Қазақша рефераттар

Солтүстік Қазақ жазығында

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Сынып

8-сынып

Тақырып

Сарыарқа

Сабақтың түрі

Жаңа сабақ

Көрнекіліктер

Қазақстанның физикалық және климаттық карталары, таратпа материалдар

Сабақтың мақсаты

Сарыарқаның географиялық орны, геологиялық құрылысы және жер бедері туралы жүйелі түсінік қалыптастыру.

Білімділік

  • Қазақтың ұсақ шоқысының (Сарыарқаның) географиялық орнын анықтау.
  • Картадан көрсетіп, сипаттай білу.
  • Геологиялық құрылысын және пайдалы қазбалардың таралу заңдылықтарын түсіндіру.

Дамытушылық

  • Өз бетімен білім алу қабілетін дамыту.
  • Тақырыпқа қатысты көзқарасты, дүниетанымды кеңейту.

Тәрбиелік

  • Табиғатты аялау және қорғау қажеттілігіне бағытталған экологиялық тәрбие беру.
  • Табиғат сұлулығын сезінуге, сүйе білуге баулу.

Әдіс-тәсілдер

Оқыта-үйрету, деңгейлеп және саралап оқыту, сұрақ-жауап, баяндау.

Сабақтың жоспары

  1. I

    Ұйымдастыру кезеңі

  2. II

    Үй тапсырмасын тексеру

  3. III

    Жаңа тақырыпты меңгерту

  4. IV

    Білім мен икемділікті бекіту

  5. V

    Үйге тапсырма беру

  6. VI

    Қорытындылау және бағалау

Сабақтың барысы

Ұйымдастыру

Оқушылардың сабаққа дайындығын қадағалау, оқу құралдарын түгендеу.

Үй тапсырмасын тексеру

Бақылау түрлері: тест, географиялық диктант, карточкалар арқылы сұрақ-жауап.

Тест (I-нұсқа)

  1. Қазақстанға Шығыс Еуропа жазығының қай бөлігі енеді? Оңтүстік-шығыс бөлігі.
  2. Қарақия ойысы теңіз деңгейінен қанша метр төмен? 132 м.
  3. Наурызым қорығы қай жазықта орналасқан? Солтүстік Қазақ жазығында.
  4. Солтүстік Қазақ жазығының негізгі өзендері: Ертіс, Есіл, Тобыл.
  5. Қара топырақты зона Қазақстанның қай аймағында таралған? (оқушы жауабы)

Тест (II-нұсқа)

  1. Қазақстан аумағының қанша пайызын дала зонасы алып жатыр? 29%.
  2. Шөлейт зонасының негізгі топырағы: ашық қара-қоңыр.
  3. Қазақстан аумағының 44%-ын алып жатқан табиғат зонасы: шөл.
  4. Каспий маңы ойпаты қай аймақ құрамына енеді? Шығыс Еуропа жазығы.
  5. Каспий маңы ойпатының негізгі байлығы: мұнай және газ.

Географиялық диктант (үлгі және жауаптары)

Сөйлемдер (толықтыруға)

  1. Қазақстанға Шығыс Еуропа жазығының __________ __________ бөлігі енеді.
  2. Тұран жазығы құрамындағы __________ __________ ғана дала зонасын кесіп өте алады.
  3. Солтүстік Қазақ жазығының қазақстандық бөлігі __________ ауданға бөлінеді.
  4. Каспий маңы ойпатының негізгі байлығы __________ мен __________.
  5. Наурызым қорығы __________ __________ жазығында орналасқан.
  6. Қарақия ойысы __________ жазығында орналасқан.

Дұрыс жауаптар

  1. Оңтүстік-шығыс.
  2. Торғай үстірті.
  3. Төрт.
  4. Мұнай мен газ.
  5. Солтүстік Қазақ.
  6. Тұран.

Таратпа материалдар (карточкалар)

1-карточка

  • Каспий маңы ойпатының негізгі байлығын ата.
  • Қарақия ойысы теңіз деңгейінен қанша метр төмен жатыр?
  • Қазақстан аумағы қандай табиғат зоналарында орналасқан?

