Құрманғазы кім. Сөйлем мүшелеріне талдау
Сабақ жоспары: Құрманғазы Сағырбаев
Бұл сабақ жоспары орыс мектебінің 11-сынып оқушыларына арналған. Негізгі мақсат — қазақтың күй өнеріндегі ұлы тұлға Құрманғазы Сағырбаевтың өмірі мен мұрасын таныстыру, тілдік дағдыларды дамыту және өнерге құрмет сезімін қалыптастыру.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Оқушыларды қазақтың атақты күйшілерімен таныстырып, кең даланы күй құдіретімен баураған ұлы күйші — Құрманғазы Сағырбаев туралы толық мәлімет беру.
Дамытушылық
Ауызша және жазбаша тіл мәдениетін дамыту; оқу, жазу, сөйлеу дағдыларын қалыптастыру; сөйлем мүшелерін ажыратып, сөйлем құрамында дұрыс табуға үйрету.
Тәрбиелік
Күйші еңбегін бағалай білуге, құрметтеуге тәрбиелеу; білім мен өнерге баулу; тарихи ұлы тұлғаларға мақтаныш сезімін оятып, қызығушылықты арттыру.
Сабақтың форматы
Әдістері
- әңгімелеу, түсіндіру, іздендіру
- сұрақ-жауап
- мәнерлеп оқу
- баяндау
Түрі және көрнекілігі
- сабақ түрі: дәстүрлі
- көрнекіліктер: Құрманғазы портреті, күйлері, тірек кесте, үлестірмелі карточкалар
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру
- амандасу, түгендеу
- оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру
2) Үй тапсырмасын тексеру
- Дина Нұрпейісова туралы мәтінді мазмұндау
- «Сөйлем мүшелері» тақырыбы бойынша ереже және жаттығу
Үй тапсырмасын бекітуге сұрақтар
- Дина Нұрпейісова кім?
- Ол қай жылы, қай жерде дүниеге келді?
- Оған кім бата берді?
- Оның қандай шығармалары бар?
Тірек сөздер арқылы әңгімелеу
Дина Нұрпейісова: күйші, сазгер, БҚО, Орда ауданы, бата, «Бұлбұл», «Ана бұйрығы» және т.б.
Сұрақ-жауап: Динаның ұстазы кім? — Дұрыс, Құрманғазы Сағырбаев. Ендеше, ол туралы не білесіңдер?
3) Жаңа сабақ: Құрманғазы Сағырбаев
Эпиграф
«Сағырбаев — сирек кездесетін жан». Н. Савичев
Кіріспе сөз: бүгінгі сабақта азаттықты аңсаған, ел тәуелсіздігі үшін күрес жолында рухын сындырмаған, ұлт жадында мәңгі қалған ұлы күйші Құрманғазы Сағырбаевтың тұлғасы сөз болады.
Сабақ атмосферасы
Сабақ барысында Құрманғазының бір күйі баяу орындалып тұрады. Музыкалық фон оқушыларды мәтін мазмұнына жақындатып, күйдің ішкі қуатын сезінуге мүмкіндік береді.
Серінің селт еткізер жан шырағы,
Селдетер сеңгірді де бар шуағы.
Ғажабы, азабы да күймен бірге —
Ол біздің ұлы күйші — Құрманғазы.
Мәтінмен жұмыс
- мұғалім үлестірмелі мәтінді мәнерлеп оқиды
- оқушылар мәтінді кезектесіп оқиды, аударады
- жаңа сөздермен сөз тіркесі мен сөйлем құрайды
Жаңа сөздер (қаз. — орыс.)
- Жастайынан
- с малых лет
- Құштар болып өсті
- увлекался
- Өзекті мәселе
- актуальная проблема
- Азаттық, бостандық
- свобода
- Жеке тұлға
- личность
- Көтеріліс
- восстание
- Жырлады
- воспевал
- Танылды
- признан
Түсінуді тексеру: сұрақтар
Құрманғазы кім?
Күйші, сазгер, домбырашы; қазақ күй өнерінің ірі классигі.
Оның ұстазы кім?
Мәтін бойынша нақтылап айтылады (оқушы жауап береді).
Алғашқы күйі қалай аталады?
«Кішкентай».
Ол күйлерінде нені суреттеді?
Халық тағдыры, ерлік, азаттық идеясы, дәуір шындығы.
Құрманғазы неге қарсы күресті?
Әділетсіздікке қарсы, халықтың бас бостандығы үшін.
Қанша күйі бар?
Шамамен 60-қа жуық.
Күйлерін талдау (іріктеп)
«Кішкентай»
Алғашқы күйлерінің бірі. Исатай мен Махамбет бастаған ұлт-азаттық көтеріліске, ерлердің рухына арналған.
«Адай»
Кіші жүз руының атауына қатысты.
«Ақсақ киік»
Образдық, символикалық мазмұнға бай күй.
«Түрмеден қашқан»
Еркіндікке ұмтылыс пен тартыс сарыны.
Нақтылау тапсырмасы
Оқушылар тірек кесте бойынша Құрманғазының өмірі мен шығармашылығына қатысты негізгі деректерді жинақтап, қысқаша әңгіме құрайды.
Синонимдермен жұмыс
Тапсырма: синоним сөздерді тауып, сол сөздермен сөз тіркесі мен сөйлем құрау.
Бағдар
- Ұлы — елге танымал, даңқты
- Атақты — әйгілі
- Алғашқы — тұңғыш
- Азаттық — бостандық
- Туынды — шығарма
- Шәкірт — оқушы
Үлгі
«Тұңғыш туынды», «әйгілі күйші», «бостандық үшін күрес», «оқушының шығармасы» сияқты тіркестер құрастырып, оларды сөйлемде қолданыңыз.
Деңгейлік тапсырмалар
1) Сөйлем мүшелеріне талдау
- Құрманғазы мектеп көрген жоқ, хат танымады, бірақ өмір сабағын тұрмыстан алды.
- Қазақтың халық аспаптар оркестрі Құрманғазы атымен аталады.
2) Сөз құрамына талдау
Күйлері, күйші, домбырашы, Құрманғазыға, шәкірттер, туындыларының, көтеріліске.
3) Сөз тіркесін құру
- Өзекті — мәселе
- Ұлы — күйші
- Алғашқы — туынды
- Халық — бостандығы
- Музыкаға — құштар
- Ұстазы — Құрманғазы
Тақтамен жұмыс: тірек кестені толтыру
Өнері
күйші, сазгер, домбырашы, ірі классик
Күйлері
«Адай», «Ақсақ киік», «Балбырауын» және т.б.
Не үшін күресті?
әділетсіздікке қарсы, халықтың бас бостандығы үшін
Құрманғазы атымен аталғандар
халық аспаптар оркестрі, консерватория, музыка мектебі, көше
Топтық жұмыс
1-топ
«Құрманғазы» сөзінің әр әрпіне байланысты сөздер ойлап, оларды орыс және ағылшын тілдеріне аудару.
2-топ
«Күйші» сөзін жіктеу.
3-топ
«Домбыра» сөзін септеу.
Сабақты бекіту
Білемін
Құрманғазы Сағырбаев — күйші, сазгер, домбырашы.
Білдім
оның күйлері мен мәдени мұрасының маңызы туралы.
Білгім келеді
Құрманғазының ұрпақтары бар ма, мұрасы қалай жалғасып келеді?
Бағалау
Оқушылардың мәтінді түсінуі, сөйлеуі, тапсырмаларды орындауы және топтық жұмысқа қатысуы негізінде бағаланады.
Үй тапсырмасы
Құрманғазы Сағырбаев туралы қосымша мәлімет жинап келу (өмірбаян, шығармалары, күй өнеріндегі орны).