Балуан Шолақ жеңген палуан

Сабақтың барысы

1. I

   Ұйымдастыру кезеңі

2. II

   Үй тапсырмасын тексеру

3. III

   Сабақтың мақсат-міндеттерімен таныстыру

4. IV

   Жаңа сабақ

   1) Жазушы туралы мәтінмен жұмыс (өзара оқыту)

   • Әр оқушы берілген мәтінді өздігінен оқып, негізгі ұғымдарды анықтайды.
   • Маңызды ойларды бөліп алып, тірек-конспект құрастырады.
   • Дайындалған оқушы конспектісіне сүйеніп, серіктесіне түсінгенін әңгімелейді.
   • Жұптар ауысып, өзара түсіндіру жалғасады.
   • Қажет болса, мазмұндаудың тірек сызбасы да жасалады.

   2) «Каронмен күрес» үзіндісімен танысу

   а) Мұғалімнің кіріспе сөзі: Балуан Шолақ туралы

   Балуан Шолақ Баймырзаұлы — қазақ халқының белгілі сазгері, ат ойынының түрлі тәсілдерін меңгерген өнерпаз, күш өнерінің дара тұлғасы, жауырыны жерге тимеген балуан. Азан шақырып қойған шын аты — Нұрмағанбет.

   Жас кезінде саусағын отқа күйдіріп алуына байланысты және өнеріне сүйсінген ел-жұрт оны «Балуан Шолақ» деп атап кеткен. Оның өмірі сұлу Көкше өңірімен тығыз байланысты.

   Бала кезінен-ақ балуандықпен танылып, ел ішіндегі ойын-тойдың көркіне айналады. Ат үстінде түрегеп тұрып өнер көрсетіп, теңге алу, сайыс, көкпар сияқты ойындарда алдына жан салмаған.

   Өнерге құштарлығы ерте оянып, Біржан сал мен Ақан серінің әндерін нақышына келтіріп орындайды. Ел аралап, халық ішінен шыққан өнерпаздармен танысып, өзі де ән шығарады.

   Балуан Шолақ шығармаларында халық мұңын жырлап, би-болыстар мен байлардың әділетсіздігіне, патша үкіметінің озбырлығына қарсы ән-жырымен үн қатады.

   Музыка зерттеушісі А. Затаевич ел арасынан Балуан Шолақтың бірнеше әнін жазып алып, оларды «Қазақ халқының 1000 әні» және «Қазақтың 500 әні мен күйі» жинақтарына енгізген.

   Өнерімен халқын сүйсіндіріп, Сарыарқаны сазды әуенімен тербеткен Балуан Шолақ Баймырзаұлы 1916 жылы Өзектісайда дүниеден өтеді.

   ә) Тыңдалым

   Балуан Шолақтың әндерінен үзінді тыңдату.

   б) Оқылым

   «Каронмен күрес» үзіндісін түсініп оқу.

   в) Сөздік жұмысы

   Сөз	Мағынасы
   бақ	счастье
   ас	годовщина смерти
   ұлы думан	великое пиршество
   мін	изъян
   сыбыс	слух, молва
   аждаһадай	гигантский
   күндеу	завидовать
   ерегіске жаны құмар	любитель спорить, не уступать
   теріскей	северная сторона
   құрсауылдап айналу	окольцовывать
   сусындау	утолить жажду
   тақтай үйшік	деревянный домик
   делебе	возбуждение, интерес, азарт
   тұлға	фигура
   сескену	опасаться, страшиться
   сылтау	причина
   жауырын	лопатка
   бұлшық еттер	мускулы, мышцы
   мойын	шея
   алқым	горло, глотка
   тәсіл	прием
   тұзақ	петля
   үйіру	закрутить
   иық	плечо
   шалқасынан	на спину
   шөкесінен отыру	сидеть на корточках
   қауіптену	опасаться
   ысқыру	свистеть
   өңді	красивый
   тыржиту	сморщиться
   мертігу	получить травму
   нәтиже	результат
   кір көтеру	поднять гири
   тізе	колено
   шынтақ	локоть

   г) Топтық жұмыс: үзіндіні құрылымдау

   • Үзіндіні бірнеше бөлікке бөліп, әр бөлікке атау беру.
   • Бөліктер санына қарай оқушылар топтарға бөлінеді.
   • Әр топ өз бөлігіне қайтадан зейін қойып оқып, мазмұнын сурет, сызба және шартты белгілер арқылы ұсынады.
   • Дайын «шпаргалкаға» сүйеніп, мәтін бөлігін мазмұндайды.
   • Барлық топтың жұмысы біріктіріліп, үзінді толық баяндалады.
5. V

   Сабақты бекіту

   Үзінді мазмұны бойынша сұрақтар

   • Балуан Шолақтың атағы қандай оқиғадан кейін ел ішіне жайылды?
   • «Сегіз қырлы жігіт» деген ұғымды қалай түсінесіңдер?
   • Балуан Шолақ қандай сыбыс естіді?
   • Балуан Шолақ қандай шешімге келді?
   • Балуан Шолақ достарымен қайда барды?
   • Балуан Шолақ пен оның достары Қара масканы қай жерде кездестірді?
   • Французша күрестің ерекшелігі қандай?
   • Қара маска мен Балуан Шолақ қалай күресті? Үзіндіні оқып беріңдер.
   • Күрес қалай аяқталды?
   • Балуан Шолақ жұртқа өзінің күш иесі екенін қалай дәлелдеді?
6. VI

   Сабақты қорытындылау және бағалау

   Блиц-турнир

   • С. Мұқанов ...
   • С. Мұқанов — ...
   • Жерлестері оны ... атандырды.
   • 1919 жылы ...
   • 1938 жылы ...
   • Жазушы ... марапатталды.
   • Балуан Шолақ туралы шығармасы — ...
   • Балуан Шолақтың шын аты — ...
   • Балуан Шолақ жеңген палуан — ...
7. VII

   Рефлексия

   Сабақтан алған әсерлерімен бөлісу, спортпен шұғылдануға қатысты көзқарастарын білдіру.

8. VIII

   Үй тапсырмасы

   1) Кесте толтыру

   Хрестоматияда берілген үзіндіні пайдаланып, төмендегі кестені толтырыңдар.

   Балуан	Қандай?
   Балуан Шолақ	...
   Түйе балуан	...
   Карон	...

   2) Шығармашылық жұмыс

   Қазақ халқының атақты балуандары туралы шығармашылық жұмыс орындаңдар (эссе, презентация, постер немесе қысқа зерттеу).