Қазақша рефераттар

Темірланға хат жазу

Сабақтың тақырыбы: Бала құқығы

Бұл сабақ балалардың құқықтары туралы түсінікті кеңейтіп, өмірде кездесетін күрделі жағдайларды талдай отырып, өз құқықтарын тануға және қорғауға үйретуге бағытталған.

Мақсаты

Оқушылардың бала құқығы туралы білімін толықтыру, құқық бұзушылықтың алдын алу, қиын жағдайда дұрыс әрекет ету жолдарын түсіндіру және құқықты қорғаудың жауапкершілігін сезіндіру.

Көрнекілігі

  • «Бала құқығы» тақырыбы жазылған плакат
  • БҰҰ-ның «Бала құқықтары туралы конвенциясы» (1989)
  • ҚР «Баланың құқықтары туралы» Заңы (2002 жылғы 8 тамыз)

Кіріспе ой: баланың алғашқы дауысы — назар мен қорғанысқа шақыру

Ана баласын тоғыз ай құрсағында көтеріп, жарық дүниеге әкеледі. Жаңа өмір есігін ашқан сәбидің ең алғашқы әрекеті — жылау. Неліктен сәби дүниеге келген сәтте жылайды?

Жылау арқылы бала өз бойындағы қорқыныш пен қорғансыздықты білдіреді. Ол ана құрсағында жылулықты, жайлылықты және қорғанысты сезінді; ал туғаннан кейін ана жүрегінің дүрсілі алыстап, қауіпсіздік аймағы кеңейеді. Сәби жылауымен айналасындағы адамдардың назарын аудартқысы келеді.

Бала жылағанда алдымен анасы, кейін айналасындағы адамдар оған көңіл бөліп, жұбатады. Сәби мұны бейсаналы түрде ұғып, «назар аударту» үлгісін есінде сақтайды.

Жасөспірім шақта назар аудартуды жылаумен көрсету ұят саналып, бала өзін басқаша білдіреді. Егер бұрын ашық, белсенді бала тұйықталып, уайымшыл болып, ұйқысы бұзылып, тәбеті төмендесе — бұл оның ішінде шешілмеген мәселе барын аңғартады.

Негізгі ұстаным: баланың отбасында өмір сүруге құқығы

Қазіргі кезеңде әрбір баланың мүмкіндігінше отбасында өмір сүруге және тәрбиеленуге құқығы бар. Ал ата-анасы қайтыс болған немесе ата-ана құқығынан айырылған жағдайда, мемлекет тарапынан қамқоршы және қорғаншы орган тағайындалады.

Құқық

Отбасында өмір сүру және тәрбиелену

Кепілдік

Қауіпсіздік пен қамқорлық

Қорғау

Мемлекеттік қамқоршылық тетіктері

Талқылауға арналған сұрақтар

  1. «Бала құқығы» ұғымын қалай түсінесің?
  2. Баланың қандай құқықтары бар?
  3. Бала құқығының сақталуына жауапты адамдарды ата.
  4. Бала құқығына қатысты қандай заңдар мен құжаттарды білесің?

Талқылаудан кейін мұғалім оқушылардың жауаптарын толықтырып, БҰҰ Конвенциясы (1989) және ҚР «Баланың құқықтары туралы» Заңы (2002) негізінде негізгі құқықтар мен міндеттерді түсіндіреді.

Өмірлік жағдай: Темірланның хаты

Өкінішке орай, бала құқығының бұзылуына байланысты қоғамда келеңсіз оқиғалар да кездеседі. Төменде ақпарат құралдарында жарияланған Темірланның хаты берілген.

Т

Хат үзіндісі

Сәлеметсіз бе, құрметті редакция! Сізге хат жазып отырған Ақтау қаласында тұратын, 6-сыныпта оқитын Асанбаев Темірланмын. Жасым 12-де болса да, басыма түскен ауыр жағдайлар қолыма қалам алғызып, сіздерге хат жазуға мәжбүр етті.

Осыдан 3–4 жыл бұрын біз өз үйімізде әке-шешеммен, екі інім және екі қарындасыммен бірге бақытты өмір сүрдік. Өкінішке орай, әкем үйімізді банкке кепілге қойып, несиеге 40 мың доллар алып, қарызға кірдік. Көп ұзамай белгісіз себептермен әкеміз бізді тастап кетті.

Анамыз бес баламен қалып, екі жерде жұмыс істеп, аянбай еңбек етті. Бірақ табысы несие төлеуге жетпеді. Несиені уақытында төлей алмай, ақыры ақпан айында үйімізден айырылдық. Қыстың қақаған күнінде сот орындаушылары үйден шығарып жіберді.

Амалсыз қала сыртындағы дачадағы бір бөлмелі сарайды паналадық. Күнделікті асқа жарымағандықтан, мен мектепке баруды қойдым. Екі жас кіші інімді ертіп, көшеге шығып, машиналардың әйнегін жуып ақша таба бастадық. Бір жұмысқа 100 теңге алып, күніне 500 теңге, кейде 1000 теңге тапсақ, мәз болып үйге жүгіретінбіз.

Үйде күтіп отырған інілерім мен қарындастарыма нан, азық-түлік әкелемін. «Аш бала тоқ баламен ойнамайды» дегендей, менің де ойым оқу емес, анама көмектесу, бауырларыма күнделікті ас-суын тауып беру болды. Әкемнен көмек те, хабар да жоқ.

Құрметті редакция! Жағдайымды айта отырып, сіздерден ақыл-кеңес сұраймын. Маған қандай кеңес берер едіңіздер?

Сәлеммен, Темірлан.

Талқылау

  • Темірланға қандай сипаттама берер едің?
  • Оның басына түскен ауыр жағдайға кімдер және қандай факторлар әсер етті?
  • Өзің қатарлас бала ретінде Темірланға қандай ақыл-кеңес берер едің?

Жазба тапсырма: Темірланға хат

Әр оқушы өз атынан Темірланға хат жазады: жүректен шыққан ойды қағаз бетіне түсіріп, қолдау білдіру, нақты кеңес ұсыну, қауіпсіз және заңды көмек жолдарын көрсету.

Уақыт

5–6 минут

Қорытынды

Қалаған оқушылар өз хатын дауыстап оқиды

Қорытынды ой

Баланың құқығы әрдайым сақталсын. Ешбір бала қиындық көрмей, қауіпсіз ортада өсіп, білім алып, өз болашағын еркін құра алсын. Балаларымыз бақытты балалық шақты толық сезініп, еліміздің абзал азаматтары болып қалыптасуына тілектеспіз.