2-карточка

  • Орманды дала зонасында өсетін ағаштарды ата.
  • Қара топырақты зона Қазақстанның қай аймағында таралған?
  • Наурызым қорығы қай жазықта орналасқан?

Жаңа тақырып: Сарыарқа

Сарыарқа — табиғи келбетімен дараланатын, тарихи-географиялық мәні жоғары, уақытпен бірге жаңғырып отырған кең өлке. Қазақстанның географиялық картасына назар аударсақ, елдің орталық бөлігінде мыңдаған шақырымға созылған адырлы өңір көзге түседі. Бұл алып жон ежелден Сарыарқа деп аталған.

1) Географиялық орны

  • Солтүстігінде — Батыс Сібір ойпаты.
  • Оңтүстігінде — Тұран ойпаты.
  • Шығысында — Сауыр–Тарбағатай тау жүйесі.
  • Батысында — Торғай жазығы.
  • Батыстан шығысқа қарай шамамен 1200 км-ге созылады.

2) Геологиялық құрылысы және жер бедері

  • Сарыарқа каледон (батыс бөлігі) және герцин (шығыс бөлігі) қатпарлану кезеңдерінде қалыптасқан.
  • Неотектоникалық қозғалыстар және жел мүжілуі қазіргі жер бедерінің қалыптасуына ықпал етті.

Ең биік нүктелер мен табиғи нысандар

Қызыларай

Ең биік тау. Ең биік нүктесі — Ақсораң (1565 м). Бұл өңір арқарлардың мекені ретінде де белгілі.

Қарқаралы

Ең биік нүктесі — Жиренсақал (1403 м). Мұнда Қарқаралы ұлттық табиғи паркі орналасқан.

Теңіз–Қорғалжын ойысы

Ірі ойыс. Сарыарқаның батыс бөлігін екіге бөліп жатады: Бурабай және Ұлытау бағыттары. Ұлытаудың биіктігі — 1134 м.

Сарыарқаға кіретін негізгі таулы өңірлер

Қызыларай, Қарқаралы, Кент, Баянауыл, Шыңғыстау, Ұлытау.

Пайдалы қазбалары және өнеркәсіп

Сарыарқа — пайдалы қазбаларға аса бай өлке. Мұнда көмір, мыс, темір, марганец сияқты маңызды ресурстар өндіріледі, ал бірқатар қалаларда ірі металлургиялық кәсіпорындар жұмыс істейді.

Көмір

  • Қарағанды — көмір өндірудің ірі орталығы.
  • Екібастұз — көмір бассейні.

Металл кендері және өндіріс

  • Жезқазған, Қоңырат, Саяқ — мыс, темір, марганец кендеріне бай.
  • Жезқазған, Қарағанды, Балқаш, Теміртау — металлургия кәсіпорындары шоғырланған қалалар.

Тұз

Ақсу өңірінде ас тұзы өндіріледі.

Бекіту сұрақтары

  1. Сарыарқаның ең биік тауы қандай? Қызыларай
  2. Сарыарқа қандай аймақтармен шектеседі? Солтүстік Қазақ жазығы, Тұран ойпаты, Торғай жазығы, Сауыр–Тарбағатай
  3. Сарыарқа өлкесі қандай таулардан тұрады? Қызыларай, Қарқаралы, Кент, Баянауыл, Шыңғыстау, Ұлытау
  4. Қарқаралы атауының шығуы туралы қандай аңыз-әңгіме айтылады? (оқушы жауабы; «қарқара» — әшекейлі бас киім атауы ретінде түсіндіріледі)
  5. Сарыарқада қандай пайдалы қазбалар бар? тас көмір, мыс, темір, марганец
  6. Сарыарқаның негізгі өзендері: Есіл, Нұра, Сарысу
  7. Сарыарқада 1968 жылы құрылған қорық: Қорғалжын

Үй тапсырмасы

«Сарыарқа» тақырыбын оқу. Пайдалы қазбаларын кескін картаға түсіру.

Қорытындылау және бағалау

Сабақ соңында негізгі ұғымдар қайталанып, оқушылардың жауаптары бойынша қалыптастырушы бағалау жүргізіледі.