Қазақша рефераттар

Менингит ауруы өте қауіпті және одан қалай қорғану керек

Менингит: неге аса қауіпті және қалай қорғануға болады?

Миқұрт (менингит) — ми мен жұлынның жұмсақ қабықтарының қабынуы. Бұл өте қауіпті инфекциялық ауру, әсіресе балаларда жиі кездеседі. Ертеректе менингит жиі өлімге әкелсе, бүгінгі таңда уақтылы диагноз қойылып, дұрыс ем басталса, толық сауығып кету мүмкіндігі айтарлықтай жоғары.

Маңызды

Менингит жұқпалы түрінде науқас адам инфекцияны таратуы мүмкін. Аурудың ауыр түрлерінде өлім қаупі жоғары, ал аман қалғандардың бір бөлігі өмір бойына созылатын асқынуларға тап болады.

Қалай пайда болады және қалай жұғады?

Менингит түрлі бактериялар мен вирустардан туындауы мүмкін. Көбіне ол басқа аурулардың асқынуы ретінде дамиды: шешек, мысқыл (шықшыт безінің қабынуы), көкжөтел, құлақтың қабынуы сияқты жағдайлардан кейін пайда болуы ықтимал. Кейде жарақаттан, туберкулезден, тұмаудан, іш сүзегінен кейін де туындайды.

Бактериялық менингиттің кей түрлері жөтелгенде, түшкіргенде ауа арқылы тарауы мүмкін. Бактерия мұрын-жұтқыншаққа түсіп, қан айналымы арқылы таралып, қабыну процесін күшейтеді. Адамдардың тығыз орналасуы, тазалық сақтамау және инфекция ошақтарының жақын болуы жұқтыру қаупін арттырады.

Мамандар не дейді?

Ләззат Ералиева

С. Д. Асфендияров атындағы Қазақ Ұлттық медицина университеті, балалар жұқпалы аурулар кафедрасының профессоры; Тұрғындарды иммундау жөніндегі консультативтік комиссия төрағасының орынбасары

Менингококк — бактерия. Оның 12 түрі бар, ал 6 түрі (A, B, C, W135, Y, X) адам өміріне аса қауіпті болуы мүмкін. Бұл бактериялар мұрын мен жұтқыншақтың шырышты қабығында тіршілік етеді және бір адамнан екіншісіне тығыз жеке байланыс кезінде, бір мекемеде ұзақ бірге отырған жағдайда жұғады.

Салдары

Жедел медициналық көмек көрсетілсе де, менингококк инфекциясы ауыр өтуі және өлімге әкелуі мүмкін. Аман қалған әрбір бесінші адамда өмір бойына сіңірдің тартылуы, аяқ-қол қозғалысының шектелуі, бүйрек аурулары, кереңдік, ақыл-естің төмендеуі сияқты асқынулар қалуы ықтимал.

Менингитке әкелуі мүмкін пневмококк және гемофильді инфекцияларға қарсы екпелер Қазақстанның ұлттық егу күнтізбесіне енгізілген.

Сусанна Харит

Федералдық дәрігерлік-биологиялық агенттіктің Балалар инфекциясы ғылыми-зерттеу институты, инфекциялық аурулардың алдын алу бөлімінің жетекшісі (Ресей)

Менингококк инфекциясына қарсы вакцина барлық елдердің ұлттық күнтізбесіне бірдей енгізіле бермейді. Негізгі себептердің бірі — қаржыландыру: бұл қымбат екпелердің қатарында. Алайда аурудың салдары өте ауыр болуы мүмкін.

Ұлыбританияда иммундық профилактиканы кеңейтуге қоғам назарын аудартқан оқиғалардың бірі — менингококк инфекциясын өткеріп, мүгедектік алған бала туралы жария ақпарат. Нәтижесінде Англия менингококк инфекциясының профилактикасын күнтізбеге алғаш енгізген елдердің бірі болды.

Әлемдік тәжірибе (қысқаша)

  • Еуропа елдерінің шамамен үштен екісінде менингококкқа қарсы екпе егіледі, бірақ барлық түрін қамтуы әр елде әртүрлі.
  • Англия, Австралия және АҚШ-та менингококктың негізгі бірнеше түріне қарсы екпелер кең қолданылған.
  • Африканың «менингококк белдеуі» аймағында вакцинация деңгейі жоғары, бірақ көпвалентті вакциналарға қажеттілік күн тәртібінде.

Менингиттің негізгі белгілері

Ең жиі кездесетін белгілер: қатты бас ауруы, мойын бұлшықеттерінің сіресуі, қалтырау, сана бұзылысы (комаға дейін), жарық пен дыбысқа сезімталдықтың күшеюі. Сонымен қатар жүрек айну, құсу, әлсіздік, жүрек соғысының бұзылуы, бұлшықет ауыруы байқалуы мүмкін.

Менингеальды белгілер

Керниг және Брудзинский белгілері тән болуы мүмкін: науқас мойнын толық иілдіре алмауы, тізе буындарын бүге алмауы сияқты көріністер байқалады. Гиперестезия кезінде адам жарықты, қатты дыбысты және жанасуды көтере алмайды.

Неліктен жиі шатастырылады?

Аурудың бастапқы кезеңі тұмауға ұқсас болуы мүмкін: қызу көтеріледі, бас ауырады, құсады. Бір жасқа дейінгі балаларда іш өту де кездесуі ықтимал. Осы себепті кей адамдар уақыт жоғалтып, өз бетінше емделіп, дәрігерге кеш жүгінеді.

Балалар неге көбірек қауіпте?

Балалардың иммундық жүйесі толық қалыптаспағандықтан, қоздырғыштар ағзаға тез жұғады. Кей жағдайда ата-аналар баланың мазасыздануын, жылауын және құсуын «тіс жарып жатыр» деп қабылдап, уақыт өткізіп алады. Ал уақытында ем басталмаса, өлім қаупі артады немесе ми қызметі зақымданып, даму тежелуі мүмкін.

Ескерту

Менингитке күдік болса, өзін-өзі емдеумен айналыспаңыз. Жедел жәрдем шақырып, дәрігердің шұғыл бағалауына жүгініңіз.

Алдын алу: не істеу керек?

  • Иммунитетті күшейту

    Дұрыс тамақтану, жеткілікті ұйқы, күн тәртібін сақтау.

  • Кез келген ауруды дер кезінде емдеу

    Асқынуға жеткізбей, дәрігер кеңесін орындау.

  • Гигиена

    Қолды жиі жуу, тағамды тұтынар алдында мұқият жуу.

  • Жарақаттан кейін дәрігерге қаралу

    Бас жарақаты болса, міндетті түрде медициналық тексерістен өту.

  • Белгілер байқалса — уақыт жоғалтпау

    Жақыныңызда менингитке ұқсас белгілер болса, дереу жедел жәрдем шақыру.

Емделу тиімділігі нені білдіреді?

Уақтылы анықталып, тиісті ем тағайындалса, сауығу ықтималдығы өте жоғары. Нәтиже көбіне ауруханаға дер кезінде жатқызуға және ем тағайындауларын толық орындауға байланысты.

Балалардағы алғашқы белгілер және аурудың өтуі

Инкубациялық кезең әдетте 2–10 күн. Ауру көбіне жедел басталады: дене қызуы 39–40°C-қа дейін көтеріліп, қалтырау болады. Балалар қатты бас ауруына шағымданады, жиі құсады. Арқа мен омыртқа тұсында ауырсыну болуы мүмкін.

Бастапқыда сана сақталуы ықтимал, бірақ кейін бұлыңғырлануы немесе есінен тануы мүмкін. Ең маңызды белгілердің бірі — аурудың алғашқы күнінде пайда болуы мүмкін құрысу. Сандырақтау да байқалады.

Дереу әрекет ету керек белгілер

  • Жоғары қызу және қатты бас ауруы
  • Қайталамалы құсу
  • Есеңгіреу, сананың бұзылуы, құрысу
  • Жарыққа/дыбысқа төзбеушілік, мойынның сіресуі

Науқаста менингитке тән қалып болуы мүмкін: қырынан жатып, тізе мен жамбас буындарын бүгіп, басын шалқайтады. Тітіркендіргіштерге сезімталдық артады, беті бозарады. Сирек жағдайда іш өтуі мүмкін. Тіл құрғап, ақ жабынды байқалады.

Көздің қыли болуы, мұрын-ерін қатпарының тартылуы сияқты неврологиялық белгілер бас миы қызметінің бұзылуын көрсетуі мүмкін.

Ем қалай жүргізіледі?

Жас ерекшелігіне қарамастан, науқастар әдетте стационарда емделеді. Кешенді ем құрамына антибиотиктер және қажет болса вирусқа қарсы дәрілер кіреді. Ауыр жағдайда реанимациялық көмек қажет болуы мүмкін.

Негізгі қағида

Емнің нәтижелілігі көбіне ауруханаға уақытылы жатқызуға және тағайындалған емді бұлжытпай орындауға байланысты.

Қорытынды

Менингит — тез өрбитін және ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін ауру. Белгілері тұмауға ұқсап басталуы ықтимал болғандықтан, уақытты өткізіп алмау маңызды. Қауіп төнсе, жедел медициналық көмекке дереу жүгіну қажет.