ҒЫЛЫМИ ЖОБАНЫ РӘСІМДЕУ
Ғылыми жетекшінің міндеттері
Ғылыми жетекші оқушыға тақырып таңдаудан бастап жұмысты қорғауға дейін жүйелі қолдау көрсетеді. Жетекшінің негізгі міндеттері төмендегідей:
- Жобаның тақырыбын таңдауға және орындау жоспарын әзірлеуге практикалық көмек беру.
- Зерттеу әдістерін таңдауға бағыт-бағдар ұсыну.
- Әдебиеттер мен нақты материалдарды іріктеуде кәсіби кеңес беру.
- Жоспарға сәйкес жұмыстың орындалуын жүйелі қадағалау.
- Талаптарға сәйкес орындалу сапасын бағалау және жазбаша пікірде көрсету.
Ғылыми жарысқа ұсынылатын жұмыстар
Жаңалық ашатын зерттеулер
Ғылым саласындағы фактілерді, оқиғаларды, құбылыстарды және бұрын мәлім болмаған қырларды айқындайтын жұмыстар.
Қолданбалы шешімдер
Практикалық міндеттерді шешуге жаңалық енгізетін аппараттар, модельдер мен аспаптардың конструкциялары; мектептегі эксперименттерді және өндірістік үдерістерді ұтымды пайдалануды жетілдіруге бағытталған жұмыстар.
Әлеуметтік-экономикалық жобалар
Әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешуге бағытталған, экономикалық-құқықтық негіздемесі бар компьютерлік модельдер мен жобалар.
Қатысуға жіберілмейтін жұмыстар
- Кәмелетке толмағандарға пайдалануға рұқсат етілмейтін аппаратура қолданылған жұмыстар.
- Адам денсаулығына және жануарларға зиянды заттар қолданылған (уытты, радиоактивті, канцерогендік немесе мутагендік әсері бар), сондай-ақ патогенді немесе соған тең материалдар, микроағзалар, вирустар пайдаланылған жұмыстар.
- Алкоголь, темекі және соған ұқсас зиянды өнімдерді насихаттайтын немесе пайдаланатын жұмыстар.
- Жануарларға қатыгездік көрсетілетін эксперименттер қамтылған жұмыстар.
- Бұрын жарыстарда қаралған және қорғалған жобалардың қайта ұсынылуы.
Тақырып таңдаудың ережелері
Негізгі талаптар
- Тақырып оқушыларға қызықты әрі ынталандыратын болуы керек.
- Жұмыс орындалатын, нәтижесі қатысушыларға нақты пайда әкелетіндей болуы тиіс.
- Тақырып шынайы, жаңалық пен ерекшелік элементтері бар болуы керек.
- Ұзақ жылдарға созылмай, қысқа мерзімде орындалатындай жоспарлануы қажет.
- Тақырып түсінікті және оқушылардың жас ерекшелігіне сай болуы керек.
Ұсынымдар
- Алдыңғы жылдардағы ғылыми жұмыстардың тақырыптарымен алдын ала танысыңыз.
- Бұрын орындалған тақырыптарды қайталамаңыз; өзектілік пен шынайылықты ескеріңіз.
- Зерттеу нақты бір объекті аясында шектелгені дұрыс.
- Тақырып секция отырысында немесе жетекшімен жеке консультацияда талқылануы керек.
- Зерттеу тақырыбы мектептің ОҒҚ отырысында бекітілуі қажет.
Тілегі мен мүмкіндігінің ұштасуы
Тақырып таңдауда оқушының қызығушылығы, қолжетімді ресурстар, уақыт және жетекшінің кәсіби құзыреті өзара үйлесуі тиіс. Осы үйлесім жұмыстың сапасына тікелей әсер етеді.
Зерттеу жұмысын жүргізу
1) Теориялық талдау
Зерттеу мәселесінің маңызын, ерекшелігін және осы тақырып бойынша әртүрлі көзқарастарды сипаттаңыз. Сонымен бірге мәселенің қазіргі таңда шешілу жолдарын көрсетіңіз. Бұл мазмұн зерттеу бөлімінің теориялық негізін құрайды.
2) Эксперименттік (практикалық) бөлім
Практикалық бөлім зерттеу мәселесінің мәнін түсіндіретін немесе оны шешуге мүмкіндік беретін ғылыми әдістерді қолдануды қамтиды. Бұл кезеңде автор өзінің шығармашылық әлеуетін көрсете алады.
- Эксперимент
- Бақылау
- Сауалнама
- Әңгімелесу, сұрақ қою
- Интервью алу және т.б.
Дұрыс әрі сенімді ақпарат алу үшін бір ғана әдіспен шектелмей, бірнеше әдісті біріктіріп қолдану ұсынылады.
3) Зерттеу күнделігін жүргізу
Зерттеу күнделігі тақырып таңдалған күннен бастап әдебиетпен жұмыс, материал жинау, рәсімдеу және қажетті құжаттарды дайындау аяқталғанға дейін жүргізіледі. Күнделікте автор атқарған жұмыстардың барлығы кезең-кезеңімен көрсетілуі керек.
Әдебиеттерді зерделеу және библиография
Бұл кезеңнің мақсаты — оқушының тақырып бойынша әдебиеттерді дұрыс іріктеуін және библиографиялық тізімді сауатты құрастыруын қалыптастыру.
