізге!
2-жүргізуші: Наурыз — жаңарған жылдың басы, соқпақ-даңғыл болар жылдың басы. Жиын-тойда айтар сөздің де басы — игі тілек.
Құттықтау сөз: колледж директорының тәрбие ісі жөніндегі орынбасарына беріледі.
Би: Өзбек биі.
Ән: «Шақырады көктем».
Өлең: Наурыз туралы жыр жолдары.
Би: «Қаражорға».
Жұлдызшылар көрінісі: жыл болжамы
Ортаға екі жұлдызшы шығып, дүрбі мен кітап арқылы жаңа жылдың иесіне қатысты халықтық болжамды ұсынады. Бұл көрініс — дәстүрлі таным, календарлық ұғым және тәрбиелік мәнді сөз өрнегін біріктіретін бөлім.
1-жүргізуші: Ортамызға қош келдіңіздер! Биыл қандай жыл есік қағып тұр? Оның берері не?
1-жұлдызшы: Биылғы жылдың иесі — Жылан.
2-жұлдызшы: Бұл жылдың көктемі көкорай шалғын, жазы жайлы, күзі ырысты, қысы ел-жұртқа етене жақын болмақ.
Халықтық ұғымда жұлдыз кестесіне қарап, адам мінезіндегі ерекшеліктерді де шамалаған. Жылан жылы туған ер балалар — адал, тәуекелшіл, сөзінде тұратын азамат болып өседі деп сенген. Ал қыз балалар — сымбатты, мөлдір мінезді, қайратты, ел анасы болар қасиетке жақын деп сипатталған.
Екеуі қосылып: Тіл-көзіміз тасқа! Айтарымыз жоқ басқа. Жылан жылы берекелі жыл болсын, ел-жұртымның несібесі мол болсын!
Ойын-білім бөлімі: «Сұрақ-жауап»
Бұл бөлімде халық даналығы «үштік» және «жетілік» жүйелер арқылы еске түсіріледі: ұғымдарды жинақтап айту — ойды ұштап, тіл мәдениетін қалыптастырады.
Үштік ұғымдар
- Үш жұрт: өз жұрты, қайын жұрты, нағашы жұрты.
- Үш қуат: ақыл қуаты, жүрек қуаты, тіл қуаты.
- Үш ғайып: ажал ғайып, қонақ ғайып, несібе ғайып.
- Үш арсыз: ұйқы арсыз, тамақ арсыз, күлкі арсыз.
- Үш даусыз: мінез, кәрілік, ажал.
- Үш кәдесіз: жігіттік, денсаулық, жақсы жар.
- Үш жамандық: нақақ қан төгу; кісі малын нақақ алу; ата-бабадан қалған ескі жұртты бұзу.
- Үш жақын: жан тәтті; мал тәтті; жар тәтті.
- Үш көз: су анасы — бұлақ; жол анасы — тұяқ; сөз анасы — құлақ.
- Үш тоқтам: ақыл — арқан; ой — өріс; адам — қазық.
Жетілік ұғымдар
Жеті ата
- Бала
- Әке
- Ата
- Үлкен ата
- Баба
- Түп ата
- Тек ата
Жеті жұт
- Құрғақшылық
- Жұт (мал қырылу)
- Өрт
- Оба (ауру)
- Соғыс
- Топан су
- Зілзала (жер сілкіну)
Жеті жоқ
- Жерде өлшеу жоқ
- Аспанда тіреуіш жоқ
- Таста тамыр жоқ
- Тасбақада талақ жоқ
- Аллаһта бауыр жоқ
- Аққуда сүт жоқ
- Жылқыда өт жоқ
Жеті қазына
- Ер жігіт
- Сұлу әйел
- Ілім-білім
- Жүйрік ат
- Құмай тазы
- Қыран бүркіт
- Берен мылтық
Жеті жетім
- Тыңдамаған сөз — жетім.
- Киюсіз тозған бөз — жетім.
- Иесіз қалған жер — жетім.
- Басшысы жоқ ел — жетім.
- Аққу-қазсыз көл — жетім.
- Жерінен айырылған ер — жетім.
- Замандасы қалмаса — бәрінен де сол жетім.
Қорытынды бөлімі
Би: Қазақ биі.
Ән: «Мерекем орындайтын» (хор).
Жүргізушілер алғыс білдіріп, мерекелік концерттің жабық екенін хабарлайды: қатысушыларға уақыт бөліп келгені үшін ризашылық айтылады.