Қазақша рефераттар

Киттер балыққа жатпайтын теңіздегі сүтқоректі жануарлар

Қызықты деректер жинағы

Төмендегі деректер табиғат, адам ағзасы, жануарлар әлемі, ғылым және география туралы қысқа мәліметтерден тұрады. Оқу жеңіл болу үшін олар тақырыптарға бөлінді.

Тағам және тұрмыс

Қант, су және құрамы

  • 1 кг лимонда 1 кг құлпынайға қарағанда қант көбірек болады.
  • Қиярдың 96%-ы судан тұрады.
  • Сәбізге түс беретін зат — каротин (сарғыш-қызғылт пигмент).
  • Інжу сірке суында ериді.

Ас үй және күнделікті әдеттер

  • Жарты килограмм бал алу үшін аралар 2 миллионнан аса гүлдің шірнесін өңдеуі керек.
  • Кетчуп бір кездері дәрі ретінде қолданылған.
  • Иісті балдыркөктің (сельдерей) беретін калориясынан оны жеуге жұмсалатын калория көбірек болуы мүмкін.
  • Эскимостар тоңазытқышты азық-түлікті сақтау үшін қолданады.

Адам ағзасы және әдеттер

Дене мүмкіндіктері

  • Адам өз шынтағын жалай алмайды.
  • Көз ашық күйде түшкіру мүмкін емес.
  • Өте қатты түшкіру қабырғаның сынуына себеп болуы мүмкін.
  • Адам күніне шамамен 23 мың рет тыныс алады.
  • Адам жылына орта есеппен 1500 рет түс көреді.
  • Күлу үшін 17, ал қабақ шыту үшін 42 бұлшықетті қозғалту керек.

Ми, сезім және ерекшелік

  • Саусақ іздері сияқты тіл ізі де әр адамға тән ерекшелік болуы мүмкін.
  • Денедегі ең күшті бұлшықет — тіл.
  • Адам миының шамамен 90%-ы судан тұрады.
  • Мидағы жүйке тіндерінің құрамы шамамен 40% ақуыздан және 51–54% майдан тұрады.
  • Мидың зат алмасу процесінде көмірсулар (негізінен глюкоза) ерекше рөл атқарады.
  • Адам миында шамамен 90–100 миллиард жасуша бар.

Гигиена және тұрмыстық бақылаулар

  • Құлаққапты 1 сағат тыңдағанда құлақтағы бактерия саны айтарлықтай артуы мүмкін (кей деректерде 700% деп беріледі).
  • Адам күніне орта есеппен 100 000 рет көзін ашып-жұмады.
  • Орта есеппен бір ер адамның өмірінің 3350 сағаты қырынуға кетеді.

Қоғам және есімдер

  • Әлем халқының шамамен 50%-ы өмірінде бір рет те телефонмен сөйлеспеген деген дерек кездеседі.
  • Дүниежүзінде ең көп қолданылатын есімдердің бірі — Мұхаммед.

Жануарлар әлемі

Жыртқыштар мен мінез-құлық

  • Азық үшін адамға шабуыл жасайтын жануарлардың бірі ретінде аю аталады.
  • Қасқырлар бөлтірігіне азықты 30 км қашықтықтан таси алады.
  • Шалғын қасқырының (койот) сүйікті тағамы ретінде қауын аталады.
  • Кенгурулар артқа қарай жүре алмайды.

Ерекше физиология

  • Доңыздар дене бітіміне байланысты бастарын жоғары көтеріп, аспанға тіке қарай алмайды.
  • Иттердің тер бездері негізінен табандарында орналасады.
  • Жылқыларда адамдарға қарағанда 18 сүйек артық болады.
  • Пілдер күніне орта есеппен 2 сағаттай ұйықтайды.
  • Түйеқұстың көзі миынан да үлкен.
  • Көбелектер дәмді аяқтарымен сезеді.

