Қазақша рефераттар

Паскаль программалау тілінің алфавитімен таныстыру

Пән

Информатика

Сынып

8-сынып

Сабақ түрі

Білім мен білікті қалыптастыру сабағы

Сабақтың тақырыбы

Паскаль — программалау тілі. Формальды жазылу тәсілі. Алфавит.

Білімділік

Оқушыларға Паскаль программалау тілі, оның негізгі элементтері және Паскаль ортасы туралы толық түсінік беру; Паскаль тілінің алфавитімен таныстыру.

Дамытушылық

Алгоритм командалары мен құрылымын меңгерту арқылы алгоритм құру дағдыларын қалыптастыру, логикалық ойлау қабілетін дамыту.

Тәрбиелік

Оқушыларды ұқыптылыққа, жинақылыққа және адамгершілікке тәрбиелеу.

Сабақтың барысы

  1. 1. Ұйымдастыру

    Сабаққа дайындау, мақсат қою.

  2. 2. Қайталау

    Алгоритм тақырыбын еске түсіру.

  3. 3. Жаңа тақырып

    Паскаль тілі және алфавит.

  4. 4. Бекіту

    Сұрақтар мен мысал арқылы.

  5. 5. Үй тапсырмасы

    Қайталау және жаттығу.

Өткен материалды қайталау

Төмендегі сұрақтар арқылы алгоритмнің негізгі ұғымдары пысықталады.

  • Алгоритм командалары есеп шартына байланысты қалай бөлінеді?

  • Жай және құрама командалардың айырмашылығы қандай?

  • Сызықтық алгоритм дегеніміз не?

  • Тармақталу алгоритмі мен циклдік алгоритмнің айырмашылығы қандай?

  • Компьютерде есеп шығару қандай кезеңдерден тұрады?

Жаңа сабақты түсіндіру

Паскаль тілін 1968–1971 жылдары Швейцарияда профессор Никлаус Вирт оқып-үйренуге қолайлы программалау тілі ретінде ұсынған. Қарапайымдылығы мен тиімділігінің арқасында Паскаль тілі қысқа уақыт ішінде әлемге кең таралды.

Бұл тілде жазылған программа компьютерде орындалу үшін алдымен трансляцияланады (машина тіліне аударылады), объектілік программаға түрлендіріледі, содан кейін ғана орындалады.

Паскаль тіліндегі программаның құрылымы

Паскальда программа жол-жолымен жазылады. Әдетте әр жолдың соңында нүктелі үтір ( ; ) қойылады. Программа үш бөліктен тұрады:

  • Тақырып (Program ...;) — программа атауын көрсетеді.
  • Сипаттау бөлімі (Var, Const, т.б.) — айнымалылар, тұрақтылар секілді объектілер алдын ала анықталады.
  • Операторлар бөлімі — нақты орындалатын командалар орналасады.

Негізгі түйінді сөздер

Программа Program сөзінен басталады. Операторлар бөлімі begin сөзінен басталып, барлық командалар жазылып болған соң end. сөзімен аяқталады.

Жалпы сұлба

Program ...;
  { сипаттау бөлімі }
begin
  { операторлар бөлімі }
end.

Тілдің алфавиті

Тілдің алфавиті — программаның элементтерін құруға қолданылатын символдар жиыны. Оған әріптер, цифрлар және арнайы белгілер кіреді. Символдар шартты түрде мына топтарға жіктеледі:

Атаулар (идентификаторлар)

Латынның 26 әрпі және цифрлар арқылы құралады.

Цифрлар

Сандарды жазуға арналған таңбалар.

Айыру белгілері

Бос орын, тыныс белгілері, ENTER, түсініктемелер.

Арнайы символдар

Пунктуация және амал таңбалары.

Арифметикалық амалдар

  • +қосу
  • -азайту
  • *көбейту
  • /бөлу

  • DIV — бүтін бөлу, MOD — қалдықты табу.

    Мысал: 10 MOD 3 нәтижесі 1.

Логикалық амалдар

  • AND — «және» (логикалық көбейту)
  • OR — «немесе» (логикалық қосу)
  • NOT — «емес» (терістеу)
  • XOR — «айрықша немесе»
  • SHL — биттерді солға ығыстыру, SHR — биттерді оңға ығыстыру

Айыру белгілері (негізгілері)

бос орын , . : ; ' ( ) [ ] { } ENTER

Қатынас (салыстыру) таңбалары

=

тең

<>

тең емес

<

кіші

>

үлкен

<=

кіші немесе тең

>=

үлкен немесе тең

Негізгі ұғымдар: өрнек, оператор, сипаттама

Өрнек

Арифметикалық немесе логикалық амалдар таңбаларымен біріктірілген айнымалылар, функциялар, жиымдар сияқты мағынасы бар тізбек.

Оператор

Белгілі бір іс-әрекетті орындайтын, мағынасы тиянақты ең қарапайым сөйлем.

Сипаттама

Программада пайдаланылатын мәліметтердің құрылымы мен ұйымдастырылуын алдын ала анықтайтын сөйлемдер жиыны.

Синтаксистік диаграммалар туралы

Синтаксистік диаграммаларда көбіне екі геометриялық фигура қолданылады: тіктөртбұрыш және эллипс (кейде шеңбер). Тіктөртбұрыш ішінде тілдің анықталатын элементтері, ал эллипс ішінде терминалдық символдар, яғни қосымша анықтауды қажет етпейтін таңбалар жазылады.

1-мысал: екі санның қосындысын табу

Төмендегі программа екі санды енгізіп, олардың қосындысын есептейді. 

Program kosindi;
Var a, b, x: integer;
Begin
  Write('a, b сандарын енгіз: ');
  Readln(a, b);
  x := a + b;
  Writeln('x = ', x);
End.

Ескерту: мәтін жолдары апострофпен (' ') жазылады, ал соңғы End. нүктемен аяқталады.

Сабақты бекіту сұрақтары

Тілдің алфавиті неден тұрады?

DIV және MOD не үшін қолданылады?

Программа қандай түйінді сөзбен басталады?

Программаның негізгі бөлігі қандай сөзбен басталып, қандай сөзбен аяқталады?

Қорытынды

Бұл сабақта Паскаль тілінің пайда болуы мен орындалу принципі қарастырылды, программаның негізгі құрылымы түсіндірілді және тіл алфавитінің құрамдас бөліктері мен негізгі амалдар жүйеленді.