Жылқының бір қасиеті - сүтінде
Кіріспе
Бұл тақырып мені қызықтырғандықтан, ата-анам мен ұстазымның қолдауымен Құрашасай мекеніндегі Нұрмановтар отбасына барып, олардың күнделікті тұрмыс-тіршілігімен таныстым. Әсіресе, бие сауып, қымыз дайындайтын жеке шаруашылығын өз көзіммен көрдім.
Бақылау
- Биелердің тұрағын және күтімін көрдім.
- Қалай және немен қоректендіретінін сұрастырдым.
- Биені қолмен, әр 2 сағат сайын сауатынын білдім.
Сұрақтар
- Қымызды қалай ашытатынын және тазалық талаптарын.
- Еңбектен түсетін табыс және оны жүзеге асыру жолдарын.
Отбасының кеңесі
Кездесу соңында олар маған мынадай кеңес берді: бие сүтін жаңа сауылған күйінде күніне бір рет ішіп отырса, қан құрамындағы гемоглобин көтерілуі мүмкін.
«Өзім қатты ауырдым, өте жүдеу, тым арық болдым. Үнемі қымыз ішіп, толықтай сауығып кеттім».
Біз қоштасып, бұл отбасына алғысымызды айтып, еңбектеріне береке тіледік.
Төрт түліктің орны
Қазақ халқы үшін төрт түліктің маңызы ерекше. Дегенмен, ерте заманнан-ақ жылқы мен түйенің адам өміріндегі қызметі жоғары бағаланған: мерекеде де, қиын-қыстау күнде де олар адамның жан серігі әрі сенімді серігі болған.
Жылқының қадірін арттыратын қасиеттердің бірі — оның сүті. Бие сүтінен қымыз ашытылады.
Қымыз тарихына шолу
«Жылқы — малдың патшасы, түйе — малдың қасқасы» деген мақалдың айтылуы тегін емес. Қымыз туралы сөз болғанда, биология ғылымдарының докторы, профессор З. С. Сейітов бұл сусын көптеген халықтарға өте ерте кезден-ақ белгілі екенін атап өтеді.
Ежелгі деректер
Біздің дәуірімізге дейінгі V ғасырда грек тарихшысы Геродот скифтердің бие сүтінен сусын ашытатынын және оның дайындалу құпиясын өзгелерге айтпайтынын жазған. Кейінірек ұлы орыс ақыны А. С. Пушкин де қымыз туралы жылы пікір білдірген.
Емдік қолданылуы
Қымыздың емдік қасиетін алғашқылардың бірі болып тәжірибеде қолданған дәрігерлердің қатарында Уфа қаласындағы Авенариус аталады. Л. Н. Толстой Самара қаласында, ал А. П. Чехов атындағы Андреевск санаториінде қымызбен емделгені туралы деректер бар.
Санаторийлер тарихы
Ең алғашқы қымызбен емдеу санаториі 1858 жылы Самара (қазіргі Куйбышев) қаласынан 6 км жерде ашылған. Қазақстанда қымызбен емдейтін емхана 1910 жылы Бурабайда ашылды. Торғай өңірінде темір жол қызметкерлерін емдеген Берсүгір емханасының жұмыс істегені де айтылады.
Осы кезеңнен бастап қымыздың өзге ашытылған сүт өнімдеріне қарағанда ерекшелігі мен артықшылығы кеңінен таныла түсті.
Қазіргі өндіріс және халықаралық қызығушылық
Қазіргі уақытта Ресейде қымыз өндірумен айналысатын кәсіпорындар қарқынды дамып келеді. Мысалы, осыдан он үш жыл бұрын Башқұртстаннан 200 жылқы әкеліп, қымыз өндіруді бастаған С. Веремеенконың Тверь облысындағы «Снайп» шаруашылығы бүгінде мыңға жуық сауын биесі бар ірі кәсіпорынға айналған. Деректер бойынша, Ресейде қымыз өндіретін жүзге жуық кәсіпорын бар.
Тағы бір қызықты дерек: табиғаты қатал, бие байлауға жайсыздау Саха елінде он жыл бұрын қымыз өнеркәсібі туралы арнайы заң қабылданып, қымыз әлеуметтік маңызы бар өнімдердің қатарына енгізілген.
Франция мен Германияда да қымыз өндірісінің дамып келе жатқаны белгілі. Кезінде Көкшетау өңіріндегі жылқы шаруашылығында жұмыс істеген бір неміс азаматы еліне оралған соң бие байлап, қымызды Мюнхен қаласына жеткізіп отырғаны айтылады. Бұл жайында Қазақстанның елшісі Ерік Асанбаевтың өзі көріп қайтқаны туралы мәлімет бар.
Сондай-ақ, немістің «Эквимед» компаниясы қазақстандық профессор Кеңесхан Дүйсенбаевтың технологиясы бойынша бие сүтінен ең кішкентай нәрестелерге ана сүтін алмастыра алатын, қуаты жоғары тағамдар әзірлейді екен. Бұл — қымыздың әлдеқашан брендке айналғанының айқын дәлелі.