Жәндіктер және ұсақ тіршілік иелері

  • Дүниежүзіндегі жануарлардың шамамен 80%-ы — алтыаяқтылар (жәндіктер).
  • Инеліктердің 30 000-ға жуық көзі болады деген дерек бар.
  • Бүрге өз бойынан 350 есе қашықтыққа секіре алады.
  • Биттер өмірі барысында 200–300 жұмыртқа қалдырады.
  • Үлкен бит бір тістегенде шамамен 0,008 г қан сорады.
  • Адам денесіндегі биттер алты аяқты болады.
  • Егістікке зиян келтіретін шыбын-шіркейлердің белгілі түрлері бір миллионға жуық; жалпы саны бұдан да көп болуы мүмкін.
  • Көкторғай (щурка) минутына 60–70 рет қанат қағады.

Құрлық жануарлары туралы өзге деректер

  • Қолтырауындар түстерді ажырата алмайды деген пікір бар.
  • Қолтырауын күнге шыққанда кейде «рахаттану» үшін аузын ашып тұрады.
  • Қолтырауынның көздерінің арақашықтығы аяқтарының үлкендігіне тең делінеді.
  • Қолтырауын су астында 4–5 сағатқа дейін дем алмастан тұра алады.

Приматтар

  • Шимпанзелердің сүйікті тағамдарының бірі — құмырсқа: олар шыбықты түкіріктеп, илеуге сұғып, жабысқан құмырсқаларды жейді.
  • Шимпанзелер жүзуді білмейді деген дерек бар.

Теңіз және мұхит

Көк кит және рекордтар

  • Әлемдегі ең үлкен жануар — көк кит.
  • Көк киттің салмағы шамамен отыз пілдің салмағына тең делінеді.
  • Ұрғашы көк киттің ұзындығы 34 м-ге дейін жетуі мүмкін.
  • Көк киттің дауысын 850 км қашықтықтан естуге болады деген дерек бар.
  • Кит баласының бойы шамамен 10 м болады делінеді.
  • Киттер — балық емес, теңіздегі сүтқоректі жануарлар.
  • Киттер төлін сүтімен қоректендіріп, өкпесімен тыныс алады.

Қосымша деректер: көк киттер күніне шамамен 40 миллион планктонмен қоректенеді; басының үстіндегі тесіктері арқылы 100 тоннаға дейін суды жұтып, сүзгі ретінде қолданады; екпінмен қозғалғаннан кейін 3 сағаттай су бетінде қимылдамай қалқып тұра алады; тістерінің орнында шеміршекті пластинкалар болады деген мәліметтер кездеседі.

Акулалар, балықтар және тіршілік

  • Акула жейтін жемтігінің қозғалысын 100 м қашықтықтан сезе алады.
  • Кішкентай акулалардың 3000-ға жуық тісі болады деген дерек бар.
  • Арқан балықтар (лосось) көбею үшін 100 км қашықтыққа дейін жүзе алады.
  • Пираниялар үш тістегенде адамның қолын білегінен жұлып алады деген қауіпті дерек айтылады.

Планктон — мұхиттың тірегі

  • Теңізде көзге көп көріне бермейтін өсімдіктер мен жәндіктер «планктон» деп аталады.
  • Өсімдік планктондары әлем ормандарынан да көп оттегі бөледі деген дерек бар.
  • Планктонсыз теңізде тіршілік болмайды: көптеген балықтар планктонмен қоректенеді.
  • Планктондар бір уылдырық шашқанда 10 000 жұмыртқа салуы мүмкін.
  • «Планктон балығы» алты мемлекетте ең қымбат балық ретінде сатылатыны айтылады.

Теңіз жануарларының тәсілдері

  • Мұхит кесірткесі (игуана) су астында жарты сағатқа дейін дем алмастан тұра алады.
  • Дельфиндер бір көзін ашып ұйықтайды.
  • Суық климатта тіршілік ететін тұщы су тасбақалары күзде су астына түсіп, көктемге дейін өмір сүре алады; жүрегі минутына бір рет соғуы мүмкін.
  • Бірқазандар балықты судан «құйып алып», суды қайта шығару арқылы қоректенеді.
  • Шаяндардың төменгі қалташығында жүздеген баласы болуы мүмкін.
  • Екі қанатты шаян түрлері бар, сол қанаттарымен ұша алады деген мәлімет кездеседі.