Библиографиялық тізімге қойылатын талаптар
- Кемінде 15 дереккөз болуы керек (монографиялар, жинақ мақалалары, ғылыми журналдар, авторефераттар, арнайы зерттеулер және т.б.).
- Өзектілік үшін соңғы 3–5 жылдағы әдебиеттерді жиі пайдалану ұсынылады.
- Тақырыпты кешенді қарастыру үшін қазақстандық, ресейлік және әлемдік дереккөздерді қамтыңыз.
- Тізім алфавиттік тәртіппен беріледі.
Дереккөзді сипаттау ережесі
- Автордың тегі, аты-жөні; еңбектің атауы; шыққан жері; баспа; жылы; бет саны көрсетіледі.
- Журнал мақаласы үшін журнал атауы, шыққан жылы және нөмірі беріледі.
- Жинақтағы мақалада жинақ атауынан кейін редактордың тегі көрсетіледі.
- Интернет материалы: авторы (бар болса), атауы, электрондық мекенжайы (сілтеме) жазылады.
Мәтін ішіндегі сілтеме
Пайдаланылған әдебиеттерге сілтеме төртбұрышты жақшада беріліп, тізімдегі нөмірі көрсетіледі. Нөмірлеу мәтінде кездесу ретіне қарай жүргізіледі.
Мысалы: химиялық ластану... [5].
Әдебиеттер тізіміне үлгі
- Жексембекова В. Қазақстандағы этникалық қарым-қатынастар: прогресс үшін бірігу. Саясат, 2002, №11. 30–32 б.
- Борисова Б. М. Даралық және кәсіп. М: Білім, 1991. 116 б.
- Қысқаша психологиялық сөздік. Ред. А. В. Петровский. Ростов н/Д: Феникс баспасы, 1998. 81–82 б.
Ғылыми жобаны ресімдеу
Жобаның құрылымы
- Титул беті
- Мазмұны
- Кіріспе
- Теориялық бөлім
- Зерттеу (практикалық) бөлім
- Қорытынды
- Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
- Қосымша (қажет болса)
Жоба ұқыпты орындалып, эстетикалық тұрғыда сауатты рәсімделуі тиіс.
Қоса тіркелетін құжаттар
- Аннотация (қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде).
- Ғылыми жетекшінің пікірi (қолымен расталады).
- Жоғары оқу орны маманының рецензиясы (қолы және оқу орнының мөрі; облыстық турда расталады).
- Зерттеу күнделігі.
Мазмұн (Contents) бетін ресімдеу
- Беттің жоғарғы бөлігінде «Тарау» немесе «Мазмұны» деген сөз көрсетіледі.
- Бөлімдер реттілігі: Кіріспе; 1-тарау (1.1, 1.2, 1.3 ...); 2-тарау (2.1, 2.2, 2.3 ...); қажет болса 3-тарау; Қорытынды; Әдебиеттер тізімі; Қосымша.
- Әр тармақтың қарсысына оң жақта араб санымен бет нөмірі қойылады.
- Бет нөмірі кіріспеден (3-беттен) басталады: 1-бет — титул (нөмірленбейді, бірақ есептеледі), 2-бет — мазмұны (нөмірленбейді, бірақ есептеледі).
Мәтінді ресімдеудің жалпы талаптары
- Мәтін компьютерде теріледі.
- Кіріспе, әр жаңа тарау, қорытынды, әдебиеттер тізімі және қосымша (бар болса) жаңа беттен басталады.
- Тарау тармақшалары жаңа беттен басталмайды; бірінен кейін бірі жазылып, аздаған арақашықтықпен бөлінеді.
- Тараулар мен тармақшалар міндетті түрде нөмірленеді (мысалы: 1.1, 1.2, 2.1 және т.б.).
- Мәтін ішінде пайдаланылған әдебиеттерге міндетті түрде сілтеме беріледі (төртбұрышты жақшада).
Ескерту: бастапқы нұсқада берілген жолақ өлшемдері, қаріп түрі (мысалы, Times New Roman) және жоларалық интервал сияқты нақты формат параметрлері ұйым талаптарына қарай өзгеруі мүмкін. Бұл талаптар әдетте әдістемелік нұсқаулықта бекітіледі.
Көлем және мазмұн
- Теориялық бөлім көлемі 20 беттен кем болмауы ұсынылады.
- Қорытынды кемінде 1 бет: негізгі нәтижелер, қорытындылар және практикалық қолдануға ұсынымдар.
- Әдебиеттер тізімі соңында алфавиттік тәртіппен беріледі.
Қосымша
Қосымша (қажет болса) әдебиеттер тізімінен кейін беріледі және карталар, суреттер, сызбалар, кестелер, диаграммалар, мәлімет кестелерін қамтуы мүмкін. Қосымшалар мәтінде кездесу ретіне қарай орналастырылып, нөмірленеді.
Аннотация (абстракт) жазу талаптары
Абстракт (аннотация) көлемі кемінде 250 сөз болып, жобаның қысқаша мазмұнын нақты әрі құрылымды түрде көрсетуі керек. Аннотацияда төмендегі тармақтар қамтылады:
- Зерттеудің мақсаты мен міндеттері.
- Зерттеу объектісі, пәні және гипотезасы.
- Зерттеу кезеңдері мен процедурасы.
- Эксперимент әдістері (қолданылған зерттеу әдістері).
- Зерттеудің жаңалығы және автордың өз бетінше жұмыс істеу дәрежесі.
- Нәтижелер, негізгі қорытындылар.
- Нәтижелерді практикада қолдану салалары.