Сондай күндердің бірінде
Тарауда үш ат жеккен кең күйме Ақшоқыдан қалаға қарай тартты. Биыл күзде Абай Әбішті, Мағашты және Күлбаданды орысша оқуға орналастыру үшін жолға шыққан еді.
Оқу бағыты: нақты жоспар, үлкен жауапкершілік
Михайловтың ақылымен Мағаш пен Күлбаданды уездік мектепке бермек болады. Ал Әбіш жасына байланысты жеке оқытушы жалдап, үйде оқи бастайды.
Бұған қоса, ауылдағы жетім балаларды да интернатқа орналастырып оқытуға Абай тапсырма береді. Әр он күн сайын Баймағанбетке айтып, балаларын алдыртып, олардың хал-жағдайын көріп, қуанып отырады.
Үгіт сөздің өзегі
Сондай күндердің бірінде Абай:
«Жасымда ғылым бар деп ескермедім,
Пайдасын көре тұра тексермедім...»
деп өлең оқып, балаларға білімге ұмтылуды қайта-қайта еске салады.
«Оқыңдар — адам болам деп оқыңдар. Оқыңдар — ел азаматы болам деп оқыңдар», — дейді.
Қыстың тынысы: кітап, қағаз, қалам
Бұл қыста Абай тек кітап оқумен шектелмей, қағаз бен қалам алып, өлең жаза бастайды. Бірақ ол өлеңдерін көбіне Көкбайдың атынан шығарып жүреді.
Бұл — ойды пісіріп, сөзді сынап, өзін-өзі тәрбиелеудің де бір тәсілі секілді.
Татьянаның хаты: далаға жеткен әуен
Бірнеше жыл өтеді. Осы аралықта Абай «Евгений Онегинді» аяқтайды. Татьяна тағдырына үңіліп, оны Тоғжан мен Салтанатқа ұқсата ойлап, Татьянаның хатын қазақшаға аударып шығады.
Михайловтың айтуынша, «Евгений Онегиннің күйі» — Чайковский жазған операсы да жарық көрген екен. Абай соған қызығып, аударылған хатқа ән шығара бастайды.
Үй ішіндегі сәт
Сол кезде үйге кішкене молда, Әйгерім, Баймағанбет және Мұхаметжан кіреді. Мұхаметжан — Абайға еріп жүрген, Тобықты ішінде жас ақын ретінде танылған жігіт. Олармен бірге Көрпебай да кіріп, Абаймен тоғызқұмалақ ойнауға кіріседі.
Мұхаметжан қызығып, Татьянаның хатын дауыстап оқиды. Сосын домбыраны қолға алып, әуенін іздей бастайды: әуелде қазақы әндерге — «Топайкөк», «Ақбала» секілді сарындарға — ілеспей қалады. Бірақ көп ұзамай, еш іркілмей өз әуенін тауып, хаттың сөзі керемет бір нақышпен жырлана жөнеледі.
Тыңдалған үн, тоқтаған ойын
Абай да, өзгелері де ойынды доғарып, үнсіз ден қоя тыңдайды. Әуен үй ішін түгел баурап алады.
Бір сәттің ішінде аударма — әнге, ән — ортақ сезімге айналады.
Түнгі әңгіме
Біраз уақыттан кейін ас дайын болып, бәрі тамақтанып алады. Ал Абай, әдетінше, қасындағы адамдарды қызықты әңгімеге тартып, ой қозғай түседі.
Бүгін ол француз жазушысы Александр Дюманың атақты романы «Үш мушкетерді» ерекше әсермен баяндап, түн жарымына дейін сөзін үзбейді.