Өсімдіктер және ағаштар

Ерекше өсімдіктер

  • Кейбір өсімдіктер жәндікпен қоректенеді: шықшөп жапырағына қонған шыбын-шіркейлерді ұстап, «жейді».
  • Әлемдегі ең үлкен гүл — Индонезияның жаңбырлы ормандарындағы Раффлезия; диаметрі шамамен 60 см.
  • Емен ағашы елу жылға дейін жаңғақ бермеуі мүмкін.

Ағаштардың жасы мен алыптары

  • Әлемдегі ең ұзын ағаштардың бірі — АҚШ-тың Калифорния штатындағы мәңгі жасыл секвойя; шамамен 2000 жыл өмір сүріп, салмағы 500 тоннаға жетуі мүмкін.
  • Секвойядендрон (мамонт ағашы) 3000 жылдан артық жасай алады; ең биігі 112 м-ге дейін жетеді.
  • Калифорниядағы қара қарағайдың жасы 4600 жыл болуы мүмкін.
  • Ағаш діңі жыл сайын сақина қосып кеңейеді; сақина саны арқылы ағаштың жасын шамалауға болады.

Ағаш материалдары және төзімділік

  • Жөке (липа) ағашының отыны жеңіл болғандықтан, ұшақ моделдері сияқты жеңіл бұйымдарға қолданылады.
  • Талшын (буктың бір түрі) тақтайлары шамамен 500 жылға дейін төзімді болуы мүмкін; Қаратеңіз аймағындағы тарихи үйлерде қолданылғаны айтылады.

Жер, ауа райы және ғарыш

Ғарыш және аспан

  • Шолпан — сағат тілі бағытымен айналатын ғаламшар.
  • Ашық аспанды түнде 1000-нан аса жұлдыз көруге болады.
  • Аспанның көгілдір түсті болуы атмосферада жарықтың шашырауымен байланысты; ал ғарышта шашырататын орта жоқ болғандықтан қараңғы көрінеді.

Ауа райы және табиғи құбылыстар

  • Дүниежүзінде минут сайын әлсіз жер сілкіністері болып тұрады деген дерек бар.
  • Ең көп жауын жауатын орындардың бірі — Гавайидегі тау: жылына 350 күн жаңбыр жауады деген мәлімет айтылады.
  • Ең аз жауын жауатын жер ретінде Чилидегі Атакама шөлі аталады: 400 жыл жауын жаумаған кезеңі болғаны туралы дерек бар.
  • Белгілі ең үлкен бұршақтың диаметрі 19 см-ге жеткен.
  • 1999 жылы АҚШ-тың Оклахома штатында жел жылдамдығы сағатына 509 км-ге жеткен деген дерек бар.

География және елдер

  • Кез келген мұхиттан ең қашық жер ретінде Қытай аталады.
  • Ең көп асфальт жолы бар өлке ретінде Франция көрсетіледі.
  • Ресей аумағының төрттен бір бөлігін орман алып жатыр; көлемі Түркия аумағына тең деген дерек айтылады.
  • Үндістанда жыл сайын дүниеге келетін балалар саны Австрия халқының жалпы санынан көп деген мәлімет бар.

Тарих, ғылым және рекордтар

Тарихи деректер

  • Өткен 3500 жылдың ішінде тек 230 жылы ғана бейбітшілік болған деген тұжырым айтылады.
  • Бірінші дүниежүзілік соғыста 2 500 000 ат қолданылған.
  • Жібек саудасы үшін Еуропа мен Қытайды байланыстырған керуен жолы — Ұлы Жібек жолы.
  • Ескі заманда мумиялардың аяқ саусақтарын да бөлек-бөлек мумиялаған.

Техника және тәжірибе

  • Эдисон электр шамына қажетті материалды табу үшін 3000 рет тәжірибе жасаған.
  • Кір жуғыш машинаны алғаш рет 1907 жылы Hurley Machine Company ойлап тапқаны туралы дерек бар.
  • Ұшқын сіріңкеден бұрын табылған.

Рекордтар мен таңғаларлық сандар

  • Эйфель мұнарасының төбесіне шығу үшін 1792 баспалдақтан өту керек.
  • Әткеншекті тоқтамай тербету рекорды 440 сағатқа созылған.
  • 1971 жылы Жапонияның Исигаки аралында биіктігі 85 м толқын тіркелгені айтылады.

Қысқа әрі тосын байқаулар

  • Шыны сынғанда ұшқан ұсақ бөлшектердің жылдамдығы өте жоғары болады (кей деректе сағатына 3000 миль деп беріледі).
  • Адамның шашы серпімділігіне байланысты бірнеше килограмм салмақты көтере алады деген пікір бар (3 кг деп те айтылады).
  • Бетховен әуен жазбас бұрын басын салқын сумен жуатын болған.
  • Гавай әліпбиінде 12 әріп бар.
  • Темекі шайырымен жасалған тәжірибеде тышқан терісінде қатерлі ісік пайда болғаны тіркелген.
  • Үшінші мыңжылдықтағы (XXXI ғасыр) бір жыл 365,242 күнге созылады деген есеп айтылады.

Қосымша қысқа деректер (әртүрлі тақырып)

  • Тек еркек тотықұстар ғана сайрайды деген дерек бар.
  • Бүйелер (түйелер) 2,5 жыл қоректенбестен өмір сүре алады деген мәлімет кездеседі.
  • 2 500 м тереңдікте және 300°C ыстықта өмір сүретін бактериялар бар.
  • Ішектерімізде 400-ден аса бактерия түрі кездеседі; олардың жалпы саны жасушалар санынан көп болуы мүмкін деген пікір бар.
  • Тек уранды еш құралсыз, жай көзбен көруге болады деген мәлімет айтылады.
  • Құрбақалар үш жылға дейін ішіп-жемей өмір сүре алады деген дерек бар.
  • Адамды саусақ ізінен, ал итті мұрын ізінен тануға болады.
  • Ыстық су суық судан ауыр болады деген пікір кездеседі.
  • Шикі жұмыртқаны айналдырып тоқтатсаңыз, ішіндегі сұйық қайта айнала береді.
  • Аралар гүлдің орнын «ара биі» арқылы басқа жұмысшы араларға жеткізеді.
  • Кейбір гүлдерден жиналған бал адам үшін улы болуы мүмкін; мұндай бал «есерсоқ бал» деп аталады.
  • Бабылдың аспалы бағы заманына сай суару әдістерінің арқасында гүлденген деген дерек бар.
  • Қар кристалдары алтыбұрышты; әр қар түйіршігі бір-біріне ұқсамайды.
  • Аққұбалардың шашы қараторы адамдарға қарағанда қалыңырақ болуы мүмкін.
  • АҚШ президенті Джон Кеннеди 20 минутта төрт түрлі газетті оқи алған деген дерек айтылады.
  • Үлкен мұхиттардағы алтын қорының елеулі бөлігі су астында кездеседі деген мәлімет бар.
  • Нәрестенің салмағы ұрықтанудан дүниеге келгенге дейін шамамен 5 миллион есе артады деген есеп айтылады.
  • Мысық үшін 7-қабаттан құлау 32-қабаттан құлаудан да қауіпті болуы мүмкін деген пікір бар.
  • Мысық миында 32 бұлшықет бар деген дерек кездеседі.
  • Хамелеонның тілі денесінен екі есе ұзын болуы мүмкін.
  • Көп асыл тастар бірнеше элементтен тұрса, бриллиант толықтай көміртектен тұрады.

Қорытынды

Бұл жинақтағы көптеген мәліметтер «қызықты дерек» форматында берілгендіктен, кейбірі нақты ғылымдағы деректермен толық сәйкес келмеуі мүмкін. Дегенмен, олар дүниені әр қырынан тануға, сұрақ қоюға және тексеріп көруге жақсы себеп